Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Ngày 14.4, tại Trường mầm non Hoa Mai, phường Bình Thới, TP.HCM, diễn ra ngày hội thể thao - phát triển vận động cho trẻ mầm non "Năng lượng mới cả ngày vui" của 150 vận động viên nhí đến từ 10 trường mầm non trong Cụm chuyên môn 6 TP.HCM.
Chương trình do Sở GD-ĐT TP.HCM phối hợp với các đơn vị đồng hành tổ chức.
150 vận động viên nhí của các trường mầm non trong Cụm chuyên môn 6, gồm: Hòa Bình 1, Họa Mi 2, mầm non 16, Ánh Dương, Măng Non III, Rạng Đông 9, Hoa Mai, Măng Non I, Sơn Ca, Vàng Anh trải qua nhiều phần so tài thể thao hấp dẫn.
Đầu tiên, các vận động viên nhí thi đồng diễn tại sân khấu trung tâm, sau đó các bé thi đấu vận động liên hoàn. Cuối cùng, đội bóng của các trường bước vào phần thi đấu bóng đá mini.
Trong một buổi sáng, hàng trăm cổ động viên được chứng kiến nhiều phần so tài thể thao hấp dẫn và những tiếng cười sảng khoái.
Ban tổ chức trao các giải nhất, nhì, ba cho mỗi môn thi đấu cho các đội.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Đoan, Cụm trưởng cụm chuyên môn 6, Hiệu trưởng Trường mầm non Hoa Mai, cho biết ngày hội thể thao cho trẻ mầm non nhằm giúp tạo sân chơi cho các bé, đáp ứng mục tiêu trong chương trình Giáo dục mầm non, giúp trẻ phát triển thể chất lành mạnh, cân đối, toàn diện về cả thể chất và trí tuệ, góp phần nâng cao tầm vóc và thể lực của trẻ em Việt Nam. Cũng từ các sân chơi thể thao, trẻ được mạnh dạn, tự tin, có khả năng tự lập và niềm đam mê các môn thể thao.
"Ngày hội thể thao cho trẻ mầm non còn là dịp để tăng cường sự tham gia của cha mẹ, cộng đồng, xã hội cùng quan tâm hơn đến các hoạt động giáo dục phát triển thể chất cho trẻ em, kết nối cùng với trường học, giúp trẻ cảm nhận rõ rệt mỗi ngày đến trường là một ngày vui", bà Ngọc Đoan nói.
Vũ Lương Ngọc Anh, 22 tuổi, hoàn thành chương trình Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại, Đại học Ngoại thương (FTU), với điểm 3,99/4. Cô gái quê Gia Lai nhận bằng tốt nghiệp sáng 5/4, là sinh viên có điểm cao nhất đợt này.
"Mình hơi bất ngờ, vì nghĩ sẽ có bạn nào đó giỏi hơn", Ngọc Anh nói. "Trong những năm cấp ba, mình giống như 'vua về nhì', vì hiếm khi đứng nhất. Kết quả này khiến mình rất vui và tự hào".
Sinh ra và lớn lên ở Gia Lai, trường Ngoại thương cũng có phân hiệu ở TP HCM, nhưng Ngọc Anh vẫn quyết định vượt hơn 1.100 km để "Bắc tiến". Nữ sinh kể bố mẹ là người gốc Hải Phòng nên muốn trải nghiệm cuộc sống, văn hóa miền Bắc, đồng thời tiện về thăm người thân.
Là cựu học sinh lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hùng Vương, Ngọc Anh nói đã quen với môi trường học tập cạnh tranh. Tuy nhiên, những ngày đầu đại học, cô nhanh chóng nhận ra khoảng cách về kỹ năng so với bạn bè đến từ các thành phố lớn.
Ngọc Anh từng đăng ký vào ban hậu cần, truyền thông của hai câu lạc bộ, nhưng đều trượt. "Cũng buồn" song thay vì nản lòng, nữ sinh xem đây là cơ hội quan sát các câu lạc bộ vận hành, học hỏi kỹ năng làm việc nhóm, cải thiện cách thể hiện bản thân.
Sau đó, cô trúng tuyển ban truyền thông của Cộng đồng sinh viên Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại và Câu lạc bộ Nhiếp ảnh, dần bắt nhịp môi trường mới, mở rộng vòng kết nối.
Trong học tập, Ngọc Anh duy trì cách tiếp cận chủ động: đi học đầy đủ, ghi chép ý chính và hỏi ngay khi chưa hiểu, giúp giảm áp lực thi cuối kỳ. Ngoài ra, cô chú trọng sự liên kết giữa các môn học, coi đây là cách để hiểu sâu kiến thức và tiết kiệm thời gian ôn thi.
Kết quả, Ngọc Anh chỉ có một môn điểm B ở kỳ I năm thứ hai, ở môn Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nữ sinh cho rằng có thể mình chưa nắm được yêu cầu cốt lõi của môn để trả lời đúng hướng.
"Mình không học lại để cải thiện điểm vì muốn giữ điều chưa hoàn hảo này, như sự nhắc nhở bản thân luôn cố gắng", Ngọc Anh nói.
