Các bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Hiệp hội Tim mạch Anh (BHF) vừa nhấn mạnh hai trong số những lựa chọn thay thế tự nhiên hiệu quả nhất đã được các nghiên cứu chứng minh có tác động tích cực đến nồng độ cholesterol.
Việc kiểm soát chỉ số này là yếu tố sống còn để duy trì sức khỏe tim mạch, bởi cholesterol trong máu tăng cao sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và các vấn đề về tuần hoàn. Về cơ bản, cholesterol tồn tại dưới hai dạng:
Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL): Hay còn gọi là cholesterol “xấu” – vận chuyển cholesterol từ gan đến các cơ quan khác.
Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL): Được gọi là cholesterol “tốt” – vận chuyển cholesterol dư thừa từ cơ thể quay trở lại gan để đào thải.
Nồng độ LDL cao có thể dẫn đến hình thành các mảng bám chất béo bên trong thành động mạch. Theo thời gian, các mảng bám này cứng lại và làm hẹp động mạch, hạn chế lưu thông máu đến các cơ quan thiết yếu như tim và não, dẫn đến đau tim hoặc đột quỵ.
Một số loại thực phẩm chứa các hợp chất tự nhiên có khả năng hạ cholesterol theo cách tương tự thuốc statin. Những thực phẩm này rất giàu chất xơ hòa tan, sterol/stanol thực vật và axit béo omega-3.
Thuốc statin hoạt động bằng cách ức chế một loại enzyme trong gan (HMG-CoA reductase) – vốn đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất cholesterol. Trong khi đó, một số thực phẩm như yến mạch và sterol thực vật cũng giúp gan loại bỏ nhiều cholesterol hơn khỏi máu để sản xuất mật.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng dù thực phẩm rất tốt, không có một loại thực phẩm hay sự thay đổi chế độ ăn uống đơn lẻ nào có thể thay thế hoàn toàn hiệu quả của thuốc statin trong trường hợp bệnh lý nặng. Việc tư vấn bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn là vô cùng quan trọng.
Dưới đây là 2 “siêu thực phẩm” được các chuyên gia nhắc tên:
Yến mạch
Một nghiên cứu gần đây của Đại học Bonn (Đức) cho thấy việc ăn yến mạch trong hai ngày liên tiếp có thể giúp giảm cholesterol đáng kể. Yến mạch chứa nhiều beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan chính yếu.
Khi vào hệ tiêu hóa, beta-glucan tạo thành một chất dạng gel, bẫy các axit mật giàu cholesterol và ngăn chúng hấp thụ vào máu. Để bù đắp, gan buộc phải rút thêm cholesterol từ máu để tạo mật mới, từ đó làm giảm mức LDL.
Một đánh giá trên 58 thử nghiệm lâm sàng công bố trên British Journal of Nutrition cho thấy người trung niên giảm 4,2% cholesterol “xấu” khi tiêu thụ 3,5 g beta-glucan mỗi ngày.
FDA khuyến nghị nạp 3 g beta-glucan mỗi ngày. Theo BHF, một bát cháo yến mạch (40 g) chứa khoảng 2 g beta-glucan, trong khi một ly sữa yến mạch (250ml) cung cấp khoảng 1 g.
Thực phẩm từ sữa
Nhiều loại bơ thực vật, sữa và sữa chua hiện nay được tăng cường sterol và stanol thực vật (phytosterol). Các chất này có cấu trúc tương tự cholesterol, tạo ra sự “cạnh tranh” hấp thụ tại đường ruột, khiến lượng cholesterol đi vào máu ít hơn.
Một đánh giá trên 124 nghiên cứu năm 2014 cho thấy tiêu thụ tối đa 3,3 g phytosterol mỗi ngày có thể giảm dần cholesterol LDL từ 6-12% sau khoảng 4 tuần.
Mặc dù phytosterol có sẵn trong trái cây, rau củ và hạt, nhưng lượng nạp vào từ thực phẩm tự nhiên thường thấp (dưới 600 mg/ngày). Do đó, các thực phẩm bổ sung tăng cường (như sữa công thức) được coi là nguồn cung cấp hiệu quả hơn để đạt mức 2 g/ngày theo khuyến nghị.
Hiệp hội Tim mạch Anh lưu ý: “Mặc dù sterol và stanol thực vật giúp hạ cholesterol, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh chúng làm giảm trực tiếp nguy cơ đau tim và đột quỵ rõ rệt như statin”.
Vì vậy, hãy coi các loại thực phẩm này là “đồng minh” hỗ trợ bên cạnh lối sống lành mạnh bao gồm: tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc. Nếu bạn đang điều trị bệnh lý, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung các loại thực phẩm tăng cường này vào thực đơn hàng ngày.
