Trong một thời gian dài, đổi mới được xem là quá trình có thể thiết kế và kiểm soát – doanh nghiệp lập kế hoạch, đầu tư nghiên cứu, rồi triển khai theo kịch bản định trước. Nhưng tư duy đó đang sụp đổ.
Sự rút ngắn của chu kỳ công nghệ, vòng đời sản phẩm co lại và hành vi tiêu dùng biến động liên tục đã buộc doanh nghiệp phải đổi mới ngay trong khi đang hành động – không có kịch bản, không có thời gian chờ đợi. Chính tại điểm này, lãnh đạo ngẫu hứng nổi lên như một năng lực chiến lược không thể thiếu.
Điều cần làm rõ ngay: ngẫu hứng không đồng nghĩa với tùy hứng. Ẩn dụ từ nhạc Jazz nói lên điều này rõ nhất – để có thể ngẫu hứng và thăng hoa, cả ban nhạc phải luyện tập hết sức nghiêm túc. Lãnh đạo ngẫu hứng là năng lực trình độ cao, đòi hỏi sự kết hợp giữa chuyên môn sâu, khả năng nhận diện tín hiệu nhanh và năng lực ra quyết định – thực thi gần như đồng thời.
Ở cấp độ tổ chức, ngẫu hứng không phải là hành vi cá nhân mà là năng lực tập thể, được hình thành qua cách đội ngũ phối hợp, học hỏi và phản ứng trong thời gian thực.
Nghiên cứu từ gần 3.000 doanh nghiệp tại Anh (của các học giả Anh và Mỹ, công bố trên tạp chí British Journal of Management năm 2023) cho thấy: mức độ ngẫu hứng có cấu trúc càng cao thì hiệu quả đổi mới càng lớn.
Về bản chất, ngẫu hứng tổ chức là sự hội tụ giữa thiết kế và thực thi trong cùng một thời điểm, xóa bỏ khoảng cách truyền thống giữa “lập kế hoạch” và “hành động”. Tổ chức chuyển từ vận hành tuyến tính sang trạng thái thích nghi liên tục, trong đó quyết định được điều chỉnh theo phản hồi tức thời từ môi trường.
Năng lực này được cấu thành bởi ba trụ cột: phản ứng nhanh với tín hiệu mới, thích nghi trong phạm vi mục tiêu chiến lược, và giao tiếp – phối hợp liên tục cả bên trong lẫn bên ngoài tổ chức.
Trong mô hình này, vai trò của người lãnh đạo không còn là “nhạc trưởng kiểm soát” mà là “người kích hoạt”. Lãnh đạo không điều khiển từng hành động, mà tạo ra môi trường để năng lực tập thể được phát huy tối đa – thông qua khả năng lắng nghe sâu, sẵn sàng chia sẻ vai trò lãnh đạo, chấp nhận sai lầm như dữ liệu học hỏi, và đặt mục tiêu chung cao hơn cái tôi cá nhân.
Một nghịch lý quan trọng xuất hiện: trong tư duy truyền thống, kiểm soát là điều kiện để đạt hiệu quả. Nhưng trong đổi mới không kịch bản, kiểm soát quá mức lại trở thành rào cản. Khi tổ chức bị bao phủ bởi quy trình cứng nhắc, báo cáo dày đặc và các tầng phê duyệt, khả năng ngẫu hứng bị bóp nghẹt.
Ngược lại, buông bỏ hoàn toàn cấu trúc cũng dẫn đến hỗn loạn. Hiệu quả vì vậy không nằm ở việc tối đa hóa kiểm soát, mà ở chỗ thiết lập một cấu trúc tối giản – “vừa đủ” để định hướng nhưng không kìm hãm sáng tạo.
Thách thức này càng phức tạp hơn trong kỷ nguyên số, khi doanh nghiệp đối mặt với tình trạng quá tải thông tin. Tiếp nhận quá nhiều dữ liệu không làm tăng năng lực đổi mới – ngược lại, có thể gây ra “tê liệt phân tích”, làm chậm ra quyết định và suy giảm chất lượng sáng tạo.
Lãnh đạo ngẫu hứng vì thế không phải là người thu thập nhiều thông tin hơn, mà là người biết lọc bỏ để giữ lại điều quan trọng nhất, từ đó duy trì khả năng phản ứng nhanh và chính xác.
Tại Việt Nam, nơi doanh nghiệp đang chịu áp lực kép từ biến động toàn cầu và yêu cầu chuyển đổi trong nước, lãnh đạo ngẫu hứng không còn là lựa chọn mang tính phong cách – mà là yêu cầu mang tính chiến lược.
Thực tiễn từ các doanh nghiệp lớn cho thấy chính khả năng phá vỡ kịch bản cũ và vận hành theo logic ngẫu hứng có cấu trúc đã tạo ra tăng trưởng trong những giai đoạn bất định nhất.
