Câu chuyện tưởng như riêng tư ấy thực ra không hiếm gặp. Bạo lực gia đình vẫn tồn tại, lặng lẽ và dai dẳng.
Vì sao một vấn đề đã được nhắc đến nhiều năm, có luật pháp điều chỉnh, có truyền thông cảnh báo… vẫn chưa thể chấm dứt?
Không ít nạn nhân của bạo lực gia đình chọn cách im lặng. Có người vì sợ, có người vì xấu hổ, có người vì nghĩ “chuyện trong nhà thì đóng cửa bảo nhau”. Chính sự im lặng ấy vô tình trở thành “lá chắn” cho hành vi bạo lực tiếp diễn.
Một người phụ nữ từng chia sẻ: “Bị đánh nhiều lần nhưng không dám nói với ai. Sợ con cái bị ảnh hưởng, sợ hàng xóm dị nghị, sợ gia đình hai bên xấu hổ”. Những nỗi sợ rất đời thường, nhưng lại đủ lớn để giữ người ta ở lại trong một vòng xoáy tổn thương.
Khi không có tiếng nói, bạo lực không bị phát hiện, không bị ngăn chặn. Và rồi, nó lặp lại như một thói quen xấu, ngày càng khó dừng.
Dù xã hội đã thay đổi, nhưng đâu đó vẫn còn những suy nghĩ cũ kỹ: “Chồng nóng tính một chút cũng bình thường”, “vợ phải nhẫn nhịn để giữ hòa khí gia đình”, hay “vợ chồng phải đóng cửa dạy nhau”.
Những quan niệm ấy tưởng chừng vô hại, lại chính là mảnh đất để bạo lực tồn tại. Khi hành vi sai trái được “bình thường hóa”, người gây bạo lực dễ biện minh, còn nạn nhân thì dễ chấp nhận.
Ở nhiều gia đình, con cái lớn lên trong môi trường có bạo lực cũng dễ coi đó là điều “quen thuộc”. Một đứa trẻ chứng kiến cha đánh mẹ, hoặc cha mẹ thường xuyên mắng chửi nhau, có thể mang theo những tổn thương tâm lý kéo dài, thậm chí lặp lại hành vi đó khi trưởng thành.
Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều cơ hội, nhưng cũng kéo theo không ít áp lực: công việc, tài chính, mối quan hệ… Khi không kiểm soát được cảm xúc, những áp lực ấy có thể bùng phát thành xung đột trong gia đình.
Một người đàn ông thất nghiệp, áp lực kinh tế đè nặng. Một người phụ nữ vừa đi làm vừa lo toan việc nhà. Những mâu thuẫn nhỏ tích tụ theo thời gian… Tất cả có thể trở thành “giọt nước tràn ly”.
Điều đáng nói là thay vì tìm cách giải quyết bằng đối thoại, nhiều người lại chọn cách trút giận bằng lời nói hoặc hành vi bạo lực. Và người thân – những người gần gũi nhất – lại trở thành đối tượng chịu đựng.
Không thể phủ nhận rằng hệ thống pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình đã ngày càng hoàn thiện. Các quy định xử lý hành vi bạo lực, bảo vệ nạn nhân, hỗ trợ khẩn cấp… đã được ban hành.
Tuy nhiên trong thực tế, việc áp dụng vẫn còn nhiều rào cản. Nhiều nạn nhân không biết đến quyền của mình, hoặc biết nhưng không dám sử dụng. Một số trường hợp, khi cơ quan chức năng can thiệp, nạn nhân lại xin “giải hòa” vì muốn giữ hòa khí gia đình.
Bên cạnh đó, việc phát hiện và xử lý bạo lực gia đình cũng không dễ dàng, bởi nó thường diễn ra trong không gian riêng tư, ít có chứng cứ rõ ràng.
Ở không ít nơi, khi nghe tiếng cãi vã, xô xát trong một gia đình, hàng xóm thường chọn cách đứng ngoài. Một phần vì ngại va chạm, phần khác vì nghĩ đó là chuyện riêng.
Nhưng chính sự thờ ơ ấy có thể khiến bạo lực kéo dài. Nếu có sự lên tiếng kịp thời, sự can thiệp từ cộng đồng hoặc chính quyền địa phương, nhiều vụ việc có thể được ngăn chặn sớm.
