Chính quyền Mỹ đã bắt đầu phải hoàn trả 166 tỉ USD thu được thông qua các mức thuế quan được Tổng thống Donald Trump áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977, sau khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế quan này.
Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ đã bắt đầu tiếp nhận hồ sơ yêu cầu hoàn tiền từ các doanh nghiệp nhập khẩu từ ngày 20-4.
Ngày 21-4, trong cuộc phỏng vấn với Đài CNBC, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ “ghi nhớ” những công ty không yêu cầu hoàn trả và bày tỏ hài lòng khi các hãng như Apple, Amazon và một số tập đoàn lớn khác chưa yêu cầu hoàn tiền.
“Nếu họ không làm vậy thì thật tuyệt vời. Nếu họ không làm vậy, tôi sẽ ghi nhớ điều đó. Tôi nói thật, vì tôi muốn làm cho đất nước này mạnh hơn”, ông nói trên CNBC.
Ông cũng chỉ trích các công ty đang đòi hoàn tiền và ám chỉ họ là những “kẻ thù”. Ông đồng thời cho rằng Tòa án tối cao “đáng lẽ có thể giúp chúng tôi” bằng cách giữ nguyên các mức thuế toàn cầu của ông.
Tổng thống Trump cho biết các mức thuