Trong lĩnh vực việc làm, chỉ 7,8% người khuyết tật nặng có việc làm, so với hơn 78% ở người không khuyết tật.
Những con số này không chỉ phản ánh khoảng trống và sự thiếu hụt những cơ hội cho người khiếm thính, mà còn cho thấy một hệ thống vẫn còn nhiều khoảng cách để giúp người khiếm thính hòa nhập.
Tại Việt Nam, mặc dù đã có những chính sách hỗ trợ người khuyết tật, việc phát hiện và can thiệp sớm đối với trẻ khiếm thính vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở cấp cộng đồng.
Nhiều trẻ khiếm thính tại Việt Nam không được phát hiện và can thiệp sớm. Việc thiếu tiếp cận ngôn ngữ (ngôn ngữ ký hiệu hoặc ngôn ngữ nói có hỗ trợ) trong những năm đầu đời dẫn đến “nghèo ngôn ngữ”, ảnh hưởng trực tiếp đến tư duy và khả năng học tập.
Hệ quả là trẻ khó theo kịp chương trình học hòa nhập, tỉ lệ bỏ học cao, cơ hội học nghề bị thu hẹp ngay từ đầu.
Về cơ hội việc làm, nhiều người khiếm thính có khả năng làm việc tốt, thậm chí có những lợi thế như tập trung cao, khéo léo, nhưng họ vẫn gặp rào cản trong việc tiếp cận việc làm. Có thể kể đến thiếu dịch vụ phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (hoặc kinh phí cao và rất khó có thể chi trả cho các khoản này), doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận và điều chỉnh môi trường làm việc, định kiến không giao tiếp được nghĩa là không làm việc được,
Điều này khiến nhiều người khiếm thính phải chọn tự làm việc nhỏ lẻ, không ổn định, không được bảo vệ quyền lợi lao động.
Trong không gian công cộng, người khiếm thính như bị “vô hình hóa”.
Ở nhiều nơi công cộng như nhà ga, sân bay chưa có các điều chỉnh tiếp cận thông tin với người khiếm thính, thông báo thiếu phụ đề, thiếu ngôn ngữ ký hiệu, thiết kế dịch vụ chưa tính đến người không nghe được. Khi đó, người khiếm thính trở thành người ngoài cuộc ngay trong chính xã hội của mình.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là nhận thức. Gần đây các chương trình trên tivi có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, mọi người đã biết hơn về cộng đồng khiếm thính. Nhưng vẫn còn đó quan điểm rằng người khiếm thính “kém thông minh”, không thể học cao, không thể làm việc chuyên môn.
Thực tế trên thế giới đã có nhiều chứng minh về khả năng của người khiếm thính có thể trở thành giáo viên, nghệ sĩ, kỹ sư, doanh nhân. Tại Việt Nam cũng có một số bạn khiếm thính đã tốt nghiệp đại học, đi làm và thậm chí có bạn còn đi du học, lấy bằng thạc sĩ tại nước ngoài. Con số tuy chưa cao nhưng đấy cũng là một điều khích lệ và điều đó cũng chỉ ra vấn đề không phải là khả năng – mà là cơ hội và môi trường.
Phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp trẻ khiếm thính và gia đình định hướng sớm và thực hiện việc can thiệp sớm nhằm rút ngắn khoảng cách về ngôn ngữ cho trẻ so với các trẻ không khiếm thính khác.
Ngoài ra cần có chính sách sàng lọc sơ sinh, hỗ trợ cha mẹ học giao tiếp với con (ký hiệu hoặc nói).
Giao tiếp là chìa khóa của thành công, vì vậy nếu chúng ta giải quyết được các vấn đề trên thì đây là “chìa khóa vàng” quyết định 70-80% khả năng hòa nhập sau này của trẻ khiếm thính.
• Đào tạo giáo viên giáo dục đặc biệt – chuyên ngành khiếm thính.
• Có trợ giảng hoặc phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.
• Phát triển song ngữ: ngôn ngữ ký hiệu và tiếng Việt.
• Nên thống nhất ngôn ngữ ký hiệu phổ thông tại Việt Nam.
• Có các chương trình hướng dẫn cha mẹ giúp trẻ khiếm thính phát triển giao tiếp và ngôn ngữ tại gia đình, nâng cao năng lực cho cha mẹ trong việc đồng hành nuôi dạy trẻ khiếm thính.
