Ngôi nhà là không gian riêng tư của mỗi người, do đó có những ranh giới vô hình mà khách không nên vượt qua. Khi làm khách, bạn cần chú ý các quy tắc sau để giữ mối quan hệ tốt đẹp.
Tự ý mở cửa bước vào
Bạn chỉ nên bấm chuông hoặc gõ cửa và chờ phản hồi. Việc tự ý vặn tay nắm cửa bước vào khi chưa được mời là hành động xâm phạm quyền riêng tư, khiến chủ nhà rơi vào thế bị động.
Bạn cũng tránh đến quá sớm so với giờ hẹn. Sự xuất hiện đột ngột trước khi chủ nhà chuẩn bị sẵn sàng có thể tạo ra áp lực và sự căng thẳng không cần thiết.
Vào phòng ngủ
Phòng ngủ là không gian mang tính cá nhân và riêng tư cao nhất. Bạn không nên tự ý bước vào hoặc ngó nghiêng khi đi ngang qua. Nhiều gia đình coi phòng ngủ là nơi tôn nghiêm để cất giữ tài sản hoặc đồ dùng cá nhân quan trọng.
Bạn cũng tránh đặt áo khoác, túi xách lên giường nếu chưa được gia chủ đồng ý.
Đi giày dép vào nhà
Nhiều gia đình có quy tắc không mang giày dép từ ngoài vào nhà để giữ vệ sinh. Bạn nên quan sát chủ nhà hoặc chủ động hỏi xem có cần cởi giày trước khi bước vào cửa hay không.
Mở tủ lạnh và tủ bếp
Nhà bếp thường là “trái tim” của ngôi nhà, nơi gia chủ lưu trữ thực phẩm theo kế hoạch chi tiêu và sinh hoạt riêng. Việc tự ý mở tủ lạnh hoặc lục lọi tủ đựng thức ăn của người khác là hành vi thiếu tế nhị, trừ khi bạn được họ nói rõ là có thể tự nhiên.
Nếu đói hoặc khát, bạn nên hỏi chủ nhà. Trong trường hợp ngủ qua đêm, việc mang theo thực phẩm hoặc đề nghị phụ nấu nướng sẽ giúp bạn ghi điểm.
Điều chỉnh điều hòa và cửa sổ
Nhiệt độ phòng do gia chủ kiểm soát. Việc tự ý chỉnh điều hòa hay mở cửa sổ ảnh hưởng đến người khác. Bạn nên nhờ chủ nhà chỉnh nhiệt độ hoặc mượn thêm chăn, quạt.
Mở ngăn kéo, tủ đồ
Hành động tự ý mở ngăn kéo chứa đồ là sự xâm phạm sự riêng tư. Bạn tuyệt đối không chạm vào tủ thuốc gia đình hay ngăn kéo trong phòng tắm, nơi cất giữ đồ dùng cá nhân và hồ sơ y tế.
Xem bàn làm việc
Dù giấy tờ để trên bàn, khách không có quyền đọc. Bàn làm việc thường chứa tài liệu công ty hoặc thông tin tài chính cá nhân. Bạn cần tránh xê dịch các thiết bị, sổ sách của chủ nhà.
Hút thuốc
Bạn không nên hút thuốc lá trong nhà người khác, trừ khi chủ nhà cho phép và cùng hút. Khói thuốc và mùi hôi ảnh hưởng đến người xung quanh, đặc biệt khi nhà có trẻ em, người già.
Hỏi mật khẩu Wi-Fi ngay khi đến
Đến nhà chơi là dịp để mọi người trò chuyện. Việc hỏi mật khẩu Wi-Fi ngay khi vừa đến cho thấy bạn quan tâm đến điện thoại hơn là giao tiếp. Hãy tập trung vào cuộc trò chuyện, trừ khi bạn ngủ lại hoặc là người thân thiết.
Liệu đây có phải là "bức tranh đứt gãy" giữa kỳ vọng của thế hệ trẻ với thực tại khắc nghiệt của thị trường lao động vốn sôi động và biến đổi nhanh hiện nay?
Số liệu từ Tổng cục Thống kê quý 1-2026 cho ra một con số đáng suy gẫm. Cả nước có gần 1,6 triệu thanh niên (15-24 tuổi) đang rơi vào tình trạng "3 không" như trên. Đáng lo ngại hơn khi tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi này lên đến 8,9%, cao gấp nhiều lần tỉ lệ thất nghiệp chung cả nước.
Tại sao trong bối cảnh các ngành kinh tế số (công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông...) và dịch vụ lưu trú, ăn uống đang tăng trưởng và "khát" nhân lực, nhiều người trẻ vẫn đứng ngoài cuộc hoặc bất lực trong việc giành lấy một công việc? Câu trả lời nằm ở sự lệch pha giữa kỹ năng và kỳ vọng cá nhân.
Một bộ phận gen Z bước vào thị trường với nhu cầu chọn việc theo tiêu chuẩn cá nhân cao, ưu tiên sự tự do và mức đãi ngộ lý tưởng. Tuy nhiên sự thật là họ đang thiếu hụt kinh nghiệm thực tế cùng các kỹ năng số cơ bản để đáp ứng yêu cầu thực chiến từ doanh nghiệp.
