Ngày 8/4, Quốc hội phê chuẩn bổ nhiệm PGS. TS Hoàng Minh Sơn làm Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo. Đây luôn là “ghế nóng” với bộ máy nhân sự khổng lồ – hơn 1,6 triệu thầy cô, tác động đến khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên.
Ông Lê Như Tiến, nguyên Phó chủ nhiệm Uỷ ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (cũ) của Quốc hội, nhận định: “Tân Bộ trưởng sẽ đối mặt những thách thức mang tính thời đại khi giáo dục đang ở giai đoạn đổi mới toàn diện”.
“Mục tiêu của giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức mà phải trang bị kỹ năng để người học thích ứng với thay đổi. Đó là đòi hỏi rất cao, người đứng đầu ngành phải có tầm nhìn để hiện thực hóa”, ông nói thêm.
Cuộc ‘đại phẫu’ mạng lưới giáo dục đại học
Cả nước có khoảng 240 trường đại học. Nghị quyết 71 nêu rõ hệ thống đại học hiện phát triển manh mún, chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu khoa học. Bộ Chính trị yêu cầu khẩn trương sắp xếp, tái cấu trúc hoặc sáp nhập, giải thể trường không đạt chuẩn.
Trả lời báo chí khi còn là Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, ông Hoàng Minh Sơn nói đây là cơ hội và sứ mệnh để đẩy mạnh chất lượng giáo dục đại học.
Bộ đã có định hướng về việc này, đề nghị các bên hoàn thành hồ sơ trình cấp thẩm quyền trước 30/6. Tuy nhiên, chuyên gia nhìn nhận như vậy là chưa đủ.
TS Lê Viết Khuyến, Phó chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nhấn mạnh tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học không chỉ cốt tinh gọn bộ máy, mà còn phải kiến tạo được một trục liên thông, giúp người học thuận lợi đi lên các bậc cao hơn.
Cùng đó là nhiều bài toán khác như bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho các trường mà không phụ thuộc mức độ tài chính; đầu tư cho nhóm ngành công nghệ mũi nhọn, thu hút giảng viên giỏi… để Việt Nam có ít nhất 8 trường thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á, một trường vào top 100 thế giới ở một số lĩnh vực vào năm 2030, theo Nghị quyết 71.
“Việc có đại học trong top 100 thế giới sẽ là thách thức lớn với ngành giáo dục”, ông Tiến nói.
Xáo trộn tuyển sinh
Hơn 20 năm qua, tuyển sinh đại học có 6 lần thay đổi lớn. Từ chỗ thí sinh đăng ký trường nào phải thi tại trường đó; tổ chức kỳ thi “ba chung”: chung đề, chung đợt thi và sử dụng chung kết quả; đến tự chủ tuyển sinh, bùng nổ hàng loạt phương thức, kỳ thi riêng.
Năm ngoái, các trường phải bỏ xét tuyển sớm, quy đổi điểm tương đương các phương thức, tổ hợp. Mỗi trường lại đưa ra công thức tính riêng, dựa trên nhiều yếu tố như phổ điểm thi, kết quả của sinh viên khóa trước, đặc thù ngành…
Đến năm nay, cách mùa tuyển sinh khoảng 4-5 tháng, Bộ lại yêu cầu điều chỉnh xét tuyển học bạ với ràng buộc về điểm thi tốt nghiệp, đổi cách tính điểm cộng với chứng chỉ ngoại ngữ.
Các thay đổi, theo Bộ, giúp việc tuyển sinh công bằng hơn và giảm áp lực, song chuyên gia nhìn nhận việc này không có “thời gian chờ”, khiến thí sinh, phụ huynh bị động, rối loạn thông tin.
Trên thế giới, chính sách tuyển sinh đại học về cơ bản ổn định với hai hướng chủ đạo: Trung Quốc, Hàn Quốc tổ chức kỳ thi đại học chung toàn quốc; Mỹ, châu Âu để đại học tự chủ.
Tranh cãi dạy thêm – học thêm
Thông tư 29 của Bộ về dạy thêm, học thêm được coi như “liều thuốc mạnh” khi hạn chế dạy thêm trong trường và phải miễn phí. Song, nó gây tranh cãi suốt một năm qua, nhiều hiệu trưởng, chuyên gia cho rằng các quy định chỉ giải quyết “phần ngọn”, không làm giảm nhu cầu, trong khi phụ huynh tốn tiền gấp 2-4 lần vì phải đưa con em ra bên ngoài.
