Lời khuyên hữu ích được chia sẻ trong chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến “xét tuyển ĐH: Những điều cần lưu ý khi chọn ngành” do Báo Thanh Niên tổ chức chiều 14.4. Chương trình diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.
Chia sẻ trong chương trình, tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân, nhìn nhận kỳ thi tốt nghiệp THPT được biết đến là kỳ thi “2 trong 1”, vừa xét tốt nghiệp vừa phục vụ tuyển sinh. Do đó, có thể thấy mối liên hệ mật thiết giữa việc chọn môn đăng ký dự thi với việc chọn ngành xét tuyển vào ĐH.
Theo tiến sĩ Hải, năm nay thí sinh (TS) dự thi tốt nghiệp THPT đăng ký 4 môn, trong đó có 2 môn bắt buộc (gồm toán, văn) và 2 môn tự chọn. Trong khi quy chế tuyển sinh quy định, trong tổ hợp môn xét tuyển gồm 3 môn, thì có 1 môn bắt buộc toán hoặc văn. Như vậy, văn và toán là các môn quan trọng của cả kỳ thi tốt nghiệp và xét tuyển ĐH.
Cùng quan điểm, thạc sĩ Cao Quảng Tư, Giám đốc Tuyển sinh Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn, cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT có vai trò quan trọng không chỉ trong xét tốt nghiệp mà còn với xét tuyển ĐH bằng các phương thức. Vì thế, việc lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT cũng cần có sự tương ứng với các môn trong tổ hợp xét tuyển trường ĐH. “Ngoài 2 môn bắt buộc, TS chọn 2 môn thi có thế mạnh nhất để tăng cơ hội trúng tuyển vào ngành mà mình đã có định hướng từ trước”, thạc sĩ Cao Quảng Tư nhấn mạnh.
Nêu ví dụ tầm quan trọng của kỳ thi tốt nghiệp, tiến sĩ Lê Sĩ Hải, Giám đốc điều hành Trường ĐH Văn Hiến, cho biết dù xét bằng phương thức nào, trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, TS cũng cần đạt tối thiểu 15 điểm 3 môn của tổ hợp môn xét tuyển vào ĐH theo quy định chung của Bộ GD-ĐT.
Thạc sĩ Nguyễn Vũ Hoàng, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh Trường ĐH Công nghệ TP.HCM (HUTECH), lưu ý với 2 môn tự chọn, TS cần tham khảo đề án tuyển sinh các trường để xem có các tổ hợp môn nào nhằm đăng ký phù hợp.
Chia sẻ vai trò của điểm thi tốt nghiệp THPT với chương trình đào tạo có yếu tố quốc tế, thạc sĩ Nguyễn Bá Anh, Phó giám đốc Gloucestershire Việt Nam, cho biết dù bằng cấp do trường đối tác cấp nhưng cách thức xét tuyển của chương trình liên kết này cũng linh hoạt cho TS từ điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm học tập THPT, điểm kỳ thi V-SAT… “Tuy nhiên, dù xét theo phương thức nào thì điều kiện cần có là phải tốt nghiệp THPT”, thạc sĩ Bá Anh khẳng định.
“Căn cứ đầu tiên trong chọn môn thi tốt nghiệp THPT là TS nên bám sát những môn học có sự đầu tư trong 3 năm THPT. Trong số này, cần lựa chọn môn mình giỏi nhất, để có cơ hội được điểm cao nhất và cơ hội trúng tuyển lớn nhất”, tiến sĩ Võ Thanh Hải phân tích.
Song song đó, ông Hải cho rằng môn tự chọn còn phải là môn xuất hiện trong nhiều tổ hợp xét tuyển. Ví dụ, một ngành sử dụng 4 tổ hợp xét tuyển, ngoài môn toán/văn là bắt buộc, TS cần lựa môn có sự xuất hiện nhiều trong số các tổ hợp xét tuyển để gia tăng cơ hội trúng tuyển.
