Dư luận xôn xao gần đây vụ việc một nhóm thanh niên ngồi ăn hủ tiếu, uống nước mía sau thùng xe bán tải đang chạy. Những người có liên quan sau đó được cơ quan chức năng phạt nguội, tài xế bị xử phạt và tạm giữ giấy phép lái xe 2 tháng.
Việc xử lý nhanh chóng, kịp thời của cơ quan chức năng như trên là hoàn toàn phù hợp pháp luật, có tác dụng giáo dục, răn đe cao trong bối cảnh vi phạm giao thông xảy ra khá nhiều và lực lượng chức năng chưa thể tuần tra xử lý trực tiếp.
Nhiều người thắc mắc, vụ việc xảy ra từ tháng 2-2023, đến đầu năm 2026 mới bị xử phạt. So với các quy định về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính thông thường, những tưởng không còn cơ sở xử lý hành vi trên.
Nghị định 168 năm 2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe (có hiệu lực từ ngày 1-1-2025). Theo đó, có quy định thời hiệu xử phạt về hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc và hành vi vi phạm hành chính đang thực hiện.
Cụ thể điều 4 Nghị định 168 quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ là 1 năm.
Khoản 2 điều này quy định: thời hạn sử dụng kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để xác định cá nhân, tổ chức vi phạm được tính từ thời điểm phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật của cá nhân, tổ chức ghi nhận được kết quả cho đến hết ngày cuối cùng của thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 điều 6 của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Như vậy, cơ quan chức năng có quyền sử dụng kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để làm căn cứ xử phạt (phạt nguội).
Thời hạn xử lý các vi phạm hành chính này là 1 năm tính từ thời điểm cơ quan chức năng ghi nhận, tiếp nhận kết quả trên.
Hành vi của nhóm thanh niên đã kết thúc từ năm 2023, đến đầu năm 2026 thì video về sự việc mới được đưa ra đại chúng, cơ quan chức năng lúc này mới ghi nhận vụ việc và tiến hành xử lý.
Thời hiệu xử phạt hành chính trong trường hợp này phù hợp với quy định tại điều 4, Nghị định 168 nêu trên.
Cần lưu ý, các quy định mới ban hành sau này về phạt nguội của Nghị định 168 hoàn toàn có giá trị thay thế các quy định về xử lý vi phạm hành chính đã không còn phù hợp.
Theo quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi bổ sung năm 2020) thì thời hiệu xử lý vi phạm hành chính là 1 năm cho các vi phạm thông thường.
Thời hiệu này là 2 năm áp dụng cho các lĩnh vực: kế toán, hóa đơn; phí, lệ phí, kinh doanh bảo hiểm; quản lý giá; chứng khoán; sở hữu trí tuệ; xây dựng; thủy sản; lâm nghiệp; tài nguyên nước; hoạt động dầu khí, khoáng sản; bảo vệ môi trường; năng lượng nguyên tử; nhà ở; đất đai; đê điều; báo chí; xuất bản; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả; lao động ngoài nước…
Với các vi phạm về thuế, kiểm toán độc lập thực hiện theo quy định pháp luật liên quan.
Riêng đối với vi phạm hành chính đang được thực hiện thì thời hiệu được tính từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm.
Như vậy với những hành vi vi phạm phức tạp nêu trên thì thời hiệu xử lý vi phạm hành chính kéo dài thêm 1 năm so với những vi phạm thông thường là cần thiết, để cơ quan chức năng đủ thời gian xem xét, đánh giá mức độ nghiêm trọng của hành vi, từ đó đưa ra kết luận chính xác, công bằng.
Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, những hành vi vi phạm hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính hoặc hết thời hạn ra quyết định xử phạt, người vi phạm vẫn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
Ví dụ, vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng (xây nhà không phép, sai phép), sử dụng đất (sử dụng đất sai mục đích…), hành vi vi phạm đã xảy ra nhiều năm, cơ quan chức năng không ban hành quyết định xử phạt nhưng vẫn ban hành quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Lý do không ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính sẽ được nêu rõ trong quyết định áp dụng khắc phục hậu quả.
Tình huống giao thông: Xe tải gắn camera hành trình di chuyển đến lối mở qua đường tại ngã ba QL1A - Nguyễn Văn Cừ (xã Vĩnh Linh), sáng 19/4. Lúc này một xe tải khác đang đứng chờ nên xe gắn camera hành trình không giảm tốc mà đi thẳng qua.
Tới gần điểm giao cắt, bất ngờ chiếc xe con từ sau xe tải chồm tới để qua đường. Khoảng cách quá gần khiến các tài xế không thể xử lý. Xe tải húc mạnh vào ôtô con, chưa rõ thương vong.
Kỹ năng lái xe: Thay vì chờ tới lượt qua đường theo xe tải, xe con lại tranh thủ khoảng hở để lách qua trước, dù lúc này tầm nhìn bị che khuất. Kiểu qua đường chộp giật như thế này khá phổ biến tại Việt Nam, khi một số tài xế không có thói quen xếp hàng chờ đợi. Điểm mấu chốt trong tình huống này là tài xế hoàn toàn không biết có xe nào đang đi tới ở đường thẳng hay không, nhưng vẫn "nhắm mắt" qua đường.
