Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 tuyên bố đã “xóa sổ” hải quân Iran, đánh chìm 158 tàu chiến, nhưng thừa nhận Tehran vẫn sở hữu các “xuồng tấn công nhanh”, dù ông không cho rằng đây là mối đe dọa lớn.
Xuồng tấn công nhanh là những phương tiện cỡ nhỏ có thể di chuyển với tốc độ cao, trang bị súng máy và một số loại tên lửa chống hạm. Đây được coi là vũ khí chính được lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dùng để tuần tra hoặc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, theo Chris Long, cựu sĩ quan hải quân Anh từng làm nhiệm vụ ở vịnh Ba Tư.
Trước chiến sự, IRGC được cho là sở hữu 3.000-5.000 xuồng tấn công nhanh. Báo WSJ của Mỹ dẫn các nguồn tin cho hay hơn 60% xuồng tấn công nhanh thuộc biên chế của IRGC vẫn nguyên vẹn sau gần hai tháng chiến sự với Mỹ – Israel. Các xuồng này thường được cất giấu trong các hang ngầm dọc bờ biển Iran và tận dụng tốc độ cao, khả năng cơ động linh hoạt để né tránh vệ tinh do thám.
Saeid Golkar, chuyên gia về IRGC kiêm giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee, Mỹ, gọi đây là “hạm đội muỗi” của Iran, do những xuồng này có kích thước nhỏ, chạy nhanh và linh hoạt, có thể tiến hành các đòn tấn công quấy nhiễu bằng súng máy, tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mang theo. Chúng là lực lượng nòng cốt của hải quân thuộc IRGC, lực lượng độc lập với hải quân chính quy.
“Hải quân IRGC hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển”, Golkar cho hay. “Họ tập trung vào lối đánh bất đối xứng, ưu tiên chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz”.
Lực lượng hải quân thuộc IRGC được thành lập vào khoảng năm 1986. Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, Mỹ, trong cuộc chiến Iran – Iraq, hải quân chính quy Iran từng do dự khi tấn công tàu dầu của Kuwait và Arab Saudi, những quốc gia tài trợ cho Iraq lúc bấy giờ.
Vì vậy, IRGC đã nhập cuộc và đẩy mạnh các vụ tập kích, khiến Mỹ phải điều tàu chiến đến hộ tống các đoàn tàu dầu đi qua khu vực. Trong giai đoạn này, tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ từng suýt chìm vì trúng thủy lôi do Iran rải. Hải quân Mỹ đáp trả bằng cách phá hủy hai tàu hộ vệ cùng hàng loạt tàu quân sự khác của Iran trong một trận đối đầu sau đó.
3 năm sau, chứng kiến lực lượng Mỹ áp đảo quân đội Iraq trong cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất, Iran tin rằng họ khó lòng giành chiến thắng nếu đối đầu trực diện quân đội Mỹ. Do đó, theo Nadimi, nước này đã phát triển một lực lượng tinh nhuệ chuyên tấn công kiểu du kích tại vùng Vịnh.
Hải quân IRGC có khoảng 50.000 thành viên, chia làm 5 khu vực tác chiến dọc theo vùng Vịnh. Lực lượng này cũng duy trì hiện diện trên nhiều đảo trong tổng số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát tại đây.
IRGC đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố và được ngụy trang kỹ lưỡng để che giấu đội xuồng tấn công nhanh. Một trong số đó là Farur, trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran.
Ban đầu, Iran sử dụng các loại xuồng hoán cải có gắn súng máy hoặc súng phóng lựu. IRGC sau đó chế tạo hàng loạt xuồng nhỏ chuyên dụng, cùng với các loại tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Lực lượng này tuyên bố một số mẫu xuồng của họ có thể đạt tốc độ hơn 185 km/h.
Hải quân IRGC gần đây còn phát triển các loại tàu lớn và hiện đại hơn, nhiều chiếc trong số đó đã trở thành mục tiêu tấn công của Mỹ – Israel, theo Alex Pape, chuyên gia hàng hải hàng đầu tại nền tảng phân tích quốc phòng mã nguồn mở Janes. Trong số những tàu bị hư hại trong đòn tập kích của Mỹ có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri, một tàu container được hoán cải có khả năng phóng cả tên lửa chống hạm.
Để đối phó chiến thuật “bầy đàn” từ các đội xuồng nhỏ của Iran, chiến hạm Mỹ đã được trang bị pháo hạng nặng và nhiều loại khí tài hiện đại khác. Song các tàu thương mại lại hoàn toàn không có khả năng tự vệ trước những cuộc tấn công kiểu này.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, cho rằng những sự việc như vậy thể hiện mối đe dọa thường trực mà “hạm đội muỗi” Iran có thể gây ra với các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ đang hiện diện đông đảo gần đó để thực thi lệnh phong tỏa.