“TS cần đăng ký môn thi tốt nghiệp gắn với các môn xét tuyển ĐH. Nếu đăng ký môn thi không khớp với môn xét tuyển của ngành học mong muốn vào ĐH, TS có thể đã đứng trước nguy cơ rớt ĐH. Điều này sẽ đặc biệt đúng với những ngành đặc thù như khối ngành đào tạo bác sĩ, thường chỉ xét tổ hợp toán – hóa – sinh”, tiến sĩ Võ Thanh Hải nhấn mạnh.
Thạc sĩ Vương Văn Khởi, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn – Tuyển sinh Trường ĐH Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF), lưu ý TS lựa chọn môn thi không chỉ để xét tốt nghiệp mà còn phải thỏa mãn điều kiện đăng ký xét tuyển ĐH, có cơ hội trúng tuyển cao nhất. Giai đoạn này, TS cần rà soát ngành/nhóm ngành mong muốn xét tuyển.
“TS hãy tự tin vào môn học mình đầu tư và có thế mạnh. TS cũng cần nghiên cứu kỹ thông tin tuyển sinh từng trường, đặc biệt là tổ hợp môn xét tuyển. Từ đó, lựa chọn môn thi sát với tổ hợp môn đúng ngành mình mong muốn xét tuyển nhất”, thạc sĩ Khởi nói.
Thạc sĩ Trương Quang Trị, Phó phòng Công tác sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, lưu ý TS cần định hướng được ngành nghề càng sớm càng tốt bởi đây là tiêu chí quan trọng để lựa chọn môn thi phù hợp với tổ hợp môn xét tuyển ĐH. “Việc đăng ký môn học và môn thi cần được xem là chiến lược. Môn thi tốt nghiệp không chỉ phù hợp với năng lực, có thế mạnh nhất mà còn xem xét đến cơ hội xét tuyển vào nhiều ngành nghề”, thạc sĩ Trị khuyên.
Thạc sĩ Trị nhấn mạnh chiến lược lựa chọn 2 môn tự chọn: “Các môn này cần phù hợp năng lực bản thân và phù hợp với ngành mong muốn xét tuyển. Đừng chọn môn dễ học, hãy chọn môn học theo định hướng nghề nghiệp tương lai của bản thân”.
Chia sẻ về lời khuyên chọn ngành, thạc sĩ Ngô Thị Xuân, Phó trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, cho rằng với sự phát triển và thay đổi như hiện nay, việc chọn ngành ngoài yêu thích thì cần xem xét thêm nhiều yếu tố khác, như năng lực cạnh tranh của bản thân.
“Khi chọn trường yêu thích, TS cũng xem xét nhiều yếu tố: trường tốt, điều kiện kinh tế gia đình phù hợp và sự yêu thích của bản thân. Mỗi sự lựa chọn thời điểm này cần nghiên cứu kỹ lưỡng, tham khảo ý kiến của người có kinh nghiệm”, thạc sĩ Xuân nói thêm.
Theo thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó phòng phụ trách Tuyển sinh, Truyền thông và Quan hệ doanh nghiệp Trường ĐH Tài chính – Marketing, khuyên TS cần xác định ngành phù hợp với năng lực, kế đến là khả năng đáp ứng được vị trí công việc nào sau khi tốt nghiệp, cơ hội công việc.
Giải đáp băn khoăn của TS nên ưu tiên chọn ngành hay trường học, thạc sĩ Phụng khuyên: “Môi trường đào tạo nên được ưu tiên sau, quan trọng nhất là chọn ngành học phù hợp. Bởi nếu chọn được môi trường tốt nhưng học một ngành không phù hợp thì mỗi giờ lên lớp sẽ đầy áp lực, thậm chí có nguy cơ dừng học giữa chừng”.
