Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.
“Chiến tranh như vậy là đủ rồi”, Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án “ảo tưởng về quyền năng vô hạn” đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.
Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV “yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại”. “Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ”, ông Trump viết.
Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố “không e sợ chính quyền Trump” và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông “không công kích bất kỳ ai” và “phúc cho những người kiến tạo hòa bình”.
Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.
Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis
Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ – Mexico.
“Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân”, Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.
Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là “không thể tin nổi” và “đáng xấu hổ”.
“Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu”, ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.
Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.
“Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ”, Giáo hoàng Francis viết trong thư.
Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II
Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ “từ chối” việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.
“Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên”, Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.
Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.
Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng “vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau”. Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy “nhiều triển vọng lớn” trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.
“Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học”, ông Bush phát biểu. “Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm”.
Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II
Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này “an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp”.
Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm “quyền được sống”.
“Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người”, Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.
Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại “những bất đồng thực sự” với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.
Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.
David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy “cuộc đấu khẩu” nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.
“Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng”, giáo sư Campbell nói.
Trung Quốc đại lục đã tăng cường chiêu mộ nhân tài trong lĩnh vực bán dẫn nhằm gia tăng tính tự chủ cũng như thực hiện hóa những bước đột phá về trí tuệ nhân tạo (AI) trong cuộc cạnh tranh công nghệ gay gắt với Mỹ. Tuy nhiên, chiến lược đó đang khiến nhiều công ty của đại lục bị nhà chức trách Đài Loan sờ gáy vì nghi ngờ có hành vi lôi kéo nhân tài bất hợp pháp, theo tờ South China Morning Post.
Tuần trước, Cơ quan Điều tra Đài Loan thông báo đã điều tra 11 công ty đại lục vì nghi ngờ lôi kéo nhân tài trong lĩnh vực bán dẫn và công nghệ cao. Các công ty bị điều tra chuyên về mảng chip bán dẫn, ứng dụng AI và sản xuất điện tử. Để che giấu gốc gác từ đại lục, các công ty này bị cáo buộc đã lập công ty bình phong để hoạt động kinh doanh tại Đài Loan và tuyển dụng người địa phương dù chưa được chính quyền sở tại cấp phép.
Theo Reuters, Đài Loan đã ra luật cấm Trung Quốc đại lục đầu tư vào một số mảng trong chuỗi cung ứng bán dẫn như thiết kế chip, trong khi những khoản đầu tư vào mảng đóng gói chip phải được xem xét trước mới được cấp phép. Điều này khiến cho các công ty chip của đại lục khó hoạt động hợp pháp trên hòn đảo.
Theo Cơ quan Điều tra Đài Loan, cuộc điều tra mới nhất là một phần của nỗ lực triệt phá hành vi thu hút nhân tài trái phép từ đại lục, với 100 vụ được xử lý từ năm 2020. Năm 2025, cơ quan này cũng điều tra SMIC, công ty đúc chip bán dẫn lớn nhất Trung Quốc, với cáo buộc lôi kéo trái phép nhân sự từ Đài Loan.
Những động thái của nhà chức trách Đài Loan gần đây cho thấy nhu cầu ngày càng tăng từ các công ty đại lục đối với nguồn nhân sự có kinh nghiệm trong mảng bán dẫn và AI. Mặc dù đã đạt những bước tiến đáng kể trong ngành này, Bắc Kinh vẫn bị ảnh hưởng bởi sự kiểm soát chặt chẽ của Washington trong việc tiếp cận công nghệ cao. Trong khi Mỹ tập trung kiểm soát xuất khẩu và thu hút nguồn vốn ngoại, Trung Quốc chú trọng vào công tác nhân tài, yếu tố được cho là sẽ thúc đẩy những đổi mới tiếp theo về AI. Các viện chuyên biệt được thành lập tại khắp các đại học hàng đầu Trung Quốc. Những đơn vị này cùng các doanh nghiệp lớn trong nước cũng đầu tư mời gọi nhân tài từ nước ngoài về.