"Đêm qua, lực lượng vũ trang Ukraine đã tấn công mỏ Bilorichenska ở Cộng hòa Lugansk, khiến một trạm biến áp bị hư hại. Do mất điện, 41 công nhân mắc kẹt dưới lòng đất", ông Leonid Pasechnik, lãnh đạo do Nga bổ nhiệm tại Lugansk, hôm nay cho biết.
Giới chức Lugansk đã huy động lực lượng triển khai các biện pháp để giải cứu nhóm thợ mỏ và khôi phục nguồn điện. Ông Pasechnik cho hay đội cứu nạn đã liên lạc được với các thợ mỏ mắc kẹt và biết được họ có sẵn nguồn nước uống dự trữ.
Hơn 99% diện tích Lugansk trên thực tế đang do lực lượng Nga kiểm soát, ngoại trừ một phần nhỏ ở phía tây đang giằng co. Các nhóm theo dõi chiến sự nhận định một số khu vực tại Lugansk vẫn thuộc vùng xám, nơi giao tranh đang diễn ra và không bên nào thực sự nắm quyền kiểm soát.
Ukraine đã tăng cường đáng kể các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của Nga, bao gồm cả các trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất ở cả biển Baltic và biển Đen, nhằm giảm doanh thu của Moskva từ việc bán dầu, huyết mạch của nền kinh tế nước này.
Ít nhất 8 người bị thương, trong đó có hai trẻ em, và một số nhà dân bị hư hại trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào thành phố cảng Novorossiysk trên biển Đen, giới chức Nga ngày 6/4 cho hay. Hiện chưa rõ liệu cảng Novorossiysk, cửa ngõ xuất khẩu lớn nhất của Nga trên biển Đen, có bị nhắm mục tiêu hay không.
Ukraine hiện chưa lên tiếng về những thông tin này.
Quân đội Nga trước đó cho biết các đơn vị phòng không của họ đã bắn hạ 148 máy bay không người lái của Ukraine trong vòng ba giờ.
Tại khu vực do Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, người đứng đầu chính quyền do Nga bổ nhiệm Andrei Chertkov nói rằng các đội sửa chữa đã khôi phục điện cho hai thành phố lớn là Donetsk và Makiivka, sau các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Trước đó, ông Chertkov thông báo gần nửa triệu hộ gia đình đã bị mất điện. Công tác khắc phục sự cố vẫn tiếp tục ở những khu vực chưa có điện.
Nga gần đây cũng liên tục tấn công Ukraine bằng máy bay không người lái vào ban đêm. Một cuộc tập kích vào thành phố cảng Odesa ở miền nam Ukraine đêm qua đã khiến ba người thiệt mạng, trong đó có một trẻ em, một quan chức quân đội Ukraine ngày 6/4 cho hay.
Điện Kremlin thời gian qua giữ nguyên yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi phần còn lại của vùng Donbass, bao gồm Donetsk và Lugansk, để chấm dứt "giai đoạn nóng" của xung đột. Phía Nga cho rằng triển vọng giải quyết các vấn đề ngoại giao, bao gồm chấm dứt chiến sự, sẽ rộng mở hơn nếu Kiev đưa ra quyết định rút quân.
Kiev nhiều lần bác bỏ yêu cầu này, coi đây là điều không thể nhượng bộ.
"Đơn vị đặc biệt Prymary thuộc Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) đã thực hiện những cuộc tập kích thành công nhằm vào hai tàu đổ bộ cỡ lớn của đối phương, gồm tàu Yamal và Nikolai Filchenkov, ở bán đảo Crimea vào đêm 18, rạng sáng 19/4", GUR thông báo hôm nay.
Tình báo Ukraine cho biết hai tàu thuộc biên chế Hạm đội Biển Đen hải quân Nga và đang neo đậu ở cảng Sevastopol vào thời điểm bị tấn công, khẳng định cả hai tàu đã bị vô hiệu hóa. "Trong khuôn khổ chiến dịch tại Sevastopol, các đơn vị trinh sát còn phá hủy một đài radar Podlet-K1. Giá trị của tổ hợp radar này là xấp xỉ 5 triệu USD", GUR tuyên bố.
Video đăng kèm cho thấy thiết bị bay không người lái (drone) Ukraine lần lượt lao vào tàu Yamal, Nikolai Filchenkov và radar Podlet-K1. Video bị cắt ngay trước khi drone va chạm với mục tiêu và không có hình ảnh xác nhận hậu quả, nên chưa thể đánh giá thiệt hại cụ thể.
Bộ Quốc phòng Nga chưa đưa ra bình luận.
Tàu Yamal thuộc Đề án 775, được Ba Lan chế tạo cho hải quân Liên Xô vào năm 1988, có chiều dài 112 m và khả năng chở 500 tấn hàng hóa, trong đó có thiết giáp và binh sĩ. GUR tuyên bố giá trị ước tính của chiến hạm này là hơn 80 triệu USD.
Tàu Nikolai Filchenkov thuộc Đề án 1171, được đóng tại nhà máy Yantar ở vùng lãnh thổ Kaliningrad và hạ thủy năm 1975, có tải trọng hàng hóa lên tới 1.000 tấn. Tình báo Ukraine nói rằng chiến hạm có giá trị ước tính hơn 70 triệu USD.