Bổ sung thông tin, thạc sĩ Nguyễn Vũ Hoàng chia sẻ: “Lựa chọn đúng ngành giúp các bạn đi đúng đường, chọn đúng trường sẽ giúp các bạn đi nhanh hơn. Nhưng nếu phải lựa chọn một ưu tiên thì đó nên là ngành học”.
Chia sẻ trên của PGS.TS Huỳnh Quyền - Hiệu trưởng Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM - tại lễ ký kết hợp tác với báo Tuổi Trẻ diễn ra chiều 22-4.
Đánh giá hoạt động hợp tác này, PGS.TS Huỳnh Quyền cho rằng khi khoa học, công nghệ và tri thức đang trở thành nền tảng của sự phát triển, vai trò của truyền thông ngày càng trở nên sâu sắc và có tính định hướng.
Theo đó truyền thông không chỉ đơn thuần là chuyển tải thông tin mà còn góp phần định hình nhận thức, lan tỏa giá trị và kết nối tri thức với đời sống xã hội. Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp, tài nguyên và môi trường - một lĩnh vực có tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước.
Trường xác định rõ sứ mệnh của mình không chỉ là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn là nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khoa học nhằm giải quyết những vấn đề cấp thiết của xã hội như biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, hướng tới phát triển bền vững.
Tuy nhiên để những tri thức, kết quả nghiên cứu và các giá trị mà nhà trường tạo ra có thể lan tỏa rộng rãi và đi vào thực tiễn, trường cần có sự đồng hành của những cơ quan truyền thông uy tín.
"Báo Tuổi Trẻ với vị thế là một trong những cơ quan báo chí hàng đầu, có uy tín và tầm ảnh hưởng lớn trong xã hội, đặc biệt với thế hệ trẻ, chính là một đối tác rất phù hợp để cùng nhà trường thực hiện sứ mệnh này.
Sự hợp tác giữa hai đơn vị hôm nay không chỉ mang ý nghĩa ký kết một chương trình phối hợp, mà còn là sự gặp gỡ về tầm nhìn và trách nhiệm đối với xã hội, đối với thế hệ trẻ, đối với tương lai phát triển bền vững của đất nước.
Đặc biệt trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước, nơi tri thức, công nghệ và con người trở thành nền tảng quyết định cho sự phát triển" - Hiệu trưởng nhấn mạnh.
Ông Quyền cũng kỳ vọng hai bên sẽ cùng nhau lan tỏa những giá trị tích cực của giáo dục đại học và khoa học công nghệ, đưa những kết quả nghiên cứu đến gần hơn với cộng đồng, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức xã hội về tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững.
Sự hợp tác này sẽ tạo thêm nhiều cơ hội cho sinh viên của trường được tiếp cận với môi trường truyền thông chuyên nghiệp, được rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy phản biện và tham gia các hoạt động thực tiễn có ý nghĩa.
"Khi tri thức được lan tỏa, giá trị sẽ được nhân lên. Khi giáo dục đồng hành cùng truyền thông, chúng ta không chỉ đào tạo con người mà còn góp phần kiến tạo tương lai" - ông Quyền chia sẻ thêm.
Nhà báo Lê Thế Chữ - Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ - cho rằng việc hợp tác giữa Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM và báo Tuổi Trẻ sẽ tạo ra những giá trị mới tốt hơn cho cộng đồng và xã hội.
Ba trụ cột hợp tác từ truyền thông, tuyển sinh, hỗ trợ chuyên gia nhằm đưa những giá trị cốt lõi của trường lan tỏa rộng hơn, sâu hơn với cộng đồng xã hội. Các chuyên gia của trường gắn kết với báo Tuổi Trẻ để tạo ra nguồn lực, tác động mạnh hơn cho các dự án và tuyến bài do báo thực hiện.