Các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đến nay vẫn tránh tuần tra tại khu vực eo biển Hormuz, bởi eo biển chật hẹp này không đủ chỗ cho tàu chiến xoay xở và gần như không có thời gian để kịp phản ứng nếu bị xuồng cao tốc Iran tấn công từ cự ly gần bằng UAV hay tên lửa.
Những tàu chiến Mỹ thực thi lệnh phong tỏa có thể đóng quân chủ yếu ngoài eo biển, tại vịnh Oman hoặc xa hơn nữa là biển Arab. Tại các vị trí này, họ vẫn có thể kiểm soát những tuyến vận tải hàng hải nhưng IRGC khó tấn công hơn nhiều.
Chuyên gia Carl chỉ ra rằng đây mới là những vụ tấn công đơn lẻ, nguy cơ với hải quân Mỹ và tàu thương mại sẽ cao hơn nhiều nếu Iran thực sự thử nghiệm chiến thuật bầy đàn, sử dụng hàng chục xuồng cao tốc cùng áp sát từ nhiều hướng để tung đòn tập kích trong các tình huống thực chiến.
Hải quân IRGC từ lâu đã áp dụng chiến thuật “mèo vờn chuột” với quân đội Mỹ ngay tại vịnh Ba Tư. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, nhớ lại trong những năm 1990 và 2000, các xuồng tấn công cỡ nhỏ Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách khoảng một km.
“Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu”, đô đốc Roughead nói. “Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì”.
Tác chiến UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của “hạm đội muỗi” lên tầm cao mới, Roughead cho hay. Những thiết bị này có giá thành rẻ và đôi khi rất khó phát hiện cũng như ngăn chặn, nhưng lại có khả năng gây thiệt hại nặng nề cho một chiến hạm trị giá hàng tỷ USD, đô đốc này nói.
Theo Hãng tin AFP, trước áp lực từ tình trạng phân biệt đối xử về tuổi tác tại nơi làm việc sau tuổi 35, giới trẻ Trung Quốc đang đổ xô thành lập các "công ty một người" (OPC) dựa trên sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI).
Bà Karen Dai, người sáng lập Công ty SoloNest và là tác giả cuốn sách Công ty một người (One Person Company), nhận định: "Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI".
Theo bà, trước đây việc tự vận hành doanh nghiệp rất khó khăn, nhưng các công cụ AI hiện nay đã "hạ thấp rào cản gia nhập" bằng cách đảm nhận phần lớn khối lượng công việc.
Anh Wang Tianyi (26 tuổi), cựu giám đốc sản phẩm tại một công ty Internet, hiện kiếm được tới 40.000 nhân dân tệ (khoảng 5.863 USD) mỗi tháng nhờ việc sản xuất các video quảng cáo bằng AI cho doanh nghiệp.
Anh dự đoán làm việc độc lập sẽ trở thành "xu hướng chính" vì nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, các công ty một người có lợi thế về mặt hiệu quả vượt trội so với mô hình truyền thống.
Thuật ngữ "lời nguyền tuổi 35" mô tả tình trạng phân biệt đối xử tuổi tác phổ biến trong lĩnh vực công nghệ, chính phủ và các ngành cạnh tranh khác tại Trung Quốc.
Bà Karen Dai chia sẻ: "Ở tuổi 35, có một vạch kẻ vô hình. Các công ty có thể sẽ đánh giá lại ai là người phù hợp hơn để ở lại".
Bà Wei Xin (34 tuổi), từng là nhân viên kiểm tra tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài, đã sớm nhận ra công việc của mình sẽ bị AI thay thế. Bà quyết định tham gia khóa học về Gemini của Google, tạo ra phiên bản kỹ thuật số của chính mình bằng AI và chuyển sang sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.
Bà Wei chia sẻ: “Tôi hơi lo lắng về AI. Nếu tôi không sử dụng nó, không tiếp cận nó, tôi có thể sớm bị loại bỏ”.
Các chính quyền địa phương tại Trung Quốc đang tích cực tung ra chính sách hỗ trợ cho mô hình công ty một người - OPC.
Hồi tháng 11-2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo "hơn 10.000 tài năng OPC" vào năm 2028 và đầu tư khoảng 700 triệu nhân dân tệ vào các lĩnh vực như robot AI, y tế và vận tải thông minh.
