Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Sáng 13-4, chuyến xe ‘HUTECH Scholarship Tour 2026 - Nhận học bổng, Chạm tương lai’ đã lăn bánh với điểm xuất phát tại Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM). Đây là hoạt động mở màn cho chuỗi chương trình trao học bổng kết hợp tư vấn hướng nghiệp quy mô lớn của Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH).
HUTECH trao 20 suất học bổng cho học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ - Ảnh: NTCC
Ngay trong ngày đầu tiên, trường đã trao 12 suất học bổng trị giá 50% học phí toàn khóa và 8 suất học bổng trị giá 25% học phí toàn khóa cho học sinh khối 12. Đại diện Trường cũng trao 1 suất học bổng trị giá 5 triệu đồng cho THPT Nguyễn Hữu Thọ nhằm đồng hành cùng công tác khuyến học.
Những suất học bổng vừa là sự ghi nhận cho nỗ lực học tập, vừa góp phần giảm áp lực tài chính, giúp sĩ tử an tâm hơn khi lựa chọn ngành học và định hướng tương lai.
Chia sẻ sau khi nhận học bổng, bạn Trương Ngọc Mai - Học sinh lớp 12A6 Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ cho biết: ‘Em biết đến học bổng qua fanpage của trường và đã đăng ký từ khoảng một tháng trước.
Em mong muốn theo học ngành Công nghệ điện ảnh, truyền hình tại HUTECH vì môi trường học tập năng động, cơ sở vật chất tốt và có nhiều hoạt động thực hành. Học bổng lần này giúp em tự tin hơn để theo đuổi ước mơ và đặc biệt là giảm bớt gánh nặng học phí cho gia đình.’
Sau điểm dừng đầu tiên, ‘HUTECH Scholarship Tour 2026 - Nhận học bổng, Chạm tương lai’ sẽ tiếp tục hành trình với quy mô rộng khắp: triển khai tại 270 trường THPT, trao tổng cộng 5.000 suất học bổng, tiếp cận gần 100.000 học sinh trên toàn quốc.
Song song đó, chương trình hỗ trợ tư vấn và hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ ngay tại trường, giúp học sinh chủ động nắm bắt cơ hội trước thềm đại học.
HUTECH Scholarship Tour 2026 triển khai quy mô rộng mở, trao hàng nghìn suất học bổng cho các sĩ tử khối 12 - Ảnh: NTCC
Năm 2026, trường tiếp tục triển khai Học bổng Tuyển sinh với mức hỗ trợ linh hoạt từ 25%, 50% đến 100% học phí toàn khóa. Để tham gia xét học bổng, học sinh có thể đăng ký xét tuyển dựa trên điểm học bạ cả năm lớp 11, học kỳ 1 lớp 12 hoặc cả năm lớp 12, với tiêu chí cụ thể:
- Học bổng 25%: Tổng điểm 3 môn xét tuyển đạt từ 20 - dưới 26 điểm.
- Học bổng 50%: Tổng điểm 3 môn xét tuyển đạt từ 26 - dưới 29 điểm.
- Học bổng 100%: Tổng điểm 3 môn xét tuyển đạt từ 29 điểm trở lên.
Đánh giá về ý nghĩa của chương trình, thầy Đỗ Đình Đảo - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM) chia sẻ: ‘Nhà trường trân trọng sự đồng hành bền bỉ của HUTECH trong suốt nhiều năm qua. HUTECH Scholarship Tour 2026 mang đến cho học sinh một cơ hội rất rõ ràng để nhìn thấy con đường phía trước.
Những suất học bổng được trao hôm nay vừa là sự hỗ trợ thiết thực, vừa là dấu mốc ghi nhận nỗ lực của các em trong suốt hành trình học tập. Từ điểm tựa này, tôi tin rằng các em sẽ có thêm động lực để tiếp tục phấn đấu, tự tin bước vào chặng đường mới với tâm thế vững vàng hơn.’
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được phát tại địa chỉ thanhnien.vn, fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok.
Theo quy định của Sở GD-ĐT TP.HCM, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay sẽ diễn ra vào ngày 1-2.6 với sự tham gia của khoảng 170.000 học sinh lớp 9. Đây là kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đầu tiên của TP.HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, trở thành siêu đô thị với quy mô trường lớp và học sinh lớn nhất cả nước.
Theo thống kê của Sở GD-ĐT TP.HCM, số lượng học sinh lớp 9 năm nay ở 3 khu vực tăng khoảng 40.000 học sinh so với năm học trước. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 thu hút sự quan tâm của hàng trăm ngàn học sinh, phụ huynh bởi thí sinh không chỉ quyết định, lựa chọn nguyện vọng chính xác để trúng tuyển vào trường công lập mà còn phải chọn trường phù hợp với năng lực, định hướng nghề nghiệp.
Vì vậy làm sao cho việc đăng ký nguyện vọng lớp 10 đúng và trúng đang là những trăn trở, cân nhắc của phụ huynh và học sinh trong những ngày này. Trước nhu cầu này, Báo Thanh Niên thực hiện chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' với sự tham gia của các chuyên gia nhằm cung cấp thông tin và giúp phụ huynh giải tỏa những căng thẳng, lo lắng.