Giữ gìn hạnh phúc gia đình là điều đáng trân trọng, nhưng không thể vì thế mà bỏ qua những hành vi gây tổn thương.
Để bạo lực gia đình không còn âm ỉ, có lẽ không chỉ cần những giải pháp lớn, mà còn cần thay đổi từ những điều rất nhỏ. Đó là cách mỗi người học cách kiểm soát cảm xúc, biết dừng lại trước khi lời nói trở nên tổn thương. Là việc xây dựng thói quen đối thoại trong gia đình, thay vì im lặng hoặc áp đặt.
Đó cũng là việc dạy con trẻ về sự tôn trọng, về cách giải quyết mâu thuẫn không dùng bạo lực. Một thế hệ lớn lên trong môi trường lành mạnh sẽ có nhiều khả năng tạo ra những gia đình tích cực hơn.
Bạo lực gia đình không chỉ ảnh hưởng đến một cá nhân hay một gia đình, mà còn tác động đến cả xã hội. Những tổn thương tâm lý, những đứa trẻ lớn lên trong sợ hãi, những mối quan hệ đổ vỡ…, tất cả đều để lại hệ lụy lâu dài.
Vì vậy đã đến lúc cần nhìn nhận rõ: bạo lực gia đình không phải là chuyện riêng. Đó là vấn đề chung, cần sự vào cuộc của cả hệ thống, từ pháp luật, cộng đồng đến từng cá nhân.
Ai cũng mong muốn trở về nhà sau một ngày dài tìm thấy sự bình yên và yêu thương. Nhưng với những người đang sống trong bạo lực, ngôi nhà lại trở thành nơi đáng sợ nhất.
Chấm dứt bạo lực gia đình không phải là việc dễ dàng, càng không thể làm trong một sớm một chiều. Nhưng nếu mỗi người dám lên tiếng, dám thay đổi, và dám nói “không” với bạo lực, thì những cánh cửa khép kín kia sẽ không còn che giấu những tổn thương.
Để căn nhà thật sự là nơi để trở về – không phải để chịu đựng, mà là mái ấm, là nơi cảm nhận được sự được yêu thương.
Mùa đông năm ngoái, bà Bao Yi, 73 tuổi, ở Thượng Hải bị viêm khớp dạng thấp khiến một cánh tay gần như mất khả năng vận động. Lần đầu tiên, bà phải dựa vào chồng, ông Shi Mingao, 75 tuổi, để mặc quần áo, rửa mặt và mở nắp chai.
Bao kết hôn năm 28 tuổi. Hai vợ chồng từng mong có con, nhưng sau nhiều lần sảy thai cùng áp lực chăm sóc cha mẹ già, kế hoạch này dần khép lại. Giai đoạn 38 tuổi, Bao tin rằng bản thân không thể mang lại cuộc sống ổn định cho con khi thường phải đối mặt với sự mệt mỏi trong công việc.
Dù gia đình và đồng nghiệp phản đối gay gắt, bà vẫn quyết định dừng việc sinh đẻ. Áp lực mà bà Bao chịu rất phổ biến trong một xã hội đặt nặng tư tưởng nối dõi tông đường. Tuy nhiên, sự kỳ vọng này đang mờ dần ở các thế hệ sau. Đối mặt với chi phí sinh hoạt đắt đỏ và thị trường việc làm khắc nghiệt, nhiều thanh niên thuộc Gen Z hiện nay chủ động chọn lối sống DINK hoặc phong trào "nằm thẳng" (tang ping - từ chối áp lực thăng tiến) để tự giải thoát khỏi các gánh nặng truyền thống.
Bà Bao được cho là thế hệ DINK đầu tiên ở Trung Quốc, trong bối cảnh kết hôn mà không có con còn hiếm và khó được chấp nhận. Hiện nay, lựa chọn này dần phổ biến. Theo điều tra dân số năm 2020, nước này có khoảng 188 triệu hộ gia đình hai người (không con cái), chiếm 38% tổng số hộ, tập trung chủ yếu ở các đô thị lớn như Thượng Hải, Bắc Kinh.
Bước vào tuổi già, câu hỏi của họ hiện ra rõ ràng: Không có con, sẽ dựa vào ai? Với Bao, câu trả lời không nằm ở sự hối tiếc. Bà cho rằng ngay cả khi có con, chúng cũng sẽ có cuộc sống riêng.