Ông Hoàng Minh Sơn trong hội nghị tiếp xúc cử tri đầu tháng 3 ở Hà Nội đã khẳng định một mặt “đấu tranh với những hiện tượng chưa lành mạnh” trong dạy thêm, học thêm, song sẽ tiếp thu các góc nhìn khác.
Trả lời VnExpress hồi tháng 3, TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng về lâu dài, ngành giáo dục cần làm tốt ba việc: đổi mới thi cử, đào tạo được những thế hệ giáo viên có phẩm chất tốt, học sinh có kỹ năng và tinh thần tự học.
Thiếu giáo viên dai dẳng
Nhiệm kỳ của Tân Bộ trưởng còn đối mặt một bài toán dai dẳng: cả nước thiếu khoảng 124.000 giáo viên, tính đến tháng 2/2026. Nhưng áp lực còn nằm ở sự mất cân đối, thừa – thiếu cục bộ, “khát” giáo viên mầm non, Tiếng Anh và các môn đặc thù như Tin học và Nghệ thuật. Nhiều địa phương có biên chế nhưng không có nguồn để tuyển. Cùng đó, tình trạng giáo viên nghỉ việc, chuyển việc có xu hướng gia tăng tại một số nơi.
Trong khi đó, cả nước đang triển khai đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; thực hiện phổ cập mầm non cho trẻ từ 3 tuổi; tiếp tục đổi mới chương trình phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực; đẩy mạnh chuyển đổi số… nên đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ nhà giáo.
Điều này đòi hỏi phải có chính sách và giải pháp phát triển đội ngũ đồng bộ, có hệ thống và dài hạn.
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học
Bộ Chính trị từ tháng 8/2024 đề nghị từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Hiện, môn Tiếng Anh là bắt buộc từ lớp 3. Chưa địa phương nào dạy tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trên quy mô toàn tỉnh, mà mới ở dạng thí điểm. Năm học trước, khoảng 190.000 học sinh được học môn khác bằng ngôn ngữ này hoặc chương trình tích hợp.
Theo Bộ, để tiếng Anh được dùng rộng rãi ở tất cả 52.000 trường học, cả nước cần thêm 12.000 thầy cô có khả năng dạy bằng tiếng Anh vào năm 2030. Trong khi đó, hiện nhiều tỉnh, thành vẫn loay hoay vì không tuyển được giáo viên môn này. Ngoài ra, cơ sở vật chất, điều kiện để dạy và học tiếng Anh còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở khu vực miền núi.
Chiều 8.4, Trường ĐH Ngoại thương đã chính thức công bố thông tin tuyển sinh đại học chính quy năm 2026. Điểm mới đáng chú ý nhất trong mùa tuyển sinh sắp tới là việc nhà trường chính thức sử dụng kết quả bài thi đánh giá tư duy (TSA) do ĐH Bách khoa Hà Nội tổ chức và mở mới nhiều ngành đào tạo, trong đó có các ngành thuộc nhóm ngành về công nghệ.
Năm 2026, tổng chỉ tiêu tuyển sinh trình độ đại học chính quy của Trường ĐH Ngoại thương dự kiến là 4.540 chỉ tiêu, tăng 370 chỉ tiêu so với năm ngoái. Trong đó, cơ sở tại Hà Nội chiếm tỷ trọng lớn nhất với 3.490 chỉ tiêu, cơ sở tại TP.HCM tuyển 950 chỉ tiêu, cơ sở tại Quảng Ninh tuyển 100 chỉ tiêu.
Đáng chú ý, từ năm 2026, Trường ĐH Ngoại thương sẽ mở mới 10 ngành đào tạo, tập trung vào lĩnh vực công nghệ, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo như: trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, công nghệ tài chính, kinh tế số và phân tích dữ liệu… Song song đó, nhà trường cũng phát triển 3 ngành đào tạo từ các chương trình hiện có và mở thêm 1 chương trình đào tạo mới thuộc ngành đã có.
Với các ngành khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, nhà trường sẽ sử dụng thêm phương thức sử dụng kết quả kỳ thi đánh giá tư duy TSA (do ĐH Bách khoa tổ chức) để xét tuyển.