Ngọc Anh tham gia nghiên cứu khoa học từ năm thứ hai, khởi đầu từ một bài tập lớn môn Kinh tế lượng và thấy hấp dẫn. Vì thế, các năm sau, cô chủ động kết nối bạn bè cùng định hướng, rủ làm chung và nhờ giảng viên hướng dẫn để thực hiện đề tài bài bản hơn.
Đề tài tâm đắc nhất của nữ sinh là nghiên cứu về ứng dụng học máy (machine learning) để giải các bài toán về lý thuyết trò chơi (game theory), được xếp hạng A* tại Hội thảo khoa học quốc tế AAAI-26 ở Singapore.
Nữ sinh kể ban đầu chỉ định làm thuần về kinh tế, nhưng sau đó nhận ra có thể kết hợp với học máy để xử lý vấn đề hiệu quả hơn. Cùng với một người bạn, Ngọc Anh tự tìm hiểu nền tảng lý thuyết trò chơi, các thuật toán học máy, đồng thời chuyển hóa các mô hình kinh tế sang dạng có thể xử lý bằng code.
Cô nhìn nhận quá trình này giúp bản thân định hình rõ hơn hướng đi, là kết hợp kinh tế với công nghệ để giải quyết các bài toán khoa học dữ liệu. Vì thế, Ngọc Anh học thêm ngôn ngữ truy vấn SQL, ngôn ngữ lập trình Python, nền tảng phân tích kinh doanh Power BI. Cô còn cùng bạn bè ở Đại học Bách khoa Hà Nội tham gia một số cuộc thi, từng đạt ngôi quán quân Data Science Talent Competition (Tìm kiếm tài năng khoa học dữ liệu) năm 2024.
Từ tháng 10/2025, Ngọc Anh trở thành nhân viên chính thức ở một ngân hàng, đảm nhận vị trí xây dựng và kiểm định các mô hình học máy, nhằm đánh giá rủi ro thanh khoản của khách hàng.
Song song với công việc toàn thời gian, Ngọc Anh hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp. Cô nhìn nhận đây là giai đoạn áp lực nhất trong suốt những năm đại học vì đi làm về muộn, rồi lại tiếp tục viết luận tới 1-2 giờ sáng.
Để cân đối, nữ sinh tận dụng buổi trưa ở công ty để đọc tài liệu, sửa khóa luận, lên kế hoạch chi tiết cho từng đầu việc, chủ động trao đổi với giảng viên và anh chị khóa trước để rút ngắn thời gian xử lý.
Ngọc Anh cho biết cảm giác "luôn về nhì" theo suốt những năm phổ thông. Kể cả khi đã vào đại học, cô cũng thấy mình hiếm khi đứng đầu, mà thường chỉ trong top có kết quả tốt. Vì vậy, việc tốt nghiệp sớm với điểm cao nhất không phải là mục tiêu đặt ra từ đầu, mà là kết quả của quá trình tích lũy.
Điều cô còn tiếc nuối là sự thiếu tự tin trong một số thời điểm, nên bỏ lỡ cơ hội.
"Có những cơ hội như thi khoa học dữ liệu ở nước ngoài, mình từng ngại thử vì lo lắng", cô nói.
Sau khi tốt nghiệp, Ngọc Anh muốn tiếp tục làm việc để tích lũy kinh nghiệm, trước khi theo học thạc sĩ trong lĩnh vực phân tích định lượng hoặc khoa học dữ liệu.
Câu chuyện lan tỏa sau khi Đài truyền hình Hà Nam đăng tải đoạn video về hoàn cảnh của Zichen, hôm 13/4. Chỉ sau một thời gian ngắn, nó đã thu hút hơn 46 triệu lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội.
Cha qua đời vì bệnh hiểm nghèo từ vài năm trước, mẹ tái hôn rồi rời đi, Zichen lớn lên cùng ông nội tại một vùng quê nghèo. Mỗi khi suất ăn ở trường có món thịt, Zichen đều lặng lẽ gói ghém một phần mang về.
"Em lo nếu không được ăn thịt ông sẽ yếu nên mang về, mong ông sống thật lâu", cậu bé chia sẻ.
Dù tuổi nhỏ, Zichen đã tự mình đảm đương mọi việc nhà, từ nấu cơm, giặt giũ đến phơi quần áo. Ông nội em cho biết dù ban ngày tỏ ra mạnh mẽ, nhưng ban đêm Zichen thường khóc vì nhớ cha mẹ. Người ông 73 tuổi áy náy vì sức yếu, không thể cho cháu một cuộc sống đủ đầy hơn.
Cô Vương, giáo viên chủ nhiệm của Zichen, cho biết em là học sinh ngoan và cực kỳ hiểu chuyện.
"Nếu không may có chuyện gì với ông, đứa bé này sẽ là con tôi. Tôi xin hứa sẽ nuôi cháu đến lúc trưởng thành", cô nói.
Dưới phần bình luận, hàng nghìn người bày tỏ ngưỡng mộ trước nghị lực của Zichen, đồng thời mong muốn được quyên góp hỗ trợ em. Cũng nhiều người trách mẹ Zichen vì bỏ rơi em khi còn quá nhỏ.
Ngay khi sự việc gây bão truyền thông, chính quyền địa phương và Hội Liên hiệp Phụ nữ cho biết đang xem xét chính sách hỗ trợ cho Zichen.