• Xây dựng mô hình “nơi làm việc hòa nhập”.
• Đào tạo nội bộ về giao tiếp với người khiếm thính.
• Có chính sách tuyển dụng rõ ràng.
Người khiếm thính chiếm một lực lượng không nhỏ, vì vậy nếu khai khác được và giúp họ các kiến thức kỹ năng để có thể bước chân vào thị trường lao động thì sẽ giải quyết được hơn cả một vấn đề việc làm mà cả vấn đề an sinh, hướng đến cuộc sống độc lập, bình đẳng cho người khiếm thính và tận dụng được nguồn nhân lực đang bị bỏ quên.
• Tăng nội dung có phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu.
• Kể câu chuyện thành công của người khiếm thính.
• Đưa hình ảnh người khiếm thính vào đời sống bình thường, không phải “ngoại lệ”.
Người khiếm thính không cần sự thương hại. Họ cần cơ hội để được lắng nghe, theo cách của riêng mình. Nhưng đừng để người khiếm thính phải gồng mình. Một xã hội hòa nhập không phải là nơi người khiếm thính phải nỗ lực gấp đôi để “theo kịp”, mà là nơi mọi người cùng bước chậm lại một chút để đi cùng nhau.
Ông Bryan Williams, 63 tuổi, nhân viên chăm sóc tại gia ở bang Wisconsin đang nhận mức lương 17,65 USD mỗi giờ. Thu nhập thấp buộc ông phải đắn đo phân bổ tiền thuê nhà, hóa đơn và nhu yếu phẩm. "Tôi biết mọi thứ đang tồi tệ hơn vì cảm nhận được nó mỗi ngày", ông nói.
Bà Vernice Thompson, 63 tuổi, nhân viên bán lẻ tại bang Virginia cho biết chi phí nhà ở đang chiếm một nửa thu nhập dù có trợ cấp an sinh xã hội. Trong khi đó, giá hàng hóa từ thực phẩm đến quần áo đều tăng cao khiến bà khó có khả năng chi trả.
Câu chuyện của ông Williams và bà Thompson phản ánh tình trạng chung tại Mỹ hiện nay. Theo khảo sát công bố hồi tháng 2 của J.D. Power, 65% người tiêu dùng Mỹ cho biết mức tăng giá cả đang vượt quá mức tăng thu nhập.
Dữ liệu do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 10/4 cho thấy lạm phát đã tăng từ 2,4% trong tháng 2 lên 3,3% vào tháng 3. Giá xăng tăng 21,2% do xung đột Trung Đông là một trong những lực đẩy chính. Tính lũy kế theo chỉ số giá tiêu dùng CPI, giá cả tại Mỹ đã tăng khoảng 16% trong 4 năm qua. Trong khi đó, mức tăng thu nhập thực tế theo giờ của người lao động chỉ đạt 1,4% trong năm qua, không đủ để cải thiện khả năng mua sắm.
Lạm phát thể hiện rõ trên từng hóa đơn siêu thị. Cục Thống kê Lao động Mỹ ghi nhận một vỉ trứng 12 quả có giá trung bình 1,51 USD vào năm 2020 nay đã tăng lên hơn 3,1 USD. Giá một gallon sữa tươi từ 3,3 USD lên gần 4 USD. Cùng với đó, giá thuê nhà trung bình đã tăng thêm ít nhất 300 USD mỗi tháng so với 4 năm trước, neo ở mức trên 1.600 USD.
Sự chênh lệch này khiến người lao động nghèo đi, buộc họ phải cắt giảm cả những nhu cầu cơ bản. Dữ liệu từ CNBC chỉ ra khoảng 50% người Mỹ đang trì hoãn mua sắm quần áo, đồ gia dụng. Các dịch vụ khác cũng bị cắt giảm: 42% giảm chi cho chăm sóc cá nhân, 22% bỏ thẻ tập thể dục và 14% ít gọi xe dịch vụ. 39% hộ gia đình phải dùng thẻ tín dụng thanh toán hàng tạp hóa do cạn kiệt tiền mặt.
Tính đến quý IV/2025, nợ hộ gia đình Mỹ đạt 18.800 tỷ USD, tăng 4% so với năm trước đó. Riêng nợ thẻ tín dụng chạm mốc kỷ lục 1.280 tỷ USD.