Hồi tháng 3, thành phố Thành Đô cam kết hỗ trợ lên tới 20.000 nhân dân tệ cho sinh viên tốt nghiệp muốn thành lập các công ty một người vận hành bởi AI.
Tiến sĩ Kyle Chan, chuyên gia về phát triển công nghệ tại Học viện Brookings (Mỹ), nhận định đây là cách tiếp cận mới và rẻ để giải quyết vấn đề thất nghiệp ở giới trẻ. Tại Trung Quốc, cứ 6 người trong độ tuổi từ 16 - 24 thì có 1 người không có việc làm.
Mặc dù công nghệ mang lại sự hỗ trợ lớn, thách thức lớn nhất của các công ty một người vẫn là khả năng bán hàng và tạo ra lợi nhuận bền vững. Tuy nhiên theo bà Dai, đối với nhiều người trẻ, việc tự làm chủ công ty của chính mình mang lại một cảm giác kiểm soát và sáng tạo mà họ khó tìm thấy trong môi trường doanh nghiệp truyền thống.
Hồ Salton Sea được đánh giá sở hữu một trong những trữ lượng lithium lớn nhất thế giới, đủ đáp ứng nhu cầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Năm 2022, Thống đốc California Gavin Newsom từng ví khu vực này như "Arab Saudi về lithium", nhằm nhấn mạnh nguồn tài nguyên dồi dào tương tự trữ lượng dầu mỏ của quốc gia Trung Đông.
Lithium là nguyên liệu quan trọng để sản xuất pin cho điện thoại thông minh, xe điện, hệ thống lưu trữ điện và AI. Vì vậy, nguồn tài nguyên này được ví như "cơn sốt vàng hiện đại", với tiềm năng mang lại việc làm, nguồn thu thuế và thúc đẩy phục hồi kinh tế cho hạt Imperial, một trong những khu vực nghèo nhất nước Mỹ.
Hiện có ba công ty đang tìm cách khai thác lithium tại hồ Salton Sea, dù chưa dự án nào bước vào giai đoạn sản xuất thương mại.
Theo báo cáo của tổ chức phi lợi nhuận RAND Corporation, nếu các dự án được triển khai, ngành lithium có thể trở thành động lực tạo việc làm lớn nhất tại Imperial trong nhiều thập kỷ. Báo cáo ước tính các dự án lithium sẽ mang lại khoảng 1.000 việc làm xây dựng và 700 việc làm vận hành lâu dài. Ngoài ra, mỗi việc làm dài hạn còn có thể kéo theo hai việc làm khác trong các lĩnh vực như bán lẻ, nhà ở và dịch vụ.
Chính quyền địa phương cũng đang xây dựng kế hoạch quản lý ngành lithium. Ông Rod Colwell, CEO của công ty Controlled Thermal Resources, cho biết doanh nghiệp dự kiến bắt đầu khai thác lithium ở quy mô thương mại vào năm 2028, đồng thời bác bỏ lo ngại rằng dự án sẽ tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn dự kiến.
Ông cho rằng mọi quy trình pháp lý đã được tuân thủ đầy đủ, nhấn mạnh Imperial đang cần một cú hích phát triển.
Những người ủng hộ dự án cho rằng địa phương sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ việc khai thác kho lithium này. Theo luật bang California năm 2022, lithium khai thác bị đánh thuế 400-800 USD mỗi tấn tùy sản lượng, trong đó 80% nguồn thu dành cho các cộng đồng ở hạt Imperial và 20% cho bang để phục hồi môi trường Salton Sea.
Ông Ryan Kelley, ủy viên giám sát hạt Imperial, cho biết địa phương rất cần nguồn thu này để sửa chữa cầu cống, hệ thống nước thải và các hạ tầng thiết yếu.
Các quan chức hy vọng kế hoạch tái định vị Imperial thành "thung lũng Lithium" trong thế kỷ 21 sẽ mở ra cơ hội phát triển mới. Tuy nhiên, nhiều cư dân lo ngại cộng đồng địa phương có thể phải gánh chịu rủi ro môi trường, trong khi lợi ích kinh tế lại chảy về những nơi khác.
"Chúng tôi cần tiền, nên xét về mặt kinh tế, đây là ý tưởng tốt", ông Jordon Salyards, một cư dân địa phương, nói. "Nhưng cái giá của ô nhiễm và những hệ lụy khác không nên đổ lên cộng đồng".
Các công ty dự kiến áp dụng công nghệ chiết tách lithium trực tiếp để thu lithium từ lòng hồ Salton Sea. Theo phương pháp này, nước muối giàu lithium được bơm từ các tầng chứa nước sâu lên bề mặt, sau đó tách lấy kim loại.