Về phương thức tuyển sinh, Trường ĐH Ngoại thương vẫn giữ ổn định với 4 phương thức gồm: xét tuyển thẳng theo quy chế của Bộ GD-ĐT; sử dụng kết quả học tập THPT khi đáp ứng các điều kiện đảm bảo chất lượng của nhà trường (với điểm sàn là 24, xét theo tổng điểm tổ hợp 3 môn thi tốt nghiệp THPT 2026); kết quả thi tốt nghiệp THPT 2026; sử dụng chứng chỉ đánh giá năng lực, đánh giá tư duy trong nước và đánh giá năng lực quốc tế.
Riêng với phương thức tuyển thẳng, thí sinh cần lưu ý là năm nay Trường ĐH Ngoại thương không tuyển thẳng những em đạt trong các hội thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, cấp quốc tế. Những thí sinh này có nội dung dự thi được hội đồng tuyển sinh Trường ĐH Ngoại thương đánh giá là phù hợp với tổ hợp xét tuyển chỉ được cộng điểm thưởng giải tương ứng các loại giải theo quy định của nhà trường.
Ngô Hà Anh, cựu học sinh lớp chuyên Sử, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams), nhận thư trúng tuyển từ 8 đại học Mỹ, hồi giữa tháng 3. Trước đó, do nộp hồ sơ nhiều trường, Hà Anh thường đặt báo thức hai tiếng một lần để kiểm tra email.
"Nhưng em vốn không kỳ vọng nhiều vì đây là những trường nghệ thuật hàng đầu thế giới", Hà Anh nói.
Nữ sinh chọn theo học Rhode Island School of Design (RISD). Đây là ngôi trường đứng thứ tư thế giới về lĩnh vực nghệ thuật và thiết kế, cũng là trường đào tạo nghệ thuật số 1 ở Mỹ, theo QS 2026.
Theo Hà Anh, nhiều học sinh của trường đến từ các gia đình có truyền thống nghệ thuật, đây là môi trường đào tạo họa sĩ quy củ và có trình độ chuyên môn bậc nhất, phù hợp với mong muốn được tự do sáng tạo nghệ thuật, trở thành họa sĩ của em. Ngoài ra, RISD có chương trình học liên ngành với Đại học Brown.
Khác với nhiều học sinh theo nghệ thuật từ sớm, Hà Anh từng được gia đình định hướng học luật. Sau một năm theo đuổi, em nhận ra không phù hợp ngành và quyết định chuyển hướng vào lớp 12. Thời điểm đó, em thích thú với nghệ thuật nhưng chưa từng học vẽ bài bản. Bắt đầu từ học kỳ 2 lớp 12, Hà Anh mới học các kỹ thuật cơ bản. Sau tốt nghiệp THPT, nữ sinh dành một năm học vẽ và chuẩn bị hồ sơ.
Ngoài chứng chỉ, thư giới thiệu, hoạt động ngoại khóa, bài luận, Hà Anh chuẩn bị thêm bộ hồ sơ nghệ thuật. Trong khoảng 4 tháng, nữ sinh hoàn thành gần 20 tác phẩm, xoay quanh chủ đề tâm lý học và trải nghiệm nội tâm, khai thác các cảm xúc như lo âu, mất mát, cô đơn và áp lực xã hội.
"Tranh chứa nhiều yếu tố siêu thực, đôi khi kỳ dị cùng những chi tiết màu đỏ biểu tượng cho hy vọng, tiếng gọi của trái tim", Hà Anh kể. "Mình muốn thể hiện rằng mọi vấn đề tâm lý đều có lối thoát".
Bên cạnh chất liệu acrylic và sơn dầu, nữ sinh còn thử nghiệm với sơn mài như một cách đưa chất liệu truyền thống của Việt Nam vào các tác phẩm đương đại. Hà Anh tìm đến làng nghề sơn mài Hạ Thái, quan sát quy trình và học hỏi từ nghệ nhân, đồng thời được họa sĩ Trần Đức Hùng hướng dẫn. Công việc đòi hỏi kỹ thuật và sức bền bởi mùi sơn, dầu hỏa nồng nặc, các công đoạn mài khiến đôi tay trầy xước. Người vẽ cũng dễ bị kích ứng da do hiện tượng "sơn ăn", song Hà Anh vẫn kiên trì, tự thực hiện các công đoạn như gắn vỏ trứng, phủ sơn, mài hoàn thiện.