"Sự hợp tác này cũng hướng đến mục tiêu chú trọng bảo vệ tài nguyên môi trường, lan tỏa tinh thần sống xanh, sống có trách nhiệm, hướng đến sự phát triển bền vững. Sự hợp tác tạo ra sự phát triển lớn hơn cho tương lai" - Tổng biên tập báo Tuổi Trẻ khẳng định.
Đây là cơ sở giáo dục thứ 18 báo Tuổi Trẻ ký kết hợp tác. Hai bên sẽ hợp tác trên ba trụ cột từ truyền thông tuyển sinh, đào tạo kỹ năng truyền thông, tổ chức hội thảo.
Cụ thể, báo Tuổi Trẻ phối hợp, hỗ trợ Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM triển khai các hoạt động truyền thông tuyển sinh thông qua các chương trình tư vấn trực tiếp và trên các ấn phẩm, các nền tảng của báo.
Báo hỗ trợ tư vấn, định hướng và chia sẻ kinh nghiệm trong việc xây dựng chiến lược truyền thông, phát triển nội dung và lựa chọn phương thức truyền thông phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả lan tỏa thông tin, hình ảnh và uy tín của trường.
Bên cạnh đó, báo Tuổi Trẻ phối hợp tổ chức các chương trình tập huấn, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực và kỹ năng truyền thông cho đội ngũ viên chức, người lao động phụ trách công tác truyền thông của Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM.
Báo Tuổi Trẻ và trường phối hợp xây dựng nội dung, tổ chức các chương trình trao đổi học thuật, diễn đàn, sự kiện truyền thông nhằm lan tỏa tri thức và các vấn đề xã hội được quan tâm.
Hai bên mời đại diện tham gia với vai trò diễn giả, chuyên gia hoặc khách mời phát biểu ý kiến chuyên môn tại các hội thảo, tọa đàm, chương trình giao lưu và các sự kiện do hai bên tổ chức.
Năm nay, toàn thành phố có 147.000 học sinh lớp 9. Chỉ tiêu vào lớp 10 THPT công lập là 81.448. Tính cả trường THPT tư thục và trung tâm giáo dục thường xuyên, số học sinh học lớp 10 vào khoảng 127.000. Ước tính gần 20.000 em sẽ học nghề hoặc "gia nhập" thị trường lao động… Trong 10 năm qua, đây là năm Hà Nội có tỷ lệ học sinh vào lớp 10 THPT công lập thấp nhất, khoảng 55%. Thông tin này khiến kỳ thi vào 10 vốn đã "căng như dây đàn" lại càng căng thẳng hơn.
Điểm mới trong kỳ tuyển vào 10 năm nay ở Hà Nội là áp dụng hình thức đăng ký trực tuyến. học sinh và phụ huynh có thể cập nhật "tỷ lệ chọi" theo thời gian thực của 3 nguyện vọng (1, 2, 3) trong cùng 1 trường.
Hệ thống cho phép mỗi học sinh có thể xem được biểu đồ đăng ký theo thời gian thực của 10 trường THPT công lập không chuyên và 4 trường chuyên, khiến phụ huynh có con thi vào 10 những ngày qua như "chơi chứng khoán" khi nhìn biểu đồ lên xuống liên tục mỗi khi mở cổng thông tin tuyển sinh.
Một phụ huynh có con tốt nghiệp THCS ngoại ngữ, dự kiến đăng ký thi vào lớp 10 tiếng Anh Trường THPT chuyên Hà Nội - Amserdam, ví von: "Người hóng giá vàng nhảy múa, canh chứng khoán… cũng không hồi hộp bằng, khi mùa tuyển sinh vào 10 năm nay, phụ huynh Hà Nội canh tỷ lệ chọi".
Vị phụ huynh này cho biết, sau 3 ngày liên tục truy cập vào hệ thống để cập nhật "tỷ lệ chọi", chị và con gái nhận thấy nhiều học sinh "thay đổi nguyện vọng loạn xạ". Có dữ liệu cũng tốt, tăng tính minh bạch, giúp học sinh phân bổ nguyện vọng hợp lý hơn nhưng cũng dễ khiến phụ huynh áp lực không kém. Nhiều người cứ thấy "tỷ lệ chọi" tăng là lại muốn "đảo chiều", "bán tháo".