Đài Loan, quê hương của hãng sản xuất chip lớn nhất thế giới TSMC, từ lâu được xem là cái nôi của nhân tài ngành bán dẫn và đã bị nhòm ngó không chỉ từ các công ty đại lục mà còn từ những bên khác như Mỹ. Tổng giám đốc điều hành Liang Mong Song và cựu Phó chủ tịch Chiang Shang Yi của SMIC đều từng làm việc cho TSMC. Năm ngoái, việc cựu Phó chủ tịch cấp cao của TSMC Lo Wei Jen được Tập đoàn Intel (Mỹ) tuyển dụng đã bị giới công tố viên Đài Loan điều tra vì nghi ngờ rò rỉ bí mật. Từ năm 2021, chính quyền Đài Loan đã cấm công ty đại lục tuyển nhân sự mảng bán dẫn người Đài Loan. Bên cạnh đó, Đài Bắc còn mạnh tay đối với hoạt động thu hút nhân tài trái phép bằng cách ban hành mức phạt nặng hơn đối với những hành vi chiếm đoạt bí mật thương mại và gián điệp kinh tế. Đài Loan cũng đang đối diện tình trạng thiếu lao động với báo cáo gần đây cho thấy hơn 3/4 công ty bán dẫn Đài Loan gặp khó trong tuyển nhân sự trên hòn đảo.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/4 gửi hồ sơ lên Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington, đề nghị bác phán quyết của thẩm phán tòa sơ thẩm Richard Leon về dự án xây dựng phòng khiêu vũ ở Cánh Đông của Nhà Trắng.
Thẩm phán Leon ngày 31/3 chấp thuận yêu cầu từ Tổ chức Bảo tồn Di sản Quốc gia (NTHP), áp dụng biện pháp đình chỉ thi công đối với dự án phòng khiêu vũ này. Thẩm phán kết luận rằng việc chính quyền Tổng thống Trump cho phá hủy Cánh Đông vào tháng 10/2025 là trái luật và việc xây dựng phòng khiêu vũ thay thế chỉ có thể được nối lại một khi quốc hội cho phép.
Nhà Trắng đề nghị tòa phúc thẩm dừng thi hành phán quyết của thẩm phán Leon trong khi chờ quá trình xét xử tiếp theo, đồng thời để ngỏ khả năng đưa sự việc lên Tòa án Tối cao nếu không đạt được kết quả mong muốn.
Theo đơn kháng cáo của Nhà Trắng, quyết định đình chỉ thi công có thể gây nguy hiểm cho những người sống và làm việc trong khuôn viên, trong đó có Tổng thống Mỹ. Chính quyền cũng cảnh báo việc đình chỉ xây dựng cũng tạo ra "một hố lớn" ngay cạnh khu vực làm việc của Tổng thống và tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh quốc gia.
Chính quyền Trump lập luận đây là "dự án tối cần thiết để đảm bảo an toàn và an ninh của Nhà Trắng và Tổng thống, gia đình cùng các nhân viên".
Các tài liệu gửi tòa phúc thẩm liên bang cũng nêu chi tiết nhiều hạng mục an ninh đã hoặc đang được triển khai tại khu vực xây dựng, bao gồm cột và dầm thép chống tên lửa, vật liệu chống drone, kính chống đạn và chống nổ. Ngoài ra, các hạng mục như hầm trú ẩn, khu y tế, hệ thống bảo vệ và các cơ sở quân sự tối mật cũng đang được xây dựng hoặc chuẩn bị lắp đặt.
Chính quyền Trump cho rằng thiết kế tổng thể mới của Cánh Đông sẽ phục vụ các mục tiêu an ninh quan trọng như bảo vệ Tổng thống Mỹ, gia đình, nhân viên, cũng như duy trì hoạt động liên tục và hệ thống liên lạc trước các mối đe dọa như drone, tên lửa đạn đạo, đạn bắn và tác nhân sinh học.
"Tổng thống Trump rõ ràng có thẩm quyền hợp pháp để hiện đại hóa, tân trang và trang hoàng Nhà Trắng. Những người tiền nhiệm cũng làm điều tương tự", người phát ngôn Nhà Trắng Davis Ingle nói.