Ngoài ra, Hà Anh nộp bài luận về hành trình tìm kiếm dấu ấn cá nhân qua nghệ thuật. Thay vì tập trung vào việc khẳng định sự tồn tại, Hà Anh hướng tới những điểm chạm cảm xúc. Với nữ sinh, nghệ thuật không chỉ là "kể câu chuyện của riêng mình mà còn để chạm đến cảm xúc của người khác để lưu giữ những điều đẹp đẽ, chữa lành và kết nối giữa người với người".
Hà Anh còn tổ chức triển lãm tranh của mình và trẻ tự kỷ, lấy cảm hứng từ mô hình Tòhe (tạo sân chơi sáng tạo và đào tạo nghệ thuật cho trẻ em thiệt thòi, phát triển tác phẩm của các em thành sản phẩm thương mại và triển lãm nghệ thuật). Nữ sinh mong muốn tạo ra không gian để cộng đồng tiếp xúc với thế giới nội tâm của trẻ tự kỷ qua tranh, cảm nhận sự chân thành cùng niềm khao khát được sẻ chia.
Cô tìm đến một trung tâm hỗ trợ trẻ tự kỷ và bắt đầu dạy các em từ 4 đến 12 tuổi. Những buổi học đầu tiên, khi chưa hiểu nhau, học sinh nhiều khi la hét mất kiểm soát, có lúc lại im lặng hoàn toàn.
Hà Anh phải thử nhiều cách, kết hợp âm nhạc, sử dụng đồ chơi quen thuộc đến điều chỉnh màu sắc, chất liệu. Nhận thấy giấy trắng gây lóa mắt, khó chịu, nữ sinh chuyển sang cho học sinh vẽ phấn trực tiếp lên bàn hoặc dùng giấy màu vàng. Đồng thời, cô dùng đồ chơi có màu sắc đặc biệt do trẻ làm để tìm "tần số chung" với các em.
Theo nữ sinh, với trẻ em tự kỷ, ngôn ngữ hay lời nói dường như khá xa lạ và khó khăn, nhưng khi đặt các em vào môi trường hội họa, được cầm cọ, tô màu, các em lại có thể biểu đạt được những gì mình cảm nhận. Người dạy cũng nên bình tĩnh, không buộc các em đẩy nhanh tiến độ. Lớp học không theo khuôn mẫu truyền thống mà cho mỗi em nhỏ được thể hiện bản thân, tìm thấy niềm vui, sự tập trung và cảm giác được lắng nghe.
Kết quả, triển lãm trưng bày 36 bức tranh của trẻ tự kỷ, gây quỹ bằng những sản phẩm lưu niệm như postcard, áo để hỗ trợ thiết bị cho Trung tâm Giáo dục trẻ em tự kỷ Gia An.
Họa sĩ Trần Đức Hùng cho biết ban đầu khá e ngại khi nhận dạy nữ sinh do thời gian chuẩn bị hồ sơ du học quá ngắn. Tuy nhiên, chỉ sau hai buổi học thử, anh bất ngờ với tố chất và gu thẩm mỹ của Hà Anh.
"Hà Anh thông minh và có đam mê mãnh liệt với hội họa, có những khi em mải mê vẽ mà quên hết mọi thứ xung quanh", anh Hùng cho biết.
Trước khi nhập học vào tháng 9, Hà Anh tiếp tục học vẽ và dự định đi làm thêm để tích lũy trải nghiệm. Trong tương lai, cô mong muốn theo đuổi hội họa kết hợp tâm lý học, mở rộng liên ngành sang Art and Computation (kết hợp giữa nghệ thuật thị giác và công nghệ sáng tạo) và Sound Art (nghệ thuật âm thanh) để khám phá những hình thức biểu đạt mới.
Nhìn lại hành trình của mình, Hà Anh cho rằng không có công thức chung cho thành công.
"Mỗi người phải tự tìm con đường riêng. Quan trọng nhất là đủ đam mê và đủ quyết tâm", cô nói, cho biết vali du học sẽ mang theo một vài con rối nước để giới thiệu với bạn bè ở đại học về biểu tượng văn hóa Việt Nam.
Sự kiện do báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Thành Đoàn TP.HCM tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup.