Sau 3 ngày (từ 4 - 6.4) tập dượt đăng ký trực tuyến để dự tuyển vào lớp 10 THPT công lập cho thấy, sự phân bố lượng thí sinh đăng ký vào các trường rất không đều nhau. Nhìn vào biểu đồ của 10 trường thì có 2 trường mới là THPT Đỗ Mười và THPT Hoàng Quán Chi có số lượng học sinh đăng ký tổng cả 2 nguyện vọng cao kỷ lục. Điều này là do các trường này được xây mới với cơ sở hiện đại, khang trang, ở vị trí có nhiều khu đô thị mới và tâm lý "mới có thể dễ".
Ngoài ra, với trường chuyên thì các lớp chuyên ngoại ngữ, đặc biệt là chuyên tiếng Anh có "tỷ lệ chọi" vô cùng căng thẳng so với các lớp chuyên khác.
Một số giáo viên nhận định, dữ liệu đăng ký thử nghiệm chỉ mang tính tham khảo, bởi khi bước vào đăng ký chính thức, thí sinh có thể điều chỉnh nguyện vọng. Do đó, phụ huynh và học sinh nên tránh tâm lý chạy theo số đông mà cần căn cứ vào năng lực thực tế để lựa chọn phù hợp.
Chị Q.H, một phụ huynh từng có 2 con thi vào lớp 10 những năm gần đây ở khu vực tuyển sinh Hoàn Kiếm - Hai Bà Trưng (cũ), chia sẻ kinh nghiệm: "Tỷ lệ chọi" chỉ là một kênh tham khảo chứ không phải dựa vào đó để đưa ra quyết định. Học lực và khoảng cách từ nhà đến trường của con mới là những yếu tố quyết định.
Ví dụ, một số trường top đầu như Việt Đức, Yên Hòa, Kim Liên…, "tỷ lệ chọi" có thể thấp hơn khá nhiều so với những trường top giữa (Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, Trần Nhân Tông, Lê Quý Đôn) nhưng không vì thế điểm chuẩn vào các trường này sẽ giảm. Bởi lẽ, việc đăng ký nguyện vọng thường theo nguyên lý "gió tầng nào gặp mây tầng đó", học sinh có học lực rất chắc chắn mới đăng ký nguyện vọng vào các trường này, "tỷ lệ chọi" trong trường hợp này tuy ít nhưng là cuộc đua của những học sinh thực sự giỏi với nhau.
Cô Nguyễn Thị Hồng Vân, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (P.Hồng Hà), góp ý, phụ huynh và thí sinh nên xác định nguyện vọng 1 là mục tiêu phấn đấu, nguyện vọng 2 và nguyện vọng 3 cần được lựa chọn như phương án an toàn, phù hợp với năng lực thực tế.
Khi lựa chọn nguyện vọng, gia đình cần tính đến điều kiện đi lại, xác định trúng tuyển là có thể theo học được, tránh chọn trường quá xa nơi cư trú.
Theo phân tích của nhiều hiệu trưởng, sai lầm phổ biến của các phụ huynh và học sinh là đặt các nguyện vọng có mức điểm chuẩn quá sát nhau. Dù quy định chênh lệch điểm đã giảm xuống còn 0,5 điểm giữa các nguyện vọng, phụ huynh vẫn cần tính đến khả năng "tịnh tiến" điểm chuẩn khi số lượng thí sinh dồn vào nhóm trường tốp giữa tăng lên.