Nhịp sống của vợ chồng Bao tại căn hộ 30 m2 diễn ra chậm rãi. Họ thức dậy muộn, mua sắm trực tuyến, uống cà phê và dắt hai chú chó đi dạo công viên. Sau khi nghỉ hưu, Bao lấy bằng lái xe, học tâm lý học và dành nhiều thời gian trò chuyện với trí tuệ nhân tạo (AI).
Đôi khi, bà lướt danh bạ điện thoại rồi dừng lại ở một cái tên của bạn bè nhưng không gọi. "Việc chủ động liên lạc với người khác cũng trở thành áp lực ở tuổi này", bà nói. "Trò chuyện với AI dễ hơn vì không sợ làm phiền".
Với Bao, tuổi già gắn liền với khả năng tự xoay xở. Tuy nhiên, căn bệnh viêm khớp đã thử thách điều đó. Một năm qua, ông Shi giúp bà mọi việc sinh hoạt cá nhân. Việc tự chăm sóc lẫn nhau là lựa chọn bất đắc dĩ nhưng thiết thực, trong bối cảnh hệ thống dưỡng lão của Trung Quốc đang đối mặt với khủng hoảng thiếu hụt nhân sự. Dự kiến trong 5 năm tới, nước này sẽ thiếu hơn 5 triệu điều dưỡng viên. Thực tế này khiến những người thuộc thế hệ DINK đầu tiên càng thêm chật vật khi muốn tìm kiếm dịch vụ chăm sóc chất lượng vào cuối đời.
Nhưng bà Bao nói không hối tiếc về lựa chọn thời trẻ, bởi bà quan niệm dù có con, chúng cũng sẽ phải bận rộn với cuộc sống riêng. Trong nhà, Bao vừa mua thêm một con chó máy và gọi nó là "em út". Buổi tối, bà thường ngồi cạnh những chú chó của mình và trò chuyện.
Vợ chồng ông Zhou Ming ở Thượng Hải mang đến một góc nhìn khác. Ông nghỉ hưu sớm do mất thính lực nặng, không dùng smartphone và chỉ quanh quẩn trong căn hộ và công viên. Vợ ông, bà Jin Chenghua trở thành người chăm sóc chính, đưa chồng đi khám và hỗ trợ giao tiếp.
Hai người từng mong có con nhưng không thể. Đến khi về già, cảm giác thiếu vắng vẫn còn. "Những lúc mệt mỏi, tôi từng tưởng tượng có một đứa con hỏi han", bà nói.
Tuấn là con một. Từ nhỏ đến lớn, mọi sự chăm chút của bố mẹ đều dồn hết cho cậu. Những buổi sáng tinh mơ, bố đạp chiếc xe đạp cọc cạch chở con đến trường. Những buổi chiều mưa, mẹ đứng đợi trước cổng, tay cầm chiếc áo mưa rộng hơn thân người vì bà sợ con ướt.
Cả một thanh xuân của họ không phải là những chuyến đi xa mà là những vòng quay quen thuộc: nhà - trường - chợ - bệnh viện, rồi lại nhà.
Có lần Tuấn nói với tôi: "Ngày xưa bố mẹ chở mình đi học bằng xe đạp, giờ mình muốn chở lại họ bằng xe hơi do mình lái".
Khi bắt đầu đi làm, có thu nhập, Tuấn nhận ra một điều: thời gian của bố mẹ không còn dài như mình vẫn nghĩ.
Những nếp nhăn, những lần đau lưng, những buổi khám bệnh định kỳ, dấu hiệu của xương khớp thoái hóa, tiểu đường, huyết áp... tất cả như những dấu hiệu lặng lẽ báo rằng, nếu không đi cùng nhau bây giờ, thì có thể sẽ không còn kịp nữa.
Nhưng đưa bố mẹ đi du lịch không giống như đi với bạn bè. Cả quá trình đòi hỏi một sự chuẩn bị khác, và quan trọng nhất là một sự thấu hiểu. Tuấn bắt đầu từ những chuyến đi gần. Không phải những hành trình dày đặc điểm đến, mà là những chuyến đi nhẹ nhàng, đủ để bố mẹ có thể tận hưởng mà không mệt.