Trong xã hội học, tình trạng "3 không" này nếu kéo dài không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn tạo ra "hiệu ứng vết sẹo". Khi rời xa các định chế giáo dục và lao động quá lâu, người trẻ dễ rơi vào trạng thái mất kết nối xã hội, kỹ năng bị mai một và tâm lý tự ti gia tăng.
Chính vì thế khoảng trống trong hồ sơ năng lực càng dài, cánh cửa trở lại môi trường nghề nghiệp càng hẹp lại. Đáng lo ở chỗ tỉ lệ "3 không" tại nông thôn (13%) và ở nữ giới (12,8%) cao hơn hẳn thành thị. Điều đó chứng tỏ áp lực đô thị và rào cản tiếp cận công nghệ vẫn là điểm nghẽn lớn chưa có lời giải triệt để.
Kinh tế số và chuyển đổi số tại Việt Nam dù mới ở giai đoạn đầu nhưng đang tăng tốc cực nhanh (chiếm gần 3% tổng lao động có việc làm và đang tiếp tục mở rộng). Đây chính là kỷ nguyên vươn mình thực tế nhất và chắc chắn nó không chờ đợi những người đứng yên.
Thách thức 1,6 triệu thanh niên nói trên không chỉ là bài toán của các cơ quan quản lý mà còn là lời cảnh tỉnh cho chính mỗi bạn trẻ đang ở trạng thái "3 không". Đừng để mình bị động chờ một công việc trong mơ đúng ý hoặc ảo tưởng năng lực cá nhân, không màng đến những chuyển động thực tế của thị trường lao động.
Thay vào đó cần chủ động lấp đầy khoảng trống kỹ năng của mình bằng các khóa đào tạo ngắn hạn, thậm chí chấp nhận những vị trí khởi đầu khiêm tốn chính là cách duy nhất để mình không bị "đá" khỏi quỹ đạo phát triển. Đừng để mác "thanh niên 3 không" trở thành rào cản ngăn bạn chạm tới tương lai vì trong kỷ nguyên số, đứng yên đồng nghĩa với việc đang lùi lại phía sau.
Theo báo cáo mới nhất từ nền tảng tài chính LendingTree, mức chi trung bình để nuôi một đứa trẻ tại Mỹ đến năm 18 tuổi là hơn 303.000 USD (đã trừ các khoản miễn giảm thuế). Tính trung bình mỗi năm, phụ huynh phải chi gần 17.000 USD. Tuy nhiên, con số này tăng lên hơn 29.000 USD trong 5 năm đầu đời, chủ yếu do chi phí trông giữ trẻ.
Trong các khoản phải chi như thuê nhà, thực phẩm, đi lại và bảo hiểm, tiền gửi trẻ chiếm tỷ trọng cao nhất. Từ tháng 6/2024 đến nay, chi phí này tăng trung bình 8%, trong khi lạm phát tăng 4%.
Tại New York, chi phí giữ trẻ trung bình năm 2024 là 26.000 USD. Theo hướng dẫn của liên bang, chi phí này được coi là hợp lý nếu không vượt quá 7% thu nhập hộ gia đình.
Để đạt tỷ lệ này, một gia đình cần thu nhập 334.000 USD mỗi năm. Tuy nhiên, số liệu từ Cục điều tra Dân số Mỹ (U.S. Census Bureau) cho thấy thu nhập trung bình của một hộ gia đình Mỹ là 81.600 USD/năm (tại bang New York là 85.800 USD). Như vậy, mức thu nhập cần thiết để nuôi con hợp chuẩn đang cao gấp 4 lần thu nhập thực tế của người dân. Nhiều gia đình có con nhỏ dành tới 21,9% thu nhập để gửi trẻ.
Để đối phó, nhiều cặp vợ chồng tại các bang đắt đỏ như California hay New York buộc phải chọn mô hình "cha mẹ thay ca" (tag-team parenting).
David, một nhân viên kho vận tại California, kể anh và vợ gần như không gặp mặt nhau trong tuần để né học phí mầm non 25.000 USD mỗi năm. Vợ anh làm việc giờ hành chính từ 8h đến 16h. Khi vợ vừa về đến nhà, David bắt đầu ca làm việc đêm từ 19h đến sáng hôm sau. Anh chỉ chợp mắt vài tiếng buổi sáng rồi thức để trông con lúc vợ đi làm.
"Chúng tôi giống như những người cha mẹ đơn thân có kết hôn", David nói. Anh cho biết dù tiết kiệm được tiền gửi trẻ, sự kiệt quệ về thể chất và thiếu hụt thời gian gắn kết gia đình là cái giá phải trả.
Matt Schulz, trưởng bộ phận phân tích tài chính tại LendingTree, cho biết nhiều phụ huynh phải cắt giảm các khoản thế chấp nhà, tiết kiệm hưu trí hoặc quỹ khẩn cấp để dồn tiền nuôi con. Thực tế này góp phần khiến tỷ lệ sinh tại Mỹ chạm mức thấp kỷ lục vào năm 2025, xu hướng suy giảm kéo dài trong gần hai thập kỷ qua.