Chuyên gia hoạch định tài chính Gregory Guenther tại New Jersey cho biết ngay cả nhóm thu nhập cao cũng cảm nhận được chi phí sinh hoạt tăng. "Vấn đề không phải là mọi người kiếm được ít tiền hơn, mà là giá trị đồng tiền không còn mua được nhiều thứ như trước", chuyên gia nhận định.
Nhóm lao động phổ thông chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Theo báo cáo, tiền lương thực tế của nhóm 10% thu nhập thấp nhất đã giảm 0,3% trong năm 2025. Mức lương tối thiểu liên bang 7,25 USD mỗi giờ vẫn giữ nguyên từ năm 2009.
Bà Crystal Franklin, 54 tuổi, chuyên viên tại Virginia kể gia đình bà phải bỏ các khoản chi giải trí, cắt giảm mua thực phẩm và chuyển sang đi xe buýt nhằm bù đắp chi phí xăng xe. "Chúng tôi không thể làm những việc từng làm vì phí sinh hoạt đã tăng quá cao", bà Franklin nói.
Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Becky Kennedy (Mỹ) cho biết, kết quả của việc nuôi dạy con tốt không nằm ở sự tuân thủ tuyệt đối từ trẻ, mà thường thể hiện qua 5 tình huống dưới đây.
Trẻ nói: "Con ghét bố mẹ!"
Khi quá tải cảm xúc, trẻ thường dùng lời lẽ mạnh để bộc lộ sự thất vọng. Việc trẻ nói ra câu này thay vì kìm nén cho thấy trẻ tin gia đình là nơi an toàn để bộc lộ những góc khuất tâm lý. Ngược lại, một đứa trẻ sợ hãi phản ứng của phụ huynh sẽ thường chọn cách im lặng và thu mình.
Trẻ phản kháng khi bị đặt giới hạn
Khi bị yêu cầu tắt tivi hoặc ngừng chơi game, việc trẻ thể hiện sự bất bình mang lại giá trị tích cực hơn là việc lẳng lặng tuân lệnh vì sợ hãi. Sự tức giận lúc này cho thấy trẻ tin tưởng vào mối quan hệ với cha mẹ đủ để đối mặt với những thời điểm mâu thuẫn. Qua đó, trẻ học cách bảo vệ ý kiến cá nhân và chịu đựng sự thất vọng.
Trẻ tự thừa nhận lỗi
Dù lỗi lầm là làm vỡ bình hoa hay những vi phạm lớn hơn, việc trẻ tự nguyện thú nhận là một thành công của gia đình. Điều này cho thấy cha mẹ đã xây dựng được niềm tin, giúp con hiểu việc mắc lỗi là bình thường và có thể sửa chữa. Thay vì tạo ra một đứa trẻ hoàn hảo, phụ huynh đang nuôi dạy một người trung thực.
Trẻ nói: "Bố mẹ chẳng hiểu gì cả!"
Bà Becky Kennedy cho biết đây không phải sự thiếu tôn trọng mà là cách giao tiếp khi trẻ cảm thấy cô độc trong suy nghĩ. Câu nói chứa đựng hy vọng cha mẹ sẽ nỗ lực để hiểu chúng hơn. Khi phụ huynh lắng nghe, thái độ gay gắt của trẻ sẽ biến mất do nhu cầu được thấu hiểu đã được đáp ứng.
Trẻ chê bai món quà
Nhiều người lớn khó chịu khi con chê món quà mình chuẩn bị. Tuy nhiên, ở góc độ tâm lý, điều này cho thấy trẻ thoải mái thể hiện sự thành thật, không cần giả tạo để làm hài lòng người khác. Đây là cơ hội để cha mẹ dạy con cách trung thực nhưng vẫn giữ thái độ lịch sự, thay vì ép trẻ giả vờ biết ơn.
Để duy trì kết nối khi trẻ có những hành vi trên, phụ huynh có thể áp dụng 4 nguyên tắc:
Chấp nhận cảm xúc, ngăn chặn hành vi: Phụ huynh có thể nói "Mẹ biết con đang buồn, nhưng mẹ không cho phép con ném đồ vật".
Đưa ra lựa chọn thay thế: Hướng dẫn trẻ cách giải tỏa cơn giận như đấm vào gối, về phòng riêng hoặc hít thở sâu.
