Theo báo Washington Post, một báo cáo của Lầu Năm Góc cho biết có thể mất đến 6 tháng để dọn sạch hoàn toàn thủy lôi do quân đội Iran triển khai tại eo biển Hormuz, và chiến dịch này khó có thể được tiến hành cho đến khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran kết thúc.
Nhận định này đồng nghĩa với việc tác động kinh tế của xung đột có thể kéo dài đến cuối năm nay hoặc thậm chí lâu hơn.
Theo các nguồn tin, Iran có thể đã triển khai từ 20 quả thủy lôi trở lên tại và xung quanh eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu trước khi chiến sự nổ ra.
Đặc biệt, một số thủy lôi được thả từ xa bằng công nghệ GPS, gây khó khăn cho việc phát hiện, còn số khác được đặt bằng tàu nhỏ.
Các thông tin trên được quan chức cấp cao của Bộ Chiến tranh Mỹ đưa ra trong cuộc họp kín với Ủy ban Quân vụ Hạ viện, khiến cả hai Đảng Dân chủ và Cộng hòa đều bày tỏ thất vọng, đồng thời cho thấy giá xăng dầu có thể vẫn ở mức cao ngay cả sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình.
Ngoài tác động kinh tế, kịch bản này còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chính trị nội bộ Mỹ, đặc biệt là đối với Đảng Cộng hòa, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần.
Quyết định phát động chiến sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là không được lòng đa số người dân Mỹ theo các cuộc thăm dò gần đây, thậm chí làm chia rẽ chính nhóm cử tri từng hậu thuẫn ông.
Theo Washington Post, giá xăng tại Mỹ đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát, hiện ở mức trung bình 4,02 USD/gallon, so với mức 2,98 USD trước đó.
Trong khi đó, ông Trump đưa ra các nhận định không nhất quán về khả năng hạ nhiệt giá nhiên liệu, còn Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent lại cho rằng phải đến cuối tháng 9 giá xăng mới có thể trở lại mốc 3 USD/gallon.
Kể từ khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz liên tục bị gián đoạn. Gần đây, Iran tuyên bố đóng cửa tuyến đường này và tấn công một số tàu chở dầu nhằm gây sức ép lên kinh tế toàn cầu và chính quyền Mỹ – trong bối cảnh cả Washington lẫn Tehran đều đưa ra yêu sách để chấm dứt xung đột.
Đáp lại, phía Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt chương trình hạt nhân, bàn giao vật liệu hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo sẽ có hành động quân sự nếu Tehran không đáp ứng. Ngược lại, Iran tuyên bố sẽ không tiếp tục đàm phán nếu Mỹ không dỡ bỏ phong tỏa của hải quân Mỹ tại khu vực này.
Các chuyên gia cảnh báo việc tồn tại thủy lôi sẽ khiến các hãng tàu và công ty bảo hiểm dè dặt khi đi qua khu vực, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng. Ngay cả khi không đóng cửa hoàn toàn, việc một phần eo biển không thể sử dụng cũng đủ gây tác động đáng kể tới thị trường dầu khí toàn cầu.
"Cũng như các máy bay không người lái của Iran giáng đòn nhanh như chớp nhằm vào Mỹ và Israel, lực lượng hải quân của chúng ta cũng sẵn sàng gây ra thất bại cay đắng mới cho kẻ thù", Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cho biết trong thông điệp được đọc trên truyền hình Iran ngày 18/4.
18/4 là ngày thành lập quân đội Iran. Trong thông điệp, ông Khamenei mô tả các lực lượng vũ trang Iran đã "dũng cảm bảo vệ lãnh thổ, vùng biển và lá cờ của mình" trước các động thái quân sự của Mỹ cùng Israel.
"Với sự hậu thuẫn vững chắc từ niềm tin tôn giáo và người dân, quân đội Iran đã đối đầu hai thế lực bất tín và kiêu ngạo hàng đầu, phơi bày sự yếu kém và thất bại của họ trước thế giới", Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết.
Ông Khamenei nói rằng Iran cần nỗ lực thúc đẩy đà phát triển của quân đội, đồng thời cho biết các biện pháp cần thiết sẽ sớm được ban hành.
Cảnh báo được Lãnh tụ Tối cao Iran đưa ra khi lệnh ngừng bắn hai tuần giữa nước này và Mỹ sẽ hết hạn vào ngày 22/4. Cuộc đàm phán đầu tiên giữa hai nước hôm 11/4 tại Islamabad, Pakistan đã không đạt được kết quả về các vấn đề then chốt, như quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Nguồn thạo tin nói Mỹ đề xuất Iran đình chỉ mọi hoạt động hạt nhân trong vòng 20 năm, trong khi Tehran có thể chấp nhận mức 3-5 năm. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf tối 18/4 cho biết Mỹ và Iran "đã có tiến triển trong đàm phán, nhưng hai bên vẫn còn khoảng cách lớn".
Các bên trung gian đang thúc đẩy để Mỹ - Iran gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này chưa có tiến triển rõ rệt.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nói hai bên chưa ấn định thời điểm đàm phán lần hai, thêm rằng cần phải đạt được một khuôn khổ hiểu biết chung trước. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump ngày 17/4 cảnh báo Mỹ có thể không gia hạn lệnh ngừng bắn và tiếp tục chiến dịch ném bom, nếu không đạt thỏa thuận lâu dài với Tehran.
Reuters và AP ngày 13/4 dẫn nguồn quan chức, nhà ngoại giao Mỹ, cho biết phái đoàn nước này và Iran có thể "tiến tới vòng đàm phán thứ hai" trong ngày 16/4. Theo nguồn tin, dù các cuộc đàm phán lần đầu tại Islamabad, Pakistan đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, phía Mỹ và Iran vẫn đang làm việc với nhau.