Bên cạnh chi phí chăm sóc, giá thực phẩm cũng tăng 29,3% trong giai đoạn 2023-2026, trong khi chi phí quần áo cho trẻ tăng gần 15%.
Hawaii là nơi đắt đỏ nhất để nuôi con với tổng chi phí đến năm 18 tuổi gần 413.000 USD. Các bang có chi phí cao tiếp theo gồm Alaska (365.000 USD), Maryland (326.000 USD), California (312.000 USD) và New Jersey (312.000 USD). Ngược lại, New Hampshire và South Carolina nằm trong nhóm có mức chi phí thấp hơn, dao động quanh ngưỡng 200.000 USD.
Trước áp lực từ cử tri, chính quyền một số nơi đã can thiệp. Tại New York, thống đốc Kathy Hochul và nghị sĩ Zohran Mamdani vừa công bố khoản tài trợ 73 triệu USD cung cấp 2.000 suất học mẫu giáo miễn phí cho trẻ 2 tuổi từ mùa thu năm nay, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân.
Bà Lee Chang-wol, 80 tuổi, sống gần 40 năm trong ngôi nhà không cửa sổ tại đây. Nhà có lối vào rộng 1,2 m, bếp và phòng tắm thông nhau, phía trên là mạng lưới dây điện treo sát mái tôn. Cách đó một con đường 8 làn xe là các tòa chung cư cao tầng.
Khi đêm xuống, các tòa tháp chung cư sáng rực đối lập với bóng tối bao trùm Guryong. Ánh sáng yếu ớt của làng chỉ phát ra từ vài túp lều và cây thánh giá neon đỏ của nhà thờ. Khói bốc lên từ rác và than đang cháy dở.
Chính quyền thành phố đang giải tỏa khu vực này để tái thiết. Họ đề nghị bồi thường cho bà Lee 3.300 USD (khoảng 83 triệu đồng) và yêu cầu di dời trước giữa tháng 6. Nếu không thực hiện, bà sẽ bị cưỡng chế. Bà Lee từ chối vì số tiền này không đủ để tìm chỗ ở mới. "Chỉ sống qua ngày hôm nay đã đủ khó khăn rồi", bà nói.
Làng Guryong hình thành từ cuối thập niên 1980, khi người nghèo bị đẩy khỏi trung tâm Seoul để chuẩn bị cho Olympic 1988. Họ dựng nhà tạm từ vật liệu tận dụng. Vào thập niên 1990, Guryong từng có 10.000 cư dân với các cửa hàng tạp hóa, tiệm cắt tóc và hội đồng tự quản.
Tuy nhiên, chính quyền không công nhận những ngôi nhà này là hợp pháp. Seoul từng dựng màn che để giấu Guryong khỏi tầm mắt du khách quốc tế. "Họ bị biến thành vô hình dù vẫn sống ở đó", nhà nghiên cứu Lim Mi-ri nói.
Một số cư dân kiện thành phố, yêu cầu công nhận nơi ở hợp pháp để có quyền mua căn hộ mới và vay ngân hàng. "Nếu nơi chúng tôi sống không được coi là nhà, thì chúng tôi là gì?", bà Lee nói.
Cuộc sống tại làng thiếu hụt các dịch vụ cơ bản. Điện và nước được kéo tự phát. Do vật liệu dễ cháy, làng thường xuyên xảy ra hỏa hoạn. Vụ cháy tháng 1 vừa qua thiêu rụi một phần làng, khiến 180 người phải sơ tán. Ông Baek Su-hyeon, 66 tuổi, hiện ngủ trong một túp lều sau khi nhà cháy. Ông từ chối khoản hỗ trợ 4.000 USD vì không đủ khả năng trả tiền thuê nhà lâu dài. "Việc này giống như cướp bóc những người không còn nơi nào khác để đi", ông cho biết.
Từ năm 2023, chính quyền yêu cầu 1.107 hộ dân phải di dời. Thành phố dự kiến xây dựng 3.800 căn hộ mới, trong đó dành một phần cho cư dân cũ thuê lại. Tuy nhiên, hàng trăm người vẫn bám trụ để đòi quyền lợi.
Tại Seoul, giá bất động sản tăng nhanh hơn thu nhập khiến việc sở hữu nhà trở nên khó khăn. Số liệu từ Ngân hàng Kookmin cho thấy chỉ số PIR (tỷ lệ giá nhà trên thu nhập) tại Seoul đạt 15,2 vào cuối năm 2024. Một hộ gia đình trung bình mất hơn 15 năm tích lũy thu nhập mới có thể mua được một căn hộ. Với người nghèo ở Guryong, hy vọng có nơi ở mới càng xa vời.
Thành phố Seoul cho biết vẫn tiếp tục kế hoạch biến nơi này thành tổ hợp chung cư. Trong khi đó, những cư dân như bà Lee vẫn đang đấu tranh để được công nhận quyền cư trú.