Cách làm này được quảng bá là ít gây tổn hại môi trường hơn so với khai thác đá cứng truyền thống. Tuy nhiên, công nghệ này chưa được chứng minh ở quy mô công nghiệp, và một số nghiên cứu cho thấy nó có thể cần gấp đôi lượng nước ngọt so với các mỏ truyền thống, theo các nhóm phản đối.
Hai tổ chức môi trường là Comité Cívico del Valle và Earthworks đã đệ đơn kiện nhằm phản đối cấp phép cho các dự án. Họ lập luận rủi ro môi trường có thể lớn hơn lợi ích kinh tế từ việc khai thác lithium.
Theo các nhóm này, hồ Salton Sea đang thu hẹp nhanh chóng, trong khi việc khai thác lithium đòi hỏi lượng nước ngọt lớn, làm dấy lên lo ngại nguồn nước vốn đã khan hiếm của khu vực sẽ bị cạn kiệt.
Hồ Salton Sea từ lâu đã là một "vùng thảm họa" về môi trường. Trong hàng thập kỷ, hồ Salton Sea đóng vai trò là "bể chứa" nước thải nông nghiệp từ các cánh đồng xung quanh. Nông dân dùng rất nhiều thuốc trừ sâu và phân hóa học, khiến thuốc trừ sâu lắng xuống và tích tụ đậm đặc trong lớp bùn ở đáy hồ. Khi mặt hồ co lại, những vùng trước đây nằm sâu dưới nước giờ bị lộ ra, trở thành những bãi bùn khô. Dưới nắng nóng, lớp bùn chứa hóa chất này vỡ ra thành bụi.
Các nhóm trích dẫn số liệu từ Cơ quan Đánh giá Nguy cơ Sức khỏe Môi trường California, cảnh báo các cộng đồng sống gần hồ như Calipatria nằm trong nhóm 1% khu vực có tỷ lệ hen suyễn cao nhất và 8% khu vực có tỷ lệ bệnh tim mạch cao nhất bang.
Ông Luis Olmedo, giám đốc điều hành Comité Cívico del Valle, cho rằng dự án cần được điều chỉnh để đáp ứng các tiêu chuẩn bảo vệ cộng đồng và môi trường.
Aaron Cantú, phóng viên chuyên đưa tin về các vấn đề năng lượng và ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch ở California, lưu ý hạt Imperial không xa lạ với những kế hoạch phát triển đầy hứa hẹn nhưng cuối cùng mang lại ít lợi ích cho người dân địa phương.
Nhiều cư dân cho biết họ không phản đối việc phát triển ngành lithium, nhưng mong muốn quá trình triển khai diễn ra thận trọng và minh bạch. "Chúng tôi chỉ muốn nó được thực hiện đúng cách," ông Jared Naimark, quản lý cấp cao về khai khoáng khu vực phía tây của tổ chức Earthworks, nói.
Hãng thông tấn KCNA hôm 3.4 đưa tin ông Kim Jong-un và con gái Kim Ju-ae đã đến thăm một cửa hàng thú cưng ở quận Hwasong, khu vực trước đây là đất nông nghiệp vừa được phát triển thành khu đô thị mới với khoảng 40.000 căn hộ.
Khu đô thị là một phần của chiến dịch xây dựng quy mô lớn được triển khai ở thủ đô Bình Nhưỡng và trên cả nước nhằm cải thiện đời sống của người dân Triều Tiên.
Theo KCNA, đường phố của quận Hwasong "tràn ngập niềm vui và sự phấn khởi của người dân" khi họ tham dự sự kiện chuyển đến nơi ở mới. Bên cạnh đó, nhiều cơ sở dịch vụ cũng đang được hoàn thiện để phục vụ đời sống cư dân.
Trong bối cảnh này, ông Kim Jong-un và con gái đã đến thăm một cửa hàng thú cưng tại quận mới. Tại đây, nhà lãnh đạo nói rằng số hộ gia đình nuôi thú cưng đang gia tăng ở thành phố thủ đô và những nơi khác.
Hãng thông tấn Triều Tiên cũng đăng tải những hình ảnh cho thấy nhà lãnh đạo vuốt ve chó mèo trong tiệm, còn con gái vui vẻ ngắm nhìn thú cưng.
Ông Kim Jong-un cũng nhấn mạnh nhu cầu gia tăng sản xuất các mặt hàng chăm sóc thú cưng, như thức ăn, đồ dùng và thuốc thú y.
Sau đó, ông và con gái cũng tham quan một cửa hàng bán dụng cụ âm nhạc và một tiệm làm tóc.
