Vào một ngày giữa tháng 4, Gaby Del Valle, phóng viên mảng chính sách của The Verge, đã tạo một video với giọng nói và hình ảnh của cô, sau đó gửi cho bố của mình. “Bố tôi gần như ngay lập tức nhận ra điều bất thường vì giọng nói nghe như robot”, Valle chia sẻ.
Valle cho biết cô đã sử dụng Reality Defender, một công cụ cho phép người dùng tạo cũng như phát hiện các deepfake khác. Dù kết quả chưa hoàn hảo do đường truyền kém, hệ thống chỉ cần 9 giây âm thanh thu thập từ các bài đăng cũ của cô để tạo ra một tác nhân AI duy trì cuộc hội thoại.
Sự ra đời của các ứng dụng dạng này đã khiến việc tạo ra âm thanh, video và hình ảnh giả mạo trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, cũng có những sản phẩm ra đời để chống lại, như Pindrop Security, GetReal và cả Reality Defender. Theo số liệu do hãng kiểm toán Deloite công bố cuối năm 2024, quy mô thị trường ở lĩnh vực này đạt 5,5 tỷ USD và đang có xu hướng tăng mạnh.
Những phần mềm dạng này sử dụng máy học để xác định các nội dung giả mạo hoặc bị thao túng bằng AI. Chẳng hạn, Reality Defender đang sử dụng AI suy luận để phát hiện deepfake được gọi là “mô hình thầy – trò”.
“Chúng tôi lấy một loạt thứ thật và nói: ‘Đây là thật’, rồi lấy một loạt thứ giả và nói ‘Đây là giả’, rồi tiến hành huấn luyện”, Alex Lisle, Giám đốc Công nghệ của Reality Defender cho biết. “Cách duy nhất để tiêu diệt deepfake là phải tạo ra được những phiên bản còn tinh vi hơn để dạy hệ thống cách bắt bài chúng”.
Deepfake là công nghệ sử dụng thuật toán học sâu để tạo ra nội dung giả mạo khuôn mặt và âm thanh như người thật. Trong thử nghiệm của Valle, tuy chưa thể đánh lừa người thân, các chuyên gia cho rằng chừng đó đã đủ để đánh lừa đồng nghiệp hoặc hệ thống xác minh của ngân hàng, tổ chức tài chính.
Nicholas Holland, Giám đốc sản phẩm tại công ty bảo mật thông tin Pindrop Security, cho biết nếu như cách đây 1-2 năm, người dùng có thể sử dụng các mẹo kiểm tra thủ công như yêu cầu đối phương giơ ba ngón tay trước camera để kiểm tra. Nhưng giờ đây, cách làm này vô dụng bởi AI đã có thể mô phỏng cả cử chỉ này một cách hoàn hảo.
“Giờ đây, gần như không thể phân biệt deepfake bằng mắt thường được nữa”, Holland cho biết. “Chỉ có những công cụ phát hiện bằng AI mới có thể làm điều đó tốt hơn”.
Nhưng công cụ phát hiện chưa thể đảm bảo an toàn tuyệt đối. Theo Holland, nếu như người thân có thể phát hiện ra giọng của một thành viên trong gia đình dễ dàng, chẳng hạn trường hợp của Valle, môi trường xã hội phức tạp hơn nhiều. “Tôi nghĩ, thách thức ‘làm thế nào để bảo vệ danh tính cá nhân’ giờ đây không quan trọng bằng ‘làm thế nào để tổ chức nơi tôi làm việc biết đó là tôi”, ông nói.
Lisle cho biết, AI ngày càng được cải tiến, các cuộc tấn công càng tốn ít công sức hơn. Trước đây, những kẻ lừa đảo thường giả mạo một CEO duy nhất, nhưng hiện nhắm mục tiêu vào nhân viên ở mọi cấp bậc trong công ty. Ông kể lại, Reality Defender từng xử lý một sự cố mà trong đó, kẻ gian vào LinkedIn lấy tên của tất cả nhân viên, sau đó thu thập các dữ liệu khác từ TikTok và Facebook để tạo ra “kho thông tin” giọng nói của từng người. Tất cả được đưa vào một hệ thống LLM dùng để gọi điện cho nhân viên ở mọi cấp bậc với mục đích lừa đảo.
Thực tế, tội phạm mạng hiện nay không còn nhắm vào cá nhân đơn lẻ. Thay vào đó, chúng chuyển sang các chiến dịch lừa đảo quy mô lớn. Theo Báo cáo Xu hướng Deepfake 2024 của Regula Forensics, trung bình mỗi vụ lừa đảo deepfake khiến doanh nghiệp thất thoát khoảng 450.000 USD, thậm chí gây thiệt hại một triệu USD trong một giao dịch duy nhất.