Hôm 20/4, Phó phát ngôn viên chính phủ Lalida Periswiwatana cho biết Bộ Y tế đang giám sát chặt chẽ tình hình lây lan nhanh chóng của mầm bệnh. Số liệu thống kê từ ngày 1/1 đến 16/4 ghi nhận 732 người mắc bệnh trên toàn quốc. Dịch bệnh hoành hành mạnh nhất tại khu vực Đông Bắc. Riêng cơ quan y tế tỉnh Khon Kaen phát hiện 68 ca nhiễm, trong đó hai bệnh nhân đã tử vong. Nhóm người trên 50 tuổi đối mặt với rủi ro cao nhất.
Vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra bệnh Melioidosis. Loại vi khuẩn này sinh sôi mạnh trong đất, nước, ruộng lúa và đồn điền cao su khắp Thái Lan. Chúng xâm nhập vào cơ thể khi con người tiếp xúc trực tiếp với bùn đất, uống nước bẩn hoặc hít phải bụi mang mầm bệnh. Tùy sức đề kháng mỗi cá nhân, triệu chứng sẽ khởi phát sau 1 đến 21 ngày. Một vài trường hợp cá biệt có thể ủ bệnh nhiều năm.
Chính phủ Thái Lan xác định nông dân và người lao động ngoài trời mang nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Những người mắc bệnh nền như tiểu đường, suy thận, tan máu bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch rất dễ gặp biến chứng nặng.
Bệnh sốt đất không bộc lộ dấu hiệu đặc trưng nên bác sĩ và bệnh nhân dễ nhầm lẫn với các chứng nhiễm trùng khác. Người bệnh thường sốt cao, nổi áp-xe trên da hoặc khó thở. Nếu vi khuẩn xâm nhập vào máu, bệnh nhân sẽ nhiễm trùng huyết. Đây là nguyên nhân chính cướp đi sinh mạng người bệnh trong đợt bùng phát này. Nếu cơ sở y tế không can thiệp kịp thời, tỷ lệ tử vong ở người bệnh có thể vọt lên mức 40-50%.
Chuyên gia y tế khuyên người dân hạn chế lội nước hoặc đi chân trần trên bùn đất để cắt đứt nguồn lây. Người lao động cần mang ủng cao su, dán kín vết thương hở bằng băng chống thấm và tắm rửa sạch sẽ ngay sau khi làm việc. Bữa ăn hàng ngày phải đảm bảo nguyên tắc chín, uống sôi.
Bác sĩ có thể chữa khỏi bệnh sốt đất bằng kháng sinh. Quá trình này đòi hỏi bệnh nhân tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị kéo dài 3-6 tháng. Ngành y tế khuyến cáo người dân đến ngay bệnh viện nếu đột ngột sốt cao, đau đầu hoặc nhức mỏi cơ thể. Bệnh nhân cần chủ động kể rõ tiền sử tiếp xúc bùn đất, nguồn nước để bác sĩ chẩn đoán chính xác và cứu chữa kịp thời.
Ngày 7/4, Darren McGrady, cựu đầu bếp riêng 15 năm của Nữ hoàng Anh, chia sẻ thông tin này qua một video dạy nấu ăn trên YouTube. Giới trẻ hiện nay chuộng ép bánh quy Biscoff vào hũ sữa chua Hy Lạp, để ngăn mát tủ lạnh, sau đó dùng làm bữa sáng thay thế các món tráng miệng nhiều calo.
Sau khi chứng kiến cộng đồng mạng đua nhau thực hiện món ăn, ông Darren cũng trổ tài làm lại món này nhưng thay bánh Biscoff bằng bánh quy gừng đúng theo sở thích của Nữ hoàng.
Ông Darren kể lại thời gian làm việc tại cung điện Buckingham từ năm 1982 đến 1993, các đầu bếp gọi đây là món "kem bánh quy gừng". Nữ hoàng rất mê gọi món này và thường xuyên thưởng thức nó sau bữa ăn chính.
Để làm chiều lòng khẩu vị của người đứng đầu hoàng gia, cựu đầu bếp nhúng bánh quy vào hỗn hợp rượu whisky pha nước giúp làm mềm bánh, sau đó xếp sữa chua lên trên và phủ thêm một chút kem tươi trang trí. Ông đánh giá đây là một trong những công thức dễ nhất nhưng luôn xuất hiện trên bàn ăn hoàng gia.
Đánh giá về thành phần chính của món ăn, chuyên gia dinh dưỡng Sergio Guerrero nhận định sữa chua Hy Lạp mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Thực phẩm này cung cấp lượng canxi dồi dào, giúp người dùng duy trì hệ xương khớp chắc khỏe và ngăn ngừa bệnh loãng xương, đặc biệt ở người cao tuổi và phụ nữ mãn kinh. Khi chúng ta kết hợp cùng vitamin D, cơ thể sẽ hấp thụ canxi tốt hơn đáng kể.