Nga phát triển radar Podlet-K1 từ năm 2009, thử nghiệm một năm sau đó và biên chế hệ thống đầu tiên vào năm 2015. Tổ hợp này có nhiệm vụ cảnh giới, phát hiện mục tiêu bay thấp, hỗ trợ cho các tổ hợp phòng không S-300PMU-2 và S-400.
Đây không phải lần đầu tiên Ukraine tuyên bố tập kích tàu đổ bộ Yamal. Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) hôm 18/4 tuyên bố đã đánh trúng chiến hạm này, bên cạnh tàu đổ bộ Azov và một tàu chiến chưa rõ chủng loại ở bán đảo Crimea. Dù vậy, SBU không công bố video về các cuộc tập kích.
Hạm đội Biển Đen của Nga đã hứng chịu nhiều tổn thất sau hơn 4 năm xung đột. Bộ Quốc phòng Ukraine hôm 17/4 cho biết Nga đã mất 9 tàu chiến cỡ lớn, 6 tàu tuần tra, 6 tàu tiếp tế, ba tàu vận tải hoặc đổ bộ và một tàu ngầm kể từ khi chiến sự bùng phát.
Phát biểu trên được đưa ra sau khi truyền thông Nga đề nghị ông Peskov bình luận về nhận định của Phó tổng thống Mỹ JD Vance rằng cuộc xung đột Ukraine "chẳng còn mấy ý nghĩa" và hai bên đang "mặc cả từng km lãnh thổ".
Ông Peskov cho hay một khi quân đội Nga hoàn tất mục tiêu kiểm soát Donbass, tiến trình đàm phán với Ukraine sẽ bắt đầu, nhưng dự đoán quá trình này sẽ diễn ra "phức tạp, tốn công sức và không thể đẩy nhanh được".
Kyiv chưa bình luận về thông tin trên. Trong khi đó, vài ngày trước, Bộ Quốc phòng Nga thông báo đã kiểm soát làng Dibrova thuộc Donetsk và Miropolskoye ở tỉnh Sumy.
Moscow tiếp tục kêu gọi Kyiv rút quân "một cách hòa bình" khỏi các vùng lãnh thổ mà Nga tuyên bố sáp nhập từ năm 2022, đồng thời khẳng định sẽ kiểm soát Donbass "bằng mọi cách".
Phía Ukraine bác bỏ các yêu cầu trên. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho rằng việc Ukraine rút khỏi Donbass sẽ đe dọa an ninh châu Âu và từ chối mọi nhượng bộ lãnh thổ trong quá trình đàm phán với Nga.
TASS hôm 14.4 dẫn thông báo của Bộ Quốc phòng Nga cho biết trong 24 giờ qua, lực lượng nước này đã tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng và giao thông phục vụ quân đội Ukraine, cũng như 142 điểm tập kết quân sự của đối phương.
Cũng theo số liệu mới nhất từ phía Nga, quân đội Ukraine cùng thời gian đã tổn thất khoảng 1.180 binh sĩ trên toàn bộ các mặt trận.
Ukraine chưa bình luận về thông tin trên, nhưng quân đội chính quyền Kyiv cho hay đã tấn công các cơ sở chứa máy bay không người lái (UAV) của Nga tại khu vực Donetsk hiện do Nga kiểm soát. Vũ khí được sử dụng trong những đợt tấn công này là tên lửa hành trình SCALP và bom dẫn đường.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine cũng thông báo UAV tấn công đã bắn trúng các kho đạn của Nga tại Zaporizhzhia và Donetsk. Moscow chưa bình luận về thông tin này.
Cũng trong ngày 14.4, trong khuôn khổ chuyến thăm Berlin của Tổng thống Zelensky, Đức cam kết tài trợ cung cấp "hàng trăm" tên lửa Patriot do Mỹ sản xuất cho Ukraine. Đồng thời hai nước ký kết thỏa thuận hợp tác quốc phòng, nâng cấp quan hệ song phương lên đối tác chiến lược, Reuters đưa tin.
Thỏa thuận hướng đến mở rộng hợp tác quân sự trên nhiều lĩnh vực then chốt như phòng không, vũ khí tầm xa, UAV và đạn dược.
Phát biểu tại cuộc họp báo chung diễn ra cùng ngày, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho hay hơn bao giờ hết, hai nước càng muốn học hỏi lẫn nhau nhiều hơn. Nhà lãnh đạo thêm rằng cả hai nước đều nhất trí triển khai nhiều lĩnh vực hợp tác, trong đó có sản xuất UAV chung.
Thỏa thuận còn bao gồm bản ghi nhớ giữa hai bộ quốc phòng về trao đổi dữ liệu quân sự điện tử. Ông Merz cũng cho hay một số thỏa thuận hợp tác khác đã được ký trong cùng ngày.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cũng có cuộc làm việc với người đồng cấp Ukraine Mykhailo Fedorov, nhân vật được cho có vai trò thúc đẩy phát triển công nghệ UAV quân sự của Ukraine.