Một buổi sáng lên núi, một buổi chiều ra biển, hoặc đơn giản là một chuyến về quê ngoại, dừng lại ở những nơi mà bố mẹ từng nhắc đến trong câu chuyện cũ.
Cậu học cách đi chậm lại, không hối thúc, không ép lịch. Nếu bố muốn ngồi lâu hơn ở một quán cà phê ven đường, thì cứ ngồi. Nếu mẹ muốn chụp thêm vài tấm hình trước một hàng hoa, thì cứ chụp. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt ấy, hóa ra lại là phần quan trọng nhất của chuyến đi.
Tuấn cũng học cách quan sát. Trước mỗi chuyến đi, cậu tìm hiểu kỹ về nơi đến: đường đi có dễ không, có nhiều bậc thang không, thời tiết ra sao, có chỗ nghỉ chân không. Cậu chọn những khách sạn có thang máy, phòng rộng, giường êm. Cậu mang theo thuốc, nước ấm, cả những món ăn quen thuộc phòng khi bố mẹ không hợp khẩu vị.
Có lần trong một chuyến đi biển, bố Tuấn không muốn xuống nước, chỉ ngồi trên bãi cát nhìn sóng. Nếu là trước đây, có thể Tuấn sẽ thấy "uổng". Nhưng hôm đó cậu chỉ ngồi cạnh bố, hai cha con không nói gì nhiều, chỉ là cùng nhìn ra xa, nghe tiếng sóng, và chia sẻ một khoảng lặng hiếm hoi... giữa hai người đàn ông.
"Chuyến đó mình không nhớ là đã đi được bao nhiêu nơi, nhưng mình nhớ rõ khoảnh khắc ngồi cạnh bố. Tự nhiên thấy chỉ cần vậy thôi cũng đủ", Tuấn bày tỏ.
Đưa bố mẹ đi không phải để "check-in" hay hoàn thành một danh sách điểm đến. Đó là cách để ở bên nhau, theo một cách khác với trước đây. Khi còn nhỏ, bố mẹ dẫn ta đi, quyết định mọi thứ. Khi lớn lên, ta dẫn lại họ, nhưng không phải để thay thế mà để đồng hành.
Có một điều Tuấn nhận ra là bố mẹ không cần những chuyến đi xa xỉ, họ cần cảm giác được quan tâm. Một câu hỏi "Bố có mệt không?", một cái nắm tay khi xuống dốc, một ly nước đưa đúng lúc... tất cả những điều ấy đối với họ quý hơn bất kỳ khung cảnh đẹp nào.
Và đôi khi chính trong những chuyến đi ấy, ta mới thực sự hiểu bố mẹ mình. Hiểu rằng họ cũng từng có những ước mơ bị gác lại, những nơi muốn đến nhưng chưa có dịp.
Hiểu rằng sau vẻ ngoài mạnh mẽ, họ cũng có những mệt mỏi mà trước đây ta chưa từng để ý... Tuấn nói điều cậu sợ nhất không phải là không đủ tiền để đưa bố mẹ đi xa mà là đến một ngày có tiền rồi, nhưng không còn ai để đi cùng.
Quả thực chúng ta thường trì hoãn những điều quan trọng, với lý do "để sau". Sau khi công việc ổn định hơn, sau khi kiếm được nhiều tiền hơn, sau khi rảnh hơn... Nhưng thời gian không chờ ai. Và tuổi của bố mẹ thì càng không.
Đưa bố mẹ đi đó đi đây thực ra không phải là kế hoạch lớn lao mà có thể bắt đầu từ một buổi đi ăn tối, một chuyến về quê, hay một ngày dạo quanh thành phố.
Quan trọng không phải là đi đâu mà là đi cùng nhau, vì đến một lúc nào đó điều ta nhớ không phải là đã đi bao nhiêu nơi mà là đã có bao nhiêu lần được ngồi cạnh bố mẹ trên cùng một chuyến xe đi qua những chặng đường của đời mình.
Hơn 130 triệu thuê bao di động trong và ngoài nước, 80 tỉ bản ghi dữ liệu được tạo ra mỗi ngày, kỹ sư Nguyễn Chí Đông cùng cộng sự tại Viettel đối mặt với bài toán cũng là mục tiêu hướng đến là phải xây dựng một hệ thống xử lý dữ liệu do người Việt làm chủ.