Không bài trừ cảm xúc: Thay vì ép trẻ nín khóc, cha mẹ nói: "Bố thấy con đang giận, đây là cách chúng ta xử lý việc này".
Chia sẻ với truyền thông Trung Quốc về vụ việc, cô gái họ Bạch (26 tuổi) cho hay: “Từ khoảnh khắc anh ta trốn tránh trách nhiệm, mối quan hệ giữa chúng tôi đã không còn là người yêu, mà trở thành bên gây tai nạn và nạn nhân, bị đơn và nguyên đơn”.
Trước đó, cô Bạch từng có mối quan hệ tình cảm rất tốt với chàng trai họ Trương. Tháng 4/2024, cô và gia đình bạn trai đi du lịch trên ô tô tự lái nhưng không may gặp tai nạn.
Chiếc xe do anh Trương điều khiển đã va chạm với một xe tải lớn, khiến cả 5 người trên xe bị thương, trong đó cô Bạch bị thương nặng nhất. Chẩn đoán y tế cho thấy cô Bạch bị liệt nửa người. Bạn trai cô, anh Trương, được xác định là nguyên nhân chính gây tai nạn do lái xe lấn làn.
Theo cơ quan chức năng, bạn trai cô phải chịu trách nhiệm pháp lý. Người bạn trai cũng từng hứa sẽ chịu trách nhiệm và ứng trước hơn 100.000 nhân dân tệ (350 triệu đồng) chi phí y tế và chăm sóc cô Bạch. Tuy nhiên, 2 tháng sau, anh Trương và gia đình đột nhiên biến mất.
Sau khi không liên lạc được với bạn trai, cô Bạch đã khởi kiện anh Trương. Vụ án đã được đưa ra xét xử vào ngày 7/4 vừa qua. “Lý do tôi khởi kiện rất đơn giản: Tôi đã phải trả giá rồi, không thể để người lái xe không chịu trách nhiệm”, cô Bạch cho hay.
Cô gái 26 tuổi vốn làm việc tại một ngân hàng nhưng sau vụ tai nạn đã không thể đi lại. Cô nhận được một khoản trợ cấp từ nơi làm việc song khoản tiền này chỉ đủ để trang trải một phần khó khăn trong cuộc sống.
Một mình đối mặt với biến cố bất ngờ, cô Bạch còn phải chịu thêm tổn thương từ những bình luận tiêu cực trên mạng. Nhiều người cho rằng, cô gái đang cố tình “đào mỏ” gia đình bạn trai khi người kia không còn tình cảm.
Nạn nhân cho biết, sau khi bạn trai biến mất, cô không còn khả năng chi trả chi phí điều trị tiếp theo nên đành rời bệnh viện, về quê nhà để tĩnh dưỡng.
Hiện tại, cô Bạch đang kiên trì thực hiện những bài phục hồi chức năng cơ bản. Cô cho biết đầu gối không thể giữ vững, chân xuất hiện tình trạng teo cơ nhanh, không thể ngồi lâu liên tục, ban đêm cũng không thể ngủ.
Từ một cô gái xinh đẹp, sau vụ tai nạn, cô đối diện với nhiều biến chứng, bàng quang bị teo, nguy cơ phải mang túi đựng nước tiểu suốt đời.
Trong suốt một năm qua, cô gái phải ngồi xe lăn và nỗ lực tìm mọi cách thích nghi với cuộc sống mới. Bên cạnh những lời công kích, cô cũng nhận được nhiều sự ủng hộ và động viên từ cộng đồng mạng.
Cô bày tỏ: “Tôi cảm thấy mình như một ngọn cỏ, dù là trên nền xi măng hay dưới mái hiên, tôi vẫn cố gắng vươn lên bằng tất cả sức lực để sống thật tốt”.
Sau vụ tai nạn, điều thu hút sự chú ý của dư luận không chỉ là diễn biến sự việc, mà còn là đời sống của hai người từng là một cặp đôi có nhiều kỷ niệm đẹp, giờ bỗng hóa người dưng. Một người thì phải đối mặt với biến cố, chịu thêm tổn thương từ bạo lực mạng, một người thì biến mất.
Một phóng viên đã liên hệ với anh Trương - bạn trai cũ của cô gái. Anh này cho biết sẽ chờ phán quyết của tòa án.