Thầy Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh, cho rằng điều quan trọng nhất là thí sinh phải hiểu rõ năng lực của mình để lựa chọn phù hợp. Học sinh đã có các đợt khảo sát ở trường THCS để tự đánh giá, từ đó, các em có thể xây dựng lộ trình chọn trường. Điều quan trọng là chọn được ngôi trường phù hợp, không chỉ là trường mình thích, mà còn là nơi mình có thể theo học hiệu quả và an toàn khi di chuyển hằng ngày.
Theo ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội, cần tránh tình trạng dồn nguyện vọng vào một số trường gây quá tải trong khi nơi khác thiếu chỉ tiêu, lãng phí cơ sở vật chất.
"Các nhà trường cần tăng cường tư vấn để học sinh lựa chọn nguyện vọng sát với năng lực, đồng thời cân nhắc yếu tố khoảng cách địa lý, ưu tiên trường gần nơi cư trú nhằm bảo đảm điều kiện học tập ổn định lâu dài; tránh tâm lý đăng ký dồn vào trường tốp trên, hoặc chọn trường quá xa chỉ để tăng khả năng trúng tuyển", ông Hiền lưu ý.
Thạc sĩ giáo dục Lương Dũng Nhân, Giám đốc đào tạo Hệ thống giáo dục ATY, nhà tham vấn tâm lý, chia sẻ với PV Báo Thanh Niên những góc nhìn của anh về vụ nhóm học sinh lớp 5 viết giấy nhục mạ bạn. "Tôi đồng ý với cách người mẹ của bé M. gọi tên đây là "bạo lực tinh thần có tổ chức". Nhưng điều khiến tôi trăn trở không kém, là cách các bên đang xử lý lại đang vô tình tạo thêm những tổn thương mới cho chính những đứa trẻ mà chúng ta đều muốn bảo vệ", ông chia sẻ.
Như vậy, đâu là cách để nhà trường, những phụ huynh trong câu chuyện có thể cùng ngồi lại và chọn một hướng đi đúng đắn hơn?
"Nguyên tắc đầu tiên, và không thể nhân nhượng: phẩm giá ở đây là của cả bé M. (nạn nhân) lẫn 8 em đã viết giấy. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đây là điểm then chốt của khoa học giáo dục và tâm lý trẻ em hiện đại", thạc sĩ giáo dục Lương Dũng Nhân nói.
Ông phân tích cụ thể hơn: "Các em 10-11 tuổi đang ở giai đoạn tiền vị thành niên, vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex), bộ phận chịu trách nhiệm ra quyết định, kiểm soát xung động và lường trước hậu quả, vẫn chưa phát triển đầy đủ, và sẽ tiếp tục trưởng thành đến giữa độ tuổi hai mươi. Các em "học từ TikTok, Facebook mà không hiểu hết ý nghĩa" như chính hiệu trưởng mô tả. Có em chọn hùa theo vì sợ bị cô lập khỏi nhóm bạn, đó là áp lực đồng đẳng (peer pressure) rất mạnh ở lứa tuổi này. Điều này không phải lời biện minh cho hành vi sai. Đây là căn cứ khoa học thần kinh để chúng ta chọn cách can thiệp phù hợp với não bộ đang phát triển của trẻ, không áp dụng mức xử lý dành cho người trưởng thành có đầy đủ năng lực nhận thức và tự chủ".
Đồng thời, ông nhấn mạnh, trong tâm lý học học đường hiện đại, xử lý bạo lực học đường không đặt câu hỏi "ai đúng, ai sai" lên đầu, mà đặt câu hỏi: làm sao để phục hồi phẩm giá nạn nhân, ngăn tái diễn, và giúp người gây hại thực sự sửa đổi từ bên trong - đây mới là tinh thần cốt lõi của công lý phục hồi (restorative justice).