Vì vậy, khi đi qua khu vực mở dải phân cách tại ngã ba, tài xế cần chủ động giảm tốc, quan sát kỹ hai bên và không di chuyển khi chưa thể quan sát rõ tình hình phía trước hoặc hai bên. Nếu dừng chờ bên cạnh xe khác và bị che khuất tầm nhìn, tài xế cần kiên nhẫn chờ phương tiện đó di chuyển rồi quan sát lại đầy đủ trước khi đi tiếp, tuyệt đối không cố vượt lên hoặc di chuyển song song khi chưa đảm bảo an toàn.
Xe đi thẳng nên rà phanh, giảm tốc độ, sẵn sàng xử lý tình huống bất ngờ tại các giao lộ, đặc biệt khi phía trước có xe lớn dừng chờ. Không nên giữ tốc độ cao hay chủ quan, cần quan sát kỹ các điểm mở dải phân cách, giữ khoảng cách an toàn và luôn chuẩn bị phương án phanh hoặc đánh lái tránh va chạm.
Theo Nghị định 168 về xử phạt vi phạm giao thông, hành vi hành vi điều khiển ôtô không chú ý quan sát gây tai nạn phạt 20-22 triệu đồng, trừ 10 điểm giấy phép lái xe.
Tại nhiều nơi, việc đỗ xe trước cửa nhà là điều hiển nhiên với các hộ gia đình. Tuy nhiên ở thành phố Annapolis, bang Maryland (Mỹ), thói quen này đang khiến không ít người phải trả giá đắt.
Theo phản ánh của cư dân địa phương, hàng loạt trường hợp đã bị phạt tới 200 USD (5,3 triệu đồng) vì đỗ xe ngay trước lối vào nhà của chính mình - khu vực bị xem là vi phạm quy định giao thông.
Một số người dân trong cùng khu phố cho biết họ bị xử phạt sau khi đỗ chiếc xe thứ hai chắn trước lối xe ra vào nhà. Đáng chú ý, có trường hợp ba hộ gia đình sống trong cùng một ngõ cụt bị lập biên bản chỉ trong một buổi sáng, dù cách đỗ xe này đã tồn tại suốt nhiều năm mà không gặp vấn đề.
Nhiều gia đình cho biết họ đã sinh sống tại đây hơn 20 năm nhưng chưa từng bị xử phạt trước đó. Các lỗi vi phạm chủ yếu rơi vào hai nhóm: đỗ xe trên đường chắn lối ra vào nhà, hoặc đỗ xe trong sân nhưng phần đầu hoặc đuôi xe lấn ra vỉa hè.
Trường hợp thứ hai gây nhiều bức xúc hơn cả. Thực tế, nhiều mẫu xe hiện đại như bán tải cỡ lớn hay SUV gia đình có kích thước vượt quá thiết kế của các driveway cũ. Điều này khiến xe dễ bị nhô ra vài inch, vô tình lấn chiếm vỉa hè - hành vi đủ để bị lập biên bản.
Không chỉ dừng ở mức 200 USD, một số trường hợp còn bị phạt hơn 300 USD (8 triệu đồng) tùy theo mức độ vi phạm.
Người dân cho biết họ đã gửi kiến nghị đến chính quyền địa phương và đơn vị quản lý đỗ xe, song chưa nhận được giải pháp thỏa đáng. Có trường hợp đơn khiếu nại bị bác bỏ ngay từ lần đầu, trong khi các đơn tiếp theo vẫn đang chờ xử lý.
Trước phản ứng từ dư luận, Thị trưởng Annapolis, ông Jared Littmann, cho rằng tình trạng này có thể xuất phát từ chính các phản ánh của cư dân. Theo ông, khi người dân yêu cầu tăng cường kiểm tra tại khu vực mình sinh sống, lực lượng chức năng sẽ kiểm tra toàn diện, không chỉ xử lý đúng lỗi được phản ánh mà còn xử lý tất cả vi phạm phát hiện được.
Hiện chưa có thay đổi nào trong quy định hoặc cách thực thi được công bố. Trong bối cảnh đó, chính quyền khuyến cáo người dân cần thận trọng hơn khi đỗ xe, kể cả tại khu vực trước nhà mình.
Câu chuyện tại Annapolis cũng được xem là lời nhắc đối với người dân ở các khu vực khác: ngay cả những thói quen tưởng chừng hợp lý cũng có thể vi phạm quy định nếu không nắm rõ quy định.
Chính sách miễn phí xe buýt cho người dân TP.HCM dự kiến sẽ triển khai trong thời gian tới. Đây là một bước đi táo bạo, đáng hoan nghênh và rất nên làm. Nhưng muốn người dân bỏ xe cá nhân để đi xe buýt thì cần làm nhiều giải pháp đồng bộ, chất lượng của cả hệ thống.