Nguy hiểm nhất là kịch bản đánh vào tâm lý khẩn cấp như giả giọng người thân gọi điện cầu cứu hoặc dàn dựng bắt cóc đòi tiền chuộc. Dù giọng nói có thể chưa hoàn hảo, các yếu tố cảm xúc như tiếng khóc hay sự hoảng loạn giả tạo từ AI vẫn đủ sức khiến nạn nhân mất cảnh giác trong tích tắc.
“Nhiều người không nhận thức được mối đe dọa, vì thế họ không biết cách tìm giải pháp”, Holland đánh giá. “Điểm khởi đầu nằm ở các doanh nghiệp phục vụ người tiêu dùng. Họ cần tạo hệ thống phát hiện đủ nhanh, chính xác và đáng tin cậy để mọi người có thể dựa vào trong cuộc sống hàng ngày”.
Theo TechCrunch, về lâu dài, việc chạy đua bắt lỗi deepfake không còn là giải pháp khả thi mà đặt trọng tâm vào truy vết và định danh nguồn gốc dữ liệu. Khi công nghệ mô phỏng đạt đến mức gần như hoàn hảo, các phương pháp dò quét truyền thống bị vô hiệu hóa, buộc giới công nghệ phải đẩy mạnh tiêu chuẩn C2PA giúp phân biệt hình ảnh và video thật với nội dung giả mạo do AI tạo ra để xác thực nội dung nguồn.
Dù vậy, C2PA vẫn chưa phải là giải pháp tối ưu, khi lớp nhãn xác thực (Content Credentials) có thể dễ dàng bị xóa bỏ hoặc làm giả trong quá trình truyền tải. Sự thiếu đồng bộ giữa các hãng sản xuất thiết bị và nền tảng mạng xã hội dẫn tới hệ quả là một vòng lặp gây nhiễu: Tệp tin không nhãn chưa chắc là deepfake, nhưng có nhãn cũng không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối cho người dùng.
Scott Steinhardt, Trưởng bộ phận truyền thông của Reality Defender, kỳ vọng các nhà cung cấp Internet và trình duyệt sẽ sớm vận hành bộ lọc deepfake tự động như trình diệt virus, ngăn chặn nội dung giả mạo trước khi chúng tiếp cận người dùng.
“AI đang phá bỏ ranh giới lòng tin vốn tồn tại suốt hàng nghìn năm dựa trên mắt thấy tai nghe, buộc chúng ta phải xây dựng lại nó trên nền tảng công nghệ”, Lisle kết luận.
Viện Đổi mới Vệ tinh siêu nhỏ thuộc Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc (IAMCAS), đơn vị phát triển tàu, cho biết chuyến bay đã xác nhận những công nghệ then chốt cho các vụ phóng tương lai, đồng thời thúc đẩy chương trình không gian thương mại của nước này. "Tàu vũ trụ chở hàng Khinh Châu sẽ tiếp tục được cải tiến và tối ưu hóa, hướng tới xây dựng cầu nối đáng tin cậy cho việc vận chuyển hàng hóa giữa không gian và mặt đất", IAMCAS hôm 16/4 cho biết.
Nguyên mẫu Khinh Châu đang bay trên quỹ đạo cao 600 km, triển khai thành công hai vệ tinh nhỏ, đồng thời tiến hành thử nghiệm tiếp cận và rút lui với một trong số chúng. Một số thử nghiệm công nghệ quan trọng khác gồm in kim loại 3D trên quỹ đạo, sản xuất năng lượng khép kín bằng phương pháp điện phân nước và công nghệ pin nhiên liệu, vận hành thiết bị trị liệu được thiết kế để duy trì sức khỏe xương trong môi trường không trọng lực.
Con tàu cũng sử dụng một thiết bị bám dính để thử nghiệm quy trình bắt giữ và kéo các "mục tiêu không hợp tác" như vệ tinh đã ngừng hoạt động hoặc mảnh tên lửa, mở đường cho hoạt động dọn rác vũ trụ. Có hàng triệu mảnh rác với khối lượng lên đến hàng nghìn tấn trôi nổi trên quỹ đạo Trái Đất thấp, gây nguy cơ va chạm với phương tiện đang hoạt động.