Bên cạnh đó, hàm lượng protein cao và các lợi khuẩn trong sữa chua Hy Lạp kích hoạt quá trình đốt cháy năng lượng, tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả. Các nhà khoa học cũng chỉ ra thói quen ăn sữa chua đều đặn giúp con người giảm nguy cơ mắc bệnh béo phì, cao huyết áp, bệnh lý tim mạch và tiểu đường type 2. Với những người ưa vận động, nguồn đạm sinh học cao từ thực phẩm này hỗ trợ xây dựng cơ bắp và đẩy nhanh quá trình phục hồi, giảm mệt mỏi sau tập luyện.
Ngày 21/4, PGS.TS.BS Huỳnh Quang Khánh, Trưởng khoa Tuyến vú, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết bệnh nhân phát hiện ung thư vú giai đoạn sớm qua khám sức khỏe định kỳ. Do có bà ngoại và mẹ mắc ung thư vú, em gái ung thư tuyến giáp, bệnh nhân được tư vấn xét nghiệm di truyền và cho kết quả dương tính với đột biến gene BRCA2 - nhóm nguy cơ rất cao.
Đứng trước nguy cơ tái phát ở vú bệnh và rủi ro ung thư bùng phát ở bên vú còn lại, kíp điều trị đã hội chẩn và đi đến quyết định phẫu thuật nội soi cắt bỏ tuyến vú bệnh lẫn phần bên trái đang hoàn toàn khỏe mạnh, đồng thời tạo hình tái tạo bầu ngực ngay trong cùng một cuộc mổ. Hiện bệnh nhân đã xuất viện với tâm lý tự tin vì vừa loại trừ được mầm mống ung thư, vừa giữ được vẻ thẩm mỹ.
Lựa chọn can thiệp y khoa này tương tự quyết định từng gây tiếng vang của nữ minh tinh Angelina Jolie. Năm 2013, siêu sao Hollywood đã chủ động phẫu thuật cắt bỏ cả hai tuyến vú và sau đó là buồng trứng, dù chưa hề mắc bệnh.
Mang trong mình đột biến gene BRCA1 cùng tiền sử mẹ ruột qua đời vì ung thư, Jolie từng đối mặt với 87% nguy cơ mắc ung thư vú. Quyết định dũng cảm của cô đã tạo ra "hiệu ứng Angelina" trên toàn cầu, thức tỉnh phụ nữ về việc xét nghiệm gene để chủ động dự phòng ung thư. Khi ấy, Việt Nam chưa thể đoạn nhũ dự phòng ung thư sớm vì chưa có kỹ thuật xét nghiệm tầm soát gene.
Theo phó giáo sư Khánh, ung thư vú do di truyền chỉ chiếm 5-10%. Tuy nhiên, người mang đột biến gene BRCA1 hoặc BRCA2 có nguy cơ mắc bệnh lên tới 69-72% trong suốt cuộc đời (cao gấp nhiều lần mức 12,5% ở phụ nữ bình thường). Những đột biến này còn làm tăng nguy cơ ung thư buồng trứng, ung thư tụy và thậm chí là ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới.
Việc xét nghiệm gene mang lại giá trị lớn, giúp bác sĩ lên phác đồ điều trị trúng đích và quyết định có nên phẫu thuật dự phòng hay không. Cuối năm 2025, Bộ Y tế chính thức có hướng dẫn về phẫu thuật dự phòng ung thư vú cho nhóm mang gene nguy cơ cao. Điều này mở ra cơ hội cải thiện chất lượng sống cho người bệnh, chuyển từ điều trị số đông sang y học chính xác, cá thể hóa phác đồ để tăng hiệu quả.
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh xét nghiệm gene không dành cho đại trà do phần lớn ung thư vú xuất phát từ lối sống và môi trường. Chỉ định này ưu tiên nhóm có gia đình nhiều người mắc ung thư (vú, buồng trứng, tụy), mắc bệnh khi còn trẻ hoặc mắc thể "tam âm".
Giá trị của việc can thiệp dự phòng sớm càng thể hiện rõ qua một trường hợp khác đang điều trị tại khoa. Nữ bệnh nhân 59 tuổi, ngụ Quảng Ngãi, phát hiện ung thư vú thể "tam âm", mang đột biến BRCA1 từ năm 2023 nhưng thời điểm đó chỉ phẫu thuật và điều trị bên vú bệnh. Đến tháng 3/2026, qua theo dõi định kỳ, bác sĩ phát hiện khối u ác tính mới tiếp tục khởi phát ở bầu ngực còn lại, phẫu thuật loại bỏ khối u.
Để phòng ngừa, bác sĩ khuyến cáo phụ nữ có tiền sử gia đình mắc ung thư cần chủ động tầm soát chuyên sâu (chụp MRI kết hợp theo dõi buồng trứng) từ mốc 25 tuổi. Phụ nữ bình thường không thuộc nhóm nguy cơ cao nên duy trì khám lâm sàng, siêu âm và chụp nhũ ảnh đều đặn khi bước sang tuổi 40.