Bạn đọc Lê Huy Khoa gửi đến Tuổi Trẻ Online câu chuyện vận hành, tổ chức xe buýt ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc.
Nhìn sang Seoul, Hàn Quốc sẽ thấy rõ một điều: xe buýt ở đó không còn là phương tiện công cộng theo nghĩa cũ nữa. Nó là một hệ sinh thái vận hành chính xác đến từng phút, trong một thành phố có mật độ giao thông thuộc hàng căng nhất châu Á.
Người nào từng đi Seoul rồi sẽ hiểu cảm giác này: không cần suy nghĩ nhiều, cứ bước ra đường là có cách đi.
Seoul hiện có hơn 400 tuyến xe buýt, phủ gần như toàn bộ thành phố và cả vùng lân cận. Không có chuyện khu này không có tuyến.
Quan trọng hơn, xe buýt ở đây không phải để "chữa cháy" cho metro, mà là một trục xương sống song song với tàu điện. Bạn bước xuống ga tàu, gần như chắc chắn sẽ có một tuyến buýt nối tiếp ngay. Hệ thống được thiết kế để dòng di chuyển của người dân không bị đứt đoạn, và đó mới là thứ giữ chân người dùng.
Một điểm rất đáng tham khảo là cách họ tổ chức tuyến. Ở Seoul, xe buýt được phân loại bằng màu sắc, nhìn là hiểu ngay chức năng. Tuyến xanh dương chạy trục chính xuyên thành phố, xanh lá gom khách từ khu dân cư ra trục lớn hoặc ga tàu, vàng chạy vòng trong trung tâm phục vụ mua sắm và du lịch, đỏ chạy liên vùng ra các tỉnh xung quanh, còn các tuyến mini thì hoạt động trong khu nhỏ như shuttle.
Nghe thì đơn giản, nhưng đây là kiểu thiết kế cực kỳ tư duy: giảm tối đa việc người dùng phải đọc - phải nghĩ - phải đoán.
Ngay cả cách đánh số tuyến cũng không làm cho có. Số xe buýt thể hiện logic di chuyển: số đầu là khu xuất phát, số tiếp theo là khu kết thúc. Dân địa phương chỉ cần nhìn số là hình dung được tuyến đi đâu. Đây là tư duy xây dựng hệ thống, chứ không phải đặt tên cho xong chuyện.
Cách vận hành cũng là thứ khiến nhiều người bất ngờ. Xe buýt Seoul không chạy theo giờ cố định kiểu 9h, 9h30 như nhiều nơi, mà chạy theo tần suất.
Giờ cao điểm thì 5-10 phút có một chuyến, giờ thấp điểm thì giãn ra. Người dân không cần nhớ giờ, chỉ cần ra trạm là kiểu gì cũng có xe trong vài phút. Toàn bộ xe đều được theo dõi bằng GPS, trung tâm điều phối sẽ can thiệp để giữ khoảng cách giữa các xe, tránh tình trạng dồn cục rồi mất hút.
Người dân có thể nhìn thấy xe mình cần đang ở đâu, bao lâu sẽ tới. Cảm giác không phải là chờ xe, mà là đang theo dõi một hệ thống chạy đúng như nó phải chạy.
Điểm đáng quan tâm nhất là làn đường riêng cho xe buýt nằm giữa đường. Không phải sát lề như thông thường, mà là nằm ở dải phân cách giữa. Xe buýt chạy tách khỏi dòng xe máy và ô tô, không bị cắt ngang, không bị kẹt xe, tốc độ ổn định, giờ đến gần như chính xác.
Mô hình này khá giống Bus Rapid Transit, nhưng được triển khai linh hoạt và hiệu quả hơn nhiều. Đây mới là thứ tạo ra khác biệt thật sự, chứ không phải khẩu hiệu hay chiến dịch ngắn hạn.
Về thanh toán, Seoul sử dụng thẻ T-money, chỉ cần một lần chạm là có thể đi xuyên toàn bộ hệ thống. Lên xe quẹt, xuống xe quẹt, trong một khoảng thời gian nhất định có thể chuyển tuyến giữa buýt và metro mà chi phí gần như không đáng kể. Họ không tính tiền theo từng chặng rời rạc, mà tính theo cả hành trình.
Chính từ cách làm này mới khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng một cách tự nhiên, không bị cảm giác mỗi lần đổi xe là bị tính thêm tiền.
Mặc dù dân số đông, mật độ dân cao, nhưng Seoul làm rất tốt. Họ thiết kế hệ thống rõ ràng, ưu tiên trải nghiệm người dùng, quản lý bằng dữ liệu và giữ kỷ luật vận hành ở mức rất cao. Khi một hệ thống đủ tốt, người dân sẽ tự động thay đổi hành vi, không cần phải kêu gọi nhiều.
Còn với TP.HCM, miễn phí là một bước khởi đầu đáng ghi nhận. Nhưng nếu dừng ở đó thì chưa đủ. Nếu làm được như cách Seoul đã làm thì lúc đó xe buýt không chỉ là phương tiện, mà sẽ trở thành lựa chọn mặc định trong đời sống hằng ngày.