Tháng 11 năm ngoái, tàu Thần Châu 20 của Trung Quốc bị một mảnh vỡ nhỏ đâm trúng khi đang neo đậu trên trạm Thiên Cung, dẫn đến cửa sổ bị nứt và làm chậm chuyến trở về của phi hành đoàn ba người. Họ được chuyển sang tàu Thần Châu 21 để hạ cánh an toàn vài ngày sau, trong khi tàu Thần Châu 20 trở về trong trạng thái không người lái.
Khinh Châu cùng hai vệ tinh nhỏ bay lên không gian từ Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền, tây bắc Trung Quốc, bằng tên lửa đẩy Kinetica-2 ngày 30/3. Đây là tàu đơn module, nhỏ và nhẹ hơn Thiên Châu, loại tàu đang vận chuyển hàng hóa cho trạm vũ trụ Thiên Cung của Trung Quốc.
Khinh Châu nặng 4,2 tấn, mang theo tải trọng thí nghiệm khoa học một tấn, gồm hơn 20 bộ thiết bị thí nghiệm, dự kiến hoạt động trên quỹ đạo ba năm. Ngoài chở hàng cho trạm Thiên Cung, tàu cũng có thể hoạt động như một nền tảng thử nghiệm cho các vật liệu và công nghệ vũ trụ.
Theo Guardian, người đàn ông chưa được công bố danh tính hiện sống ở London (Anh), đã bị đơn vị tội phạm mạng của Sở cảnh sát Metropolitan điều tra với cáo buộc xâm phạm quyền riêng tư của người dùng Facebook. Người này hiện được tại ngoại, nhưng sẽ phải trình diện trước Sở Cảnh sát Thủ đô London vào tháng 5, đồng thời thông báo cho lực lượng này nếu rời khỏi nơi sinh sống.
Trong khi đó, các tài liệu tòa án do AP thu thập cho thấy, người này bị cáo buộc đã truy cập và tải xuống khoảng 30.000 hình ảnh riêng tư thuộc về người dùng Facebook khi đang làm việc cho Meta. "Ông ta đã tạo một đoạn mã được thiết kế nhằm vượt hệ thống phát hiện nội bộ của Meta để thu thập dữ liệu hình ảnh trái phép", nội dung tài liệu có đoạn.
Meta xác nhận việc điều tra hình sự với cựu nhân viên là có thật. Công ty của Mark Zuckerberg cho biết vấn đề đã xảy ra hơn một năm trước. "Chúng tôi đã lập tức sa thải cá nhân đó, đồng thời thông báo cho người dùng bị ảnh hưởng, mời cơ quan điều tra vào cuộc và tăng cường các biện pháp bảo mật của mình", người phát ngôn Meta nói với Guardian.
Jon Baines, chuyên gia bảo vệ dữ liệu của công ty luật Mishcon de Reya (Anh), cho rằng khi một nhân viên truy cập dữ liệu cá nhân, chẳng hạn hình ảnh khách hàng, mà không có sự cho phép của chủ lao động (ở đây là Meta), có khả năng nhân viên đó sẽ phạm tội theo luật bảo vệ dữ liệu và luật lạm dụng máy tính. Trong trường hợp này, Meta sẽ không phải chịu trách nhiệm vì luật tại Anh không trừng phạt các tổ chức nếu nhân viên của họ có "hành vi bất lương".
"Tuy nhiên, nếu tòa án quyết định Meta không có các biện pháp kỹ thuật và tổ chức phù hợp để bảo vệ dữ liệu khách hàng, họ có thể phải chịu những khoản phạt đáng kể, hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại theo pháp luật", Baines giải thích.
Tháng trước, Meta đã bị kiện tập thể sau một cuộc điều tra từ báo Svenska Dagbladet (Thụy Điển), trong đó phát hiện các nhân viên tại một nhà thầu phụ của Meta ở Kenya đang xem lại các đoạn video từ kính Meta AI của khách hàng, gồm cả những nội dung "nhạy cảm" như ảnh khỏa thân, cảnh quan hệ tình dục và cảnh đi vệ sinh. Meta sau đó giải thích đã làm mờ khuôn mặt trong ảnh. Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết hành động này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Thông tin cũng khiến Văn phòng Ủy viên Thông tin (ICO) của Anh mở điều tra.
Theo Bloomberg, một đơn kiện tập thể khác cũng đã được gửi lên Tòa án Quận tại San Francisco hồi tháng 1, cáo buộc hàng loạt cuộc trò chuyện riêng tư trên WhatsApp đã bị nhân viên của Meta truy cập, phân tích và lưu trữ. Công ty của Zuckerberg phủ nhận sau đó.