Các khách mời tham gia chương trình gồm:
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được trực tuyến tại địa chỉ thanhnien.vn , fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok. Mời bạn đọc theo dõi và có thể đặt câu hỏi qua các địa chỉ trên.
Tại Trường tiểu học Đống Đa (P.Tân Hòa, TP.HCM), cụm chuyên môn 3 tổ chức tiết dạy minh họa môn khoa học lớp 5 và báo cáo chuyên đề "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong dạy học".
Được biết, sau sáp nhập, vận hành chính quyền 2 cấp, không còn phòng GD-ĐT các quận, huyện, ngành giáo dục thành phố phân chia các trường ở các cấp học thành 16 cụm quản lý chuyên môn. Trong đó, cụm chuyên môn 3 bao gồm các trường học tại các phường như Tây Thạnh, Tân Sơn Nhì, Phú Thọ Hòa, Tân Phú, Phú Thạnh (quận Tân Phú cũ); phường Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhất, Tân Hòa, Bảy Hiền, Tân Bình, Tân Sơn (quận Tân Bình cũ).
Tại hoạt động chuyên môn của cụm chuyên 3 tổ chức sáng nay, thực hiện tiết dạy minh họa môn khoa học lớp 5 với nội dung các giai đoạn phát triển của con người, cô Nguyễn Thị Hòa, giáo viên lớp 5/4, Trường tiểu học Đống Đa, đã khởi động học sinh bằng trò chơi "mảnh ghép bí ẩn".
Lớp học chia thành nhiều nhóm, lần lượt các nhóm lật các mảnh ghép trên màn hình để trả lời các câu hỏi đuổi hình bắt chữ, nghe nhạc đoán tên bài hát… Sau khi hoàn thành các mảnh ghép, màn hình hiện ra bức tranh hoàn chỉnh về các giai đoạn phát triển của con người.
Bên cạnh đó, học sinh còn tham gia nhiều hoạt động như quét mã QR chơi game để tìm hiểu kiến thức, thực hiện phiếu bài tập cá nhân, thuyết trình sản phẩm học tập cá nhân… Học sinh lần lượt trải nghiệm các góc học tập gồm: Góc đọc (đọc văn bản giấy hoặc sách điện tử), Góc quan sát (xem phim ngắn), Góc trải nghiệm (chơi trò chơi trực tuyến) và Góc chuyên gia (hỏi trợ lý ảo về nội dung bài học).
Tại "Góc chuyên gia", một học sinh lớp 5/4, cho biết: "Em đã sử dụng ChatGPT từ cuối năm học lớp 4 để tìm kiếm thông tin và đối chiếu đáp án khi làm bài tập. Ngoài ra, em cũng sử dụng công cụ Gemini, trợ lý ảo của Google, để làm sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức bài học".
Sau tiết dạy minh họa, cán bộ quản lý và giáo viên các trường tiểu học của cụm chuyên môn 3 đã chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học.
Chia sẻ kinh nghiệm sau tiết dạy, cô Nguyễn Thị Hòa cho biết để học sinh sử dụng "mượt mà" các công cụ AI và thiết bị công nghệ (như máy tính, ipad), giáo viên và học sinh cần được nhà trường tạo điều kiện tiếp cận từ trang thiết bị, đường truyền internet, năng lực chuyên môn. Ngoài ra, còn thêm các hoạt động lồng ghép khác như học tập trên thư viện số, đưa nội dung giáo dục AI vào dạy học cho học sinh phổ thông, dạy học tin học theo chuẩn quốc tế...
Tham luận chuyên đề "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học", giáo viên Bùi Thị Thu Hà, Trường tiểu học Đống Đa chia sẻ công cụ AI giúp giáo viên tiết kiệm nhiều thời gian thông qua việc hỗ trợ thiết kế bài dạy, tạo hệ thống câu hỏi kiểm tra, thiết kế hình ảnh và học liệu. Ngoài ra, ứng dụng AI còn giúp phân bổ bài tập phù hợp với khả năng tiếp nhận kiến thức của từng nhóm đối tượng học sinh; tạo môi trường học tập tương tác sôi nổi thông qua trò chơi; đánh giá sát năng lực thực tế của học sinh.
Tuy nhiên, các giáo viên cũng cho rằng cần sử dụng AI đúng mục đích. Giáo viên phải là người tổ chức, dẫn dắt lớp học, dành thời gian quan tâm, tương tác với học sinh. Đặc biệt, các thầy cô phải kiểm soát nội dung, đảm bảo tính chính xác, kiến thức phù hợp lứa tuổi học sinh bởi AI có thể cung cấp thông tin sai lệch.
Tham dự tại buổi báo cáo của cụm chuyên môn 3, ông Lưu Phương Thanh Bình, chuyên viên Phòng Giáo dục phổ thông Sở GD-ĐT TP.HCM, nhận định, ứng dụng AI vào dạy học là một trong những nội dung triển khai của mô hình trường học chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập.
Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần phù hợp điều kiện thực tế của từng trường về cơ sở vật chất, năng lực giáo viên, khả năng tiếp nhận của học sinh; phù hợp nội dung bài học, môn học, đảm bảo thời lượng chương trình; sử dụng đồng thời nhiều phương pháp đổi mới dạy học, không nên lạm dụng AI, không để AI làm thay vai trò của giáo viên.