Chí Đông vừa được vinh danh là một trong 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, đồng thời cũng là Gương mặt trẻ tiêu biểu toàn quân năm 2025 trong Tháng thanh niên 2026 mới đây.
Là một kỹ sư trẻ trong lĩnh vực quản trị dữ liệu của Tập đoàn Viettel, Đông chia sẻ mỗi sản phẩm không chỉ là một nhiệm vụ mà còn là một thử thách, thậm chí vượt qua giới hạn năng lực của bản thân. Một trong những thách thức lớn nhất mà anh cùng đồng đội phải đối mặt là bài toán dữ liệu khổng lồ.
Thời điểm năm 2022 với tổng số hơn 130 triệu thuê bao di động tại cả thị trường trong nước và đầu tư ở nước ngoài, trung bình mỗi ngày Viettel có khoảng 80 tỉ bản ghi dữ liệu từ các hoạt động như cuộc gọi, tin nhắn hay vận hành mạng lưới.
Với tốc độ phát triển thuê bao ngày càng tăng, Viettel luôn phải đối mặt với bài toán về quản trị và làm sao khai thác hiệu quả kho dữ liệu ngày càng lớn ấy.
Thách thức càng lớn hơn khi lãnh đạo tập đoàn đặt mục tiêu cần xây dựng hệ thống xử lý dữ liệu do chính người của Viettel làm chủ để thay thế các sản phẩm mua của đối tác nước ngoài.
Và nhiệm vụ này đã được lập thành dự án và giao cho nhóm do Nguyễn Chí Đông chủ trì. "Được tin tưởng và giao nhiệm vụ này, với mình đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là sự trao quyền và kỳ vọng lớn từ các thủ trưởng", Đông chia sẻ.
Ngay khi bắt tay triển khai, Đông kể anh cùng cộng sự đã vấp ngay với khá nhiều khó khăn. Đó là hệ thống dữ liệu khổng lồ với hơn 200 máy chủ, nhóm dự án đã có nhiều thử nghiệm kéo dài song vẫn chưa nhìn thấy đích đến rõ ràng.
Phải mất chừng bốn tháng làm liên tục, phiên bản đầu tiên của sản phẩm mới tạm hình thành. Không hài lòng với kết quả ấy, Đông muốn cùng đồng đội đặt ra mục tiêu cao hơn, chính là phải hoàn thiện sản phẩm và đưa ra thị trường. Mục tiêu ấy biến thành quyết tâm cao nhất cùng tinh thần dấn thân, sự sáng tạo, nhóm dự án đã hoàn thiện "Nền tảng dữ liệu lớn Viettel (VLP)" và làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ lõi.
Với Đông, đặt mục tiêu cao để chinh phục cũng chính là kim chỉ nam giúp anh hoàn thiện bản thân, chinh phục những đỉnh cao công nghệ khác lớn hơn.
Ngoài làm chủ chuỗi công nghệ lõi nền tảng dữ liệu lớn, Đông còn chủ trì phát triển nhiều sản phẩm khác như Nền tảng học máy Viettel (vMLP) với giá trị làm lợi khoảng 12 tỉ đồng mỗi năm hay hệ thống số liệu thông minh GenBI với giá trị làm lợi khoảng 9,8 tỉ đồng và giúp tiết kiệm khoảng 13,4 tỉ đồng mỗi năm do không phải mua sản phẩm của nước ngoài.
Trở thành Gương mặt trẻ tiêu biểu toàn quân năm 2025, Đông đã nhận được bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Anh cũng được lãnh đạo tập đoàn khen thưởng cùng một số giải thưởng danh giá trong nước và quốc tế…
Ông Trần Đăng Hòa - Phó giám đốc Trung tâm Viettel - đánh giá Đông luôn sẵn sàng đảm nhận các nhiệm vụ thách thức. Chẳng hạn như chuyển hóa các thuật toán dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) phức tạp thành những giải pháp thực tiễn có khả năng ứng dụng và mở rộng quy mô cực lớn. "Anh ấy còn là chuyên gia dẫn dắt trong việc xây dựng đội ngũ kỹ sư big data và AI, góp phần đào tạo nhân lực công nghệ trẻ và truyền cảm hứng cho lớp kỹ sư kế cận", ông Hòa thông tin.