Thạc sĩ giáo dục Lương Dũng Nhân, Giám đốc đào tạo Hệ thống giáo dục ATY, nhà tham vấn tâm lý, nhìn nhận đây cũng là ông lo ngại nhất trong tiến trình xử lý vụ việc nhóm học sinh viết giấy nhục bạn. Có 4 biểu hiện mà người lớn vô tình lặp lại chính cơ chế gây xấu hổ trước nhiều người (public shaming) mà họ đang phê phán ở các em. Một là, thông báo của nhà trường trên cổng thông tin điện tử ban đầu công khai tên bé M. nạn nhân, trong khi tên 8 em viết giấy nhục mạ bạn được giữ kín. Dù với thiện chí bảo vệ danh tính em vi phạm, việc này lại gây tái thương tổn cho chính nạn nhân.
Hai là, theo ông Lương Dũng Nhân, yêu cầu 8 em xin lỗi lặp lại nhiều lần trước mặt ban giám hiệu và phụ huynh là một hình thức gây xấu hổ trước nhiều người (public shaming). Nghiên cứu về kỷ luật phục hồi tại trường học - đặc biệt từ công trình của John Braithwaite và Eliza Ahmed về "quản lý xấu hổ" - cho thấy một ranh giới rất mong manh: xấu hổ mang tính hòa nhập (giúp đứa trẻ hiểu hành vi sai, sửa chữa, và trở lại cộng đồng) khác hoàn toàn với xấu hổ mang tính loại trừ (gắn nhãn lên nhân cách đứa trẻ, khiến em xa rời cộng đồng và có nguy cơ lặp lại hành vi lệch chuẩn với hình thức tinh vi hơn). Xin lỗi lặp đi lặp lại trước đám đông - dù là riêng tư theo quan niệm của phụ huynh nạn nhân - thường rơi vào loại thứ hai.
"Ba là, đưa vụ việc lên mạng xã hội, dù với mục đích cảnh tỉnh cộng đồng, đang khiến tất cả đứa trẻ liên quan - bao gồm cả nạn nhân - bị phơi bày trên không gian số. Các em sẽ lên lớp 6 cùng nhau rồi trưởng thành với dấu vết kỹ thuật số này theo suốt chặng đường phía trước. Bốn là, phụ huynh 8 em dùng văn bản pháp lý để "bảo vệ con" cũng có nguy cơ trở thành một dạng phòng thủ tránh né trách nhiệm, khiến chính con mình bỏ lỡ cơ hội quan trọng nhất trong đời: học cách đối diện với hậu quả của hành vi và sửa sai bằng hành động cụ thể. Cả 4 hành động trên đều xuất phát từ thiện chí. Nhưng trong giáo dục và tâm lý, thiện chí không đủ. Chúng ta cần kiến thức khoa học và năng lực tự điều hòa của người trưởng thành để không bị cảm xúc cuốn đi", thạc sĩ giáo dục, nhà tham vấn tâm lý nhấn mạnh.
Ông Lương Dũng Nhân cho biết, can thiệp bạo lực học đường hiệu quả, theo khung hệ thống hỗ trợ đa tầng (Multi-Tiered System of Supports, MTSS) được StopBullying.gov, cơ quan phòng chống bắt nạt của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ, khuyến nghị, gồm 3 tầng đồng thời tiếp cận 3 đối tượng quan trọng: nạn nhân, người gây hại, và những người chứng kiến.
Thứ nhất, tầng phổ quát. Sau vụ việc này, Trường tiểu học Phan Chu Trinh cần rà soát và tăng cường chương trình giáo dục kỹ năng xã hội - cảm xúc (Social-Emotional Learning, SEL) cho toàn trường, hiểu biết về bắt nạt, và đặc biệt là đào tạo vai trò người chứng kiến có trách nhiệm (upstander training). Đáng lưu ý, 4 trong 8 em không trực tiếp viết nhưng thấy sai mà không báo thầy cô. Các em chính là "bystander" - đây là điểm can thiệp then chốt để phòng ngừa bạo lực học đường ngay từ gốc.