Thẩm phán Leon cho phép tạm hoãn hiệu lực phán quyết đình chỉ thi công đến ngày 14/4 để chính quyền kháng cáo, đồng thời cho phép tiếp tục các hạng mục "tối cần thiết" để đảm bảo an ninh. Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng ngoại lệ này đồng nghĩa toàn bộ dự án nên được tiếp tục, vì mọi hạng mục có yếu tố an ninh.
Tuy nhiên, theo NTHP, các lập luận của chính quyền "bị phóng đại". Trong hồ sơ gửi tòa phúc thẩm, tổ chức này nêu rằng công trường "không cản trở" Tổng thống tiếp tục sinh sống tại Nhà Trắng, tổ chức sự kiện, tiếp khách quốc tế hay họp nội các kể từ khi Cánh Đông bị phá dỡ.
Tổ chức này phân tích rằng trước đây chính quyền từng coi dự án phòng khiêu vũ và các hạng mục ngầm là hai phần tách biệt. Tuy nhiên, sau phán quyết ngày 31/3 của tòa án liên bang, hai phần này "đột nhiên trở nên không thể tách rời".
Cánh Đông của Nhà Trắng được xây dựng từ năm 1902 và được mở rộng dưới thời Tổng thống Franklin Roosevelt. Dự án phòng khiêu vũ tại Cánh Đông được xem là một trong những dấu ấn lớn trong nhiệm kỳ của ông Trump, nhằm tạo không gian tổ chức sự kiện quy mô lớn thay cho các công trình tạm thời ngoài trời.
Dù vậy, dự án đã gây tranh cãi về giám sát và minh bạch, đặc biệt liên quan đến nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp lớn. Các luật sư của nguyên đơn cho rằng việc huy động tài trợ tư nhân càng đòi hỏi phải có sự phê chuẩn rõ ràng từ quốc hội.
Trung tâm Điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tổ chức thuộc quân đội Anh, ngày 18.4 cáo buộc 2 tàu chiến của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn về phía một tàu dầu di chuyển qua eo biển Hormuz ngày 18.4, theo AP.
Vụ việc xảy ra tại khu vực cách bờ biển đông bắc Oman 20 hải lý. Thuyền trưởng tàu dầu nói rằng 2 tàu của Iran khai hỏa mà không phát cảnh báo qua vô tuyến.
Tàu dầu và thủy thủ đoàn được cho là vẫn an toàn. Trang web theo dõi tàu biển TankerTrackers.com cho biết các tàu đã buộc phải quay đầu quanh eo biển Hormuz sau khi bị Iran nổ súng, gồm một siêu tàu dầu treo cờ Ấn Độ.
Iran chưa bình luận gì về thông tin trên.
Ngay trước đó, quân đội Iran thông báo tái đóng cửa eo biển Hormuz nhằm đáp trả việc Mỹ phong tỏa các cảng biển Iran. Lệnh đóng cửa được đưa ra chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển đã được mở cho tàu thương mại trong thời gian Israel và Hezbollah ngừng bắn tại Lebanon. Thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 17.4 và kéo dài 10 ngày.
Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia quốc hội Iran nói rằng eo biển Hormuz đã quay trở lại nguyên trạng, tàu thuyền phải trả phí và được Iran chấp thuận mới được đi qua.
Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển huyết mạch này đến chừng nào Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào cảng biển Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh ngày 18.4 nói rằng Mỹ không thể áp đặt ý chí lên Iran và phong tỏa eo biển Hormuz.
Vị quan chức còn cho biết chưa ấn định thời gian diễn ra vòng đàm phán kế tiếp giữa hai nước tại Pakistan. Theo ông, hai bên trước hết phải hoàn tất khuôn khổ hiểu biết chung trước. "Chúng tôi không muốn bước vào cuộc đàm phán nào mà kết quả sẽ là một thất bại, vì điều đó có thể trở thành cái cớ cho một vòng leo thang khác", ông Khatibzadeh nói.
