Có một thực tế đáng suy nghĩ, theo nhiều thống kê và quan sát xã hội, rất ít học sinh THPT tham gia việc nhà thường xuyên.
Chúng tôi thử khảo sát sơ bộ trong gần 150 học sinh THPT (3 lớp học), thì thấy tỷ lệ học sinh không bao giờ biết tự ủi đồ đi học là rất lớn, khoảng từ 30 – 40%. Tỷ lệ tương tự với các việc như gặt đồ, quét nhà, rửa chén bát… Điều đó đặt ra một câu hỏi gia đình đang ở đâu trong việc giáo dục kỹ năng sống ở nhà cho con em?
Không ít phụ huynh quan niệm rằng nhiệm vụ chính của con là học, còn mọi việc khác đã có cha mẹ lo. Từ việc nhỏ như dọn dẹp phòng, rửa chén, đến những việc cần kỹ năng hơn như nấu ăn, quản lý chi tiêu… tất cả đều được người lớn “bao trọn”. Sự hy sinh ấy xuất phát từ tình thương, nhưng lại tiềm ẩn một hệ quả lâu dài là con trẻ mất đi cơ hội học cách tự lập.
Trong khi đó theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, lứa tuổi THPT là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng trước khi bước vào đời. Việc thiếu kỹ năng sống không chỉ khiến các em gặp khó khăn trong sinh hoạt cá nhân, mà còn ảnh hưởng đến khả năng thích nghi khi học xa nhà, đi làm hoặc xây dựng cuộc sống riêng sau này. Đáng nói hơn, nhiều em hình thành tâm lý ỷ lại, thụ động. Khi mọi thứ đã có người khác làm thay, các em không còn nhu cầu học hỏi hay chịu trách nhiệm cho chính cuộc sống của mình.
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng làm việc nhà sẽ ảnh hưởng đến việc học. Tuy nhiên, theo quan điểm người viết bài thì ngược lại. Học sinh biết chia sẻ việc nhà thường có ý thức trách nhiệm cao hơn, kỹ năng quản lý thời gian tốt hơn và tinh thần tự lập rõ rệt hơn.
Giúp việc nhà, nếu được phân bổ hợp lý, không hề lấy đi thời gian học tập mà còn giúp học sinh hiểu giá trị của lao động, rèn luyện tính kỷ luật và kiên trì, hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề trong đời sống thực tế. Một học sinh biết tự nấu ăn, tự giặt giũ, tự sắp xếp không gian sống… cũng chính là một người đang học cách làm chủ bản thân. Đó là những bài học không có trong sách giáo khoa, nhưng lại theo các em suốt đời.
Nhà trường dạy kiến thức, xã hội có thể tạo môi trường, nhưng chính gia đình mới là nơi đặt nền móng cho thói quen và kỹ năng sống. Trẻ em không tự nhiên biết làm việc nhà, mà các em học bằng cách quan sát và được hướng dẫn. Nếu cha mẹ luôn làm thay, hoặc không giao việc cụ thể, trẻ sẽ không hình thành được ý thức trách nhiệm. Ngược lại, những gia đình biết cách giáo dục con thông qua việc nhà sẽ giao việc phù hợp với độ tuổi (rửa chén, quét nhà, nấu ăn đơn giản…); không làm thay khi con có thể tự làm; kiên nhẫn hướng dẫn thay vì trách mắng khi con làm chưa tốt; xem việc nhà là trách nhiệm chung, không phải “giúp đỡ” cha mẹ. Và chính trong không gian gia đình, những kỹ năng tưởng chừng nhỏ bé ấy dần tích lũy thành năng lực sống bền vững.
Đừng đợi đến khi con rời nhà mới dạy con tự lập. Nếu gia đình không chuẩn bị từ sớm, con trẻ sẽ phải học những bài học cơ bản nhất trong hoàn cảnh bị động và áp lực hơn rất nhiều. Ngược lại, nếu ngay từ khi còn ở nhà, các em đã được rèn luyện từng chút một, thì khi bước ra đời, các em sẽ tự tin, chủ động và thích nghi nhanh hơn.
Thực ra không thiếu những bài học từ sách vở, nhà trường (cả sách chương trình cũ và mới) đã dạy học sinh những kỹ năng sống. Từ thời nhỏ các em đã biết đến các bài thơ giản dị như về việc đánh răng; việc “Quạt cho bà ngủ” (tên bài thơ của Thạch Quý) là hành động nhỏ nhưng đầy tình cảm, dạy trẻ biết chăm sóc người thân, biết quan tâm.
Sách giáo khoa cũng dạy bé biết phụ giúp việc nhỏ trong nhà trong bài Tí Xíu (Ngô Văn Phú); giúp trẻ quan sát lao động để hiểu giá trị lao động chân chính trong bài tập đọc Bố làm thợ mộc (Ngô Quân Miện); hoặc văn bản tập đọc Đẹp mà không đẹp dạy trẻ biết giữ gìn không gian công cộng sạch đẹp…
Những bài học nói trên không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách sống bằng những hình ảnh giản dị, gần gũi.