Thứ hai, tầng nhóm liên quan (targeted tier): Cần tổ chức các buổi vòng tròn phục hồi cho 8 em, bé M. và một số bạn chứng kiến, do chuyên gia tâm lý học đường điều phối. Đây không phải phiên xử án, mà là không gian an toàn được hướng dẫn để các em lắng nghe cảm giác của nạn nhân, nhận biết hậu quả thực tế của hành vi và cùng đề xuất cách sửa chữa cụ thể. Nghiên cứu tại Mỹ, Úc và châu Âu đã cho thấy phương pháp này giảm tỷ lệ tái phạm đáng kể so với kỷ luật trừng phạt truyền thống, đồng thời phát triển năng lực đồng cảm và giải quyết xung đột ở các em.
Thứ ba, tầng cá nhân sâu (intensive tier): Bé M. cần được tham vấn tâm lý cá nhân để xử lý tổn thương và tái thiết cảm giác an toàn. Em đã nói với mẹ "không muốn đi học", đây là dấu hiệu không thể xem nhẹ. Bất kỳ em nào trong 8 em tham gia bắt nạt có dấu hiệu khó khăn sâu hơn (rối loạn điều hòa cảm xúc, chấn thương gia đình, từng là nạn nhân bị bắt nạt trước đó) cũng cần can thiệp chuyên sâu riêng.
Can thiệp ba tầng cần thời gian vài tháng với sự đồng hành của chuyên gia, không phải vài buổi họp rồi khép lại. Khoảnh khắc xin lỗi, nếu có, chỉ là một bước nhỏ trong cả tiến trình ấy.
Ông Lương Dũng Nhân nêu quan điểm: "Nhà trường cần mời chuyên gia tâm lý học đường đồng hành cả 3 tầng can thiệp, minh bạch tiến trình với phụ huynh các bên trong không gian riêng. Nhà trường cần xem đây là cơ hội để nâng cấp toàn bộ hệ thống phòng chống bắt nạt học đường chứ không chỉ xử lý riêng vụ việc này".
"Với phụ huynh bé M., tôi thật sự hiểu và đồng cảm với nỗi đau, sự bức xúc của một người mẹ khi nhìn con tổn thương. Nhưng ưu tiên cao nhất lúc này là phục hồi tâm lý của con, không phải tìm kiếm sự công nhận hay ủng hộ từ cộng đồng mạng - vì điều đó có thể khiến chính con tiếp tục bị phơi bày. Tôi mong chị dừng đăng tải trên mạng xã hội, dành thời gian hiện diện trọn vẹn bên con, cho con cảm giác an toàn nơi gia đình, và làm việc với chuyên gia tâm lý trẻ em. Với phụ huynh 8 em viết giấy làm tổn thương bạn, xin đừng để văn bản pháp lý trở thành bức tường ngăn con học bài học quan trọng nhất trong đời. Con các anh chị cần được dạy rằng sai lầm không định nghĩa con người, nhưng cách con sửa sai sẽ định nghĩa con trở thành ai. Hãy đồng hành con nhận trách nhiệm và sửa sai bằng hành động cụ thể. Đặc biệt, hãy rà soát lại môi trường mạng xã hội của con - nơi các em đã "học" những ngôn từ độc hại mà chính các em cũng chưa hiểu hết", ông Nhân chia sẻ.
Theo cập nhật của phóng viên Báo Thanh Niên, từ khuya qua 22.4, bản thông báo vụ việc xảy ra ở lớp 5/4 trên Cổng thông tin điện tử Trường tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, TP.HCM đã được cập nhật, tên bé M. đã được viết tắt. Trường thừa nhận "do sơ sót trong việc công khai thông tin của học sinh nên nhà trường điều chỉnh thông báo số 141/TB-THPCT (đã ghi tắt thông tin học sinh)". Vụ việc vẫn đang được nhà trường, phụ huynh các bên và các cơ quan chức năng phối hợp xử lý.