Hai quan chức Pakistan cùng ngày cũng cho biết nước này đã đề xuất tổ chức vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran trong những ngày tới, trước khi lệnh ngừng bắn hai tuần kết thúc. Thỏa thuận hiện tại có hiệu lực từ ngày 8/4.
Một quan chức Mỹ cho biết Geneva cũng có thể được lựa chọn làm nơi tổ chức đàm phán.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 12/4 nói rằng sẵn sàng chấp nhận "một thỏa thuận cân bằng và công bằng" nhằm đảm bảo hòa bình cũng như an ninh lâu dài trên toàn khu vực.
Ông nói trở ngại chủ chốt hiện nay trong nỗ lực đàm phán là "tiêu chuẩn kép" từ phía Mỹ, đồng thời nhấn mạnh một thỏa thuận chỉ có thể đạt được nếu Washington "tuân thủ các khuôn khổ pháp lý quốc tế".
Phó tổng thống Mỹ JD Vance trong khi đó tuyên bố rằng việc có tiếp tục đàm phán trực tiếp hay không là tùy thuộc vào Iran.
"Chúng ta cần họ cam kết dứt khoát không phát triển vũ khí hạt nhân. Nếu Iran sẵn sàng đáp ứng yêu cầu đó, đây có thể là một thỏa thuận rất tốt cho cả hai nước. Nếu họ không sẵn sàng đáp ứng, mọi chuyện tùy ở họ", ông Vance nói.
Phó tổng thống Mỹ cho biết trong cuộc thảo luận cuối tuần trước ở Pakistan, Washington và Tehran đã có cuộc trao đổi tích cực. Mỹ đã nêu rõ những điều khoản nào với họ là bắt buộc, cũng như những điểm có thể nhượng bộ hay linh hoạt.
Ông thêm rằng phái đoàn Mỹ rời bàn đàm phán sau khi xác định rằng các đại diện từ Iran không có đủ thẩm quyền để chốt một thỏa thuận mà cần quay về Tehran xin ý kiến từ cấp cao hơn.
Mỹ và Iran đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan, với sự tham gia của nước chủ nhà. Dẫn đầu phía Mỹ là Phó tổng thống Vance, còn trưởng phái đoàn đàm phán của Iran là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Hai bên cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Bộ Quốc phòng Mỹ hôm nay thông báo lực lượng nước này đã "thực hiện quyền khám xét", chặn và lên tàu M/T Tifani "mà không gặp sự cố".
Lầu Năm Góc cho biết sự việc diễn ra tại khu vực thuộc trách nhiệm của Bộ tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (INDOPACOM), song không nêu cụ thể. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy chiếc Tifani hôm nay chở dầu ở Ấn Độ Dương, tại khu vực nằm giữa Sri Lanka và Indonesia.
Theo Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ, tàu Tifani nằm trong danh sách trừng phạt của nước này vì từng vận chuyển dầu của Iran. Lầu Năm Góc mô tả Tifani là phương tiện "không có quốc tịch", dù hãng thông tấn AP cho biết con tàu mang cờ Botswana.
Video đăng kèm cho thấy lực lượng Mỹ dùng trực thăng để đổ bộ lên phương tiện này.
"Như đã nói rõ, chúng tôi sẽ theo đuổi các nỗ lực thực thi pháp luật hàng hải trên toàn cầu nhằm phá vỡ các mạng lưới bất hợp pháp, cũng như chặn những tàu bị trừng phạt và đang cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, bất kể chúng hoạt động ở đâu. Vùng biển quốc tế không phải nơi trú ẩn của tàu bị trừng phạt", Lầu Năm Góc cho biết.
Đây là động thái mới nhất của Mỹ nhằm chặn tất cả tàu có liên hệ với Iran hoặc bị tình nghi vận chuyển vật tư có thể giúp Tehran, từ vũ khí, dầu mỏ, kim loại cho đến thiết bị điện tử. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine tuần trước cho biết lệnh phong tỏa do Washington áp đặt sẽ được mở rộng ra ngoài vùng biển thuộc Iran và khu vực do Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) phụ trách.
Theo ông, lực lượng Mỹ tại các khu vực khác sẽ "tích cực truy đuổi bất kỳ tàu nào mang cờ Iran hoặc cố gắng cung cấp hỗ trợ vật chất" cho Tehran. Tướng Caine đặc biệt nhắc đến hoạt động ở Thái Bình Dương, đồng thời giải thích rằng Mỹ sẽ nhắm mục tiêu cả những tàu đã rời khỏi khu vực eo biển Hormuz trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Quân đội Mỹ cũng công bố danh sách chi tiết các hàng hóa được coi là hàng lậu, tuyên bố sẽ lên tàu, khám xét và tịch thu chúng "bất kể ở địa điểm nào". Trong thông báo được đưa ra hôm 16/4, lực lượng này cho biết mọi hàng hóa "được vận chuyển cho kẻ thù hoặc có khả năng sử dụng trong xung đột vũ trang" đều có thể bị tịch thu ở "bất kể địa điểm nào nằm ngoài lãnh thổ trung lập".
CENTCOM hôm 19/4 thông báo lực lượng Mỹ đã bắt tàu hàng Touska mang cờ Iran ở vịnh Oman, với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa hàng hải. Iran lên án hành động trên là "bất hợp pháp", "hành vi cướp biển" và chỉ trích Mỹ "vi phạm lệnh ngừng bắn".