Chỉ tiếc rằng giữa sách vở, lý thuyết nhà trường và ứng dụng thực tế còn khoảng cách khá xa. Để lấp đầy khoảng cách này cần sự sẵn sàng hợp sức của cha mẹ học sinh.
Ngày 7/4, mạng xã hội lan truyền đoạn video ghi lại cảnh một người phụ nữ có hành vi bạo hành trẻ tại một cơ sở mầm non trên địa bàn xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên.
Trong video, người phụ nữ liên tục tác động mạnh vào cơ thể em bé, dùng tay đánh vào chân trẻ, sau đó cởi áo của bé. Sự việc được cho là xảy ra vào khoảng 10h42 cùng ngày, tại một căn phòng của cơ sở.
Đoạn clip sau khi xuất hiện đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng mạng. Nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về việc đảm bảo an toàn và chăm sóc trẻ nhỏ trong môi trường mầm non.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, lãnh đạo UBND xã Phạm Ngũ Lão cho biết địa phương đã nắm được thông tin vụ việc. Chính quyền đang tiến hành kiểm tra, xác minh nội dung liên quan.
Kết quả xác minh sẽ là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo quy định nếu phát hiện vi phạm.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Lê Xuân Định - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ - nhấn mạnh ngày 21-4 nhắc chúng ta rằng sáng tạo không phải là đặc quyền của một số ít người, và đổi mới sáng tạo không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một lĩnh vực, mà đó là đổi mới sáng tạo toàn dân, đại chúng, là nhiệm vụ chung của cả quốc gia.
Theo ông, một quốc gia muốn đi nhanh trong thời đại này phải biết tổ chức để mọi nguồn lực sáng tạo được khơi dậy, được kết nối và được chuyển hóa thành những kết quả phát triển cụ thể.
Ngày 21-4 hằng năm được Liên hợp quốc chọn làm Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới (The World Creativity and Innovation Day).
Năm nay, Việt Nam hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 với chủ đề: "Đổi mới sáng tạo - hành động đột phá, lan tỏa kết quả", "Đổi mới sáng tạo - chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực".
Ông Định cho biết hai chủ đề trên thể hiện rõ định hướng của Việt Nam, đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay nghiên cứu, mà phải trở thành động lực cụ thể, kết quả thực chất và giá trị đóng góp trực tiếp cho phát triển của đất nước.
Theo ông, để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển quan trọng của đất nước, mỗi chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia cần phát huy đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình.
Trong đó, đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học, đây là nơi sản sinh tri thức mới, công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong thời gian tới, cộng đồng khoa học cần tiếp tục củng cố nền tảng nghiên cứu cơ bản, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, doanh nghiệp chính là nơi đưa đổi mới sáng tạo ra thị trường và tạo ra giá trị kinh tế. Doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi, chủ động đặt hàng nghiên cứu, đầu tư cho công nghệ và mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới.
Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, vai trò quan trọng nhất là xây dựng thể chế, chính sách theo hướng kiến tạo phát triển, khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận cái mới. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần chủ động xác định những bài toán phát triển lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương, từ đó huy động sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng tìm giải pháp.
"Khi ba trụ cột này được kết nối hiệu quả, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia sẽ vận hành thông suốt và tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước", ông Định nhấn mạnh.
Các nội dung triển khai hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 sẽ được Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan triển khai thực hiện từ ngày 15-4 đến hết ngày 26-4.
Ngày 20-4, lãnh đạo đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) xác nhận trên địa bàn vừa xảy ra hai vụ đuối nước liên tiếp, trong đó một học sinh tử vong.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 18h30 tối 19-4, hai học sinh là N.C.T. và Đ.N.A., cùng học lớp 6 Trường THCS An Vĩnh, rủ nhau ra khu vực Gò Sóng, trước thắng cảnh cổng Tò Vò để tắm biển.
Trong lúc tắm, cả hai không may bị sóng lớn cuốn ra xa, dẫn đến đuối nước.
Nghe tiếng kêu cứu, người dân và du khách gần đó lập tức tiếp cận, đưa hai em vào bờ, tiến hành sơ cứu rồi chuyển đến Trung tâm Y tế Quân - Dân y Lý Sơn.
Tuy nhiên, em N.C.T. (trú thôn Tây An Vĩnh) đã tử vong; em Đ.N.A. được cứu kịp thời, qua cơn nguy kịch, đang tiếp tục được theo dõi, điều trị.
Cũng trong chiều 19-4, một học sinh khác cũng gặp nạn khi tắm biển tại khu vực danh thắng Hang Câu (Lý Sơn) nhưng may mắn được người dân cứu kịp thời.
Ông Nguyễn Văn Huy - Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn - cho biết ngay sau khi vụ việc xảy ra, lãnh đạo địa phương đã đến thăm hỏi, động viên gia đình nạn nhân.
Đồng thời, chính quyền khuyến cáo người dân và du khách cần thận trọng khi tắm biển, nhất là tại các khu vực có sóng lớn, dòng chảy mạnh.
Các cơ quan chức năng cũng lưu ý phụ huynh tăng cường quản lý, nhắc nhở con em không tắm biển ở nơi nước sâu, không có người lớn đi cùng để phòng tránh tai nạn đáng tiếc.