Tại ngày hội, nhiều em học sinh bày tỏ lo lắng rằng nếu không trúng tuyển vào các trường THPT công lập, các em sẽ khó nhận được sự cảm thông và chia sẻ từ gia đình.
Trả lời vấn đề này, ThS Nguyễn Anh Sơn, chuyên viên Phòng giáo dục thường xuyên - nghề nghiệp và đại học Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, cho rằng vấn đề này cần được nhìn nhận theo hướng cởi mở hơn.
Theo ông Sơn, định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhấn mạnh việc lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và sở trường của mỗi học sinh. Vì vậy thay vì chờ đến khi biết kết quả mới tìm hướng đi, học sinh và phụ huynh cần chủ động định hướng từ sớm.
Hiện nay sau khi tốt nghiệp THCS, học sinh có thể lựa chọn ba hướng chính. Thứ nhất là tiếp tục học lên THPT, bao gồm trường công lập và ngoài công lập. Đây là hướng đi phù hợp với những học sinh có năng lực học thuật tốt và định hướng tiếp tục học lên cao đẳng, đại học.
Thứ hai là theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp như trung cấp, cao đẳng. Với hướng đi này, học sinh có thể học trung cấp trong khoảng hai năm, đồng thời được bổ sung kiến thức văn hóa. Sau đó các em có thể liên thông lên cao đẳng.
Đến khoảng 18 tuổi, học sinh đã có thể tham gia thị trường lao động với tay nghề nhất định. Đây là lựa chọn phù hợp với những em có thế mạnh về thực hành và mong muốn sớm ổn định nghề nghiệp.
Thứ ba là học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên. Ở hướng này học sinh có thể học chương trình văn hóa rút gọn, đồng thời có thể kết hợp học nghề.
Sau khi hoàn thành, các em vẫn có cơ hội tham gia xét tuyển vào đại học hoặc liên thông lên cao đẳng. Đặc biệt, hướng đi này giúp rút ngắn thời gian học, khi đến 18 tuổi học sinh có thể đồng thời sở hữu bằng tốt nghiệp THPT và bằng nghề.
TP.HCM hiện có hệ thống khá đa dạng với 39 trung tâm giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên, 63 trường cao đẳng, 64 trường trung cấp, 55 cơ sở đào tạo nghề và 176 doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề. Đây là những lựa chọn phù hợp cho học sinh vì nhiều lý do chưa vào được trường THPT công lập hoặc không lựa chọn học tại các trường phổ thông.
"Không đậu vào trường công lập không có nghĩa là thất bại. Đó chỉ là một ngã rẽ khác trong hành trình học tập. Nếu chọn đúng hướng đi phù hợp, các em vẫn có thể phát triển tốt và đạt được thành công trong tương lai", ông Sơn chia sẻ.
Trước băn khoăn của nhiều học sinh về việc lựa chọn tổ hợp môn khi bước vào lớp 10, ThS Nguyễn Võ Đăng Khoa - Phó trưởng phòng quản lý chất lượng giáo dục Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM - cho rằng các em cần xác định rõ rằng việc học không chỉ để đạt điểm số mà là để phục vụ cho định hướng tương lai của chính mình.
Theo đó, ngay khi vào lớp 10 các em sẽ phải lựa chọn các môn học theo nhóm môn bắt buộc và môn tự chọn. Đây là quyết định có tính định hướng lâu dài vì những môn đã chọn sẽ gắn bó với các em trong suốt ba năm THPT.
Dù hiện nay vẫn có cơ chế cho phép điều chỉnh trong một số trường hợp nhưng ban tư vấn không khuyến khích việc thay đổi tổ hợp môn giữa chừng. Bởi việc chuyển đổi có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập, kết quả tích lũy và đặc biệt là xét tuyển đại học sau này.
Vì vậy các em nên tìm hiểu kỹ ngay từ đầu mình phù hợp với lĩnh vực nào, có định hướng ngành nghề gì sau khi tốt nghiệp THPT. Từ đó lựa chọn tổ hợp môn phù hợp để theo đuổi xuyên suốt.
"Chọn môn học không phải là quyết định nhất thời mà là bước đi quan trọng liên quan đến cả hành trình phía trước. Khi đã xác định rõ mục tiêu, các em sẽ tự tin hơn và tránh được những thay đổi không cần thiết", ông Khoa nhấn mạnh.