Việc để dữ liệu "lỏng lẻo" của Meta diễn ra trong bối cảnh công ty vừa chịu thất bại mang tính bước ngoặt tại tòa án cùng với Google vào tháng trước, sau khi bị cáo buộc không bảo vệ người dùng khỏi các mối nguy hại. Hôm 25/3, Tòa án cấp cao Los Angeles ra phán quyết Meta và Google đã tạo nền tảng gây hại cho giới trẻ, phải bồi thường tổng cộng 6 triệu USD cho bị hại. Nạn nhân là Kaley, 20 tuổi, cho rằng mình bị nghiện các ứng dụng như Instagram từ năm 9 tuổi và YouTube từ năm 6 tuổi vì "thiết kế thu hút sự chú ý" của những nền tảng này, gây rối loạn hình ảnh cơ thể nghiêm trọng, trầm cảm và có ý nghĩ tự tử do sử dụng ứng dụng "gần như liên tục", còn thông báo xuất hiện quá nhiều khiến cô "khó lòng ngừng sử dụng".
Theo Reuters, phán quyết có thể tạo tiền lệ cho hàng nghìn vụ kiện tương tự có thể xảy ra trong tương lai tại Mỹ. CNBC gọi đây là "vụ kiện thuốc lá của ngành công nghiệp truyền thông xã hội", so sánh với các công ty thuốc lá ở thập niên 1990 bị buộc phải trả hàng tỷ USD vì nói dối công chúng về sự an toàn và tác hại tiềm tàng của sản phẩm.
Bảo Lâm tổng hợp
Vì sao Messenger cảnh báo có người chụp màn hình?
Meta ra mắt trợ lý ảo tự động trả lời tin nhắn bán hàng tại Việt Nam
Meta thông báo đóng cửa trang Messenger.com
Meta có thể sa thải nhân viên quy mô lớn vì AI
Meta và Google bị buộc tội 'tạo nền tảng gây hại cho giới trẻ'
NASA thông báo về cột mốc này trên các mạng xã hội sáng nay (giờ Hà Nội), trong ngày thứ 9 của nhiệm vụ, cũng là ngày trọn vẹn cuối cùng ở ngoài không gian. Cơ quan này viết: "Các phi hành gia Artemis II đã cán mốc 'nửa đường' giữa Mặt trăng và Trái Đất. Họ sẽ đáp xuống Thái Bình Dương vào khoảng 20h07 ngày 10/4 (7h07 ngày 11/4 giờ Hà Nội) ngoài khơi San Diego".
Trước đó, NASA cho biết, phi hành đoàn bắt đầu ngày thứ 9 với bài hát Lonesome Drifter của Charley Crockett trong lúc tiến đến cách Trái Đất khoảng 237.116 km. Chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA) cùng chuẩn bị cho chuyến trở về Trái Đất, bao gồm xem xét lại các quy trình tái nhập khí quyển, hạ cánh xuống biển và đốt động cơ để điều chỉnh quỹ đạo trở về.
Koch và Hansen cất các thiết bị đã sử dụng trong suốt nhiệm vụ, tháo dỡ lưới chắn hàng hóa và khoang chứa đồ, lắp đặt và điều chỉnh ghế ngồi nhằm đảm bảo mọi thứ được cố định chắc chắn trước khi trở về Trái Đất. Trong ngày, phi hành đoàn sẽ xem bản tin thời tiết mới nhất, tình hình của lực lượng cứu hộ trên biển và lịch trình tái nhập khí quyển. Ngoài ra, họ cũng sẽ thực hiện các bước chuẩn bị cho hoạt động sau khi hạ cánh.
Trước đó, vào ngày thứ 7 của nhiệm vụ, phi hành đoàn Artemis II rời vùng không gian Mặt Trăng sau khi xác lập hàng loạt cột mốc lịch sử và thu được nhiều quan sát giá trị trong chuyến bay sát thiên thể này. Họ cũng liên lạc với phi hành đoàn trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và các nhà khoa học dưới mặt đất, đồng thời kích hoạt động cơ đẩy để điều chỉnh quỹ đạo tàu Orion.
Ngày thứ 8 của nhiệm vụ, họ đã thử nghiệm Hệ thống Sinh tồn Phi hành đoàn Orion - bộ đồ giúp duy trì huyết áp và tuần hoàn máu trong quá trình chuyển đổi về chịu ảnh hưởng của trọng lực Trái Đất. Ngoài ra, các phi hành gia cũng kiểm tra khả năng điều khiển tàu bằng tay.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa phi hành đoàn Artemis II bay tới Mặt Trăng, đánh dấu nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.
Artemis đã trải qua nhiều trở ngại và bị chậm tiến độ. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu.
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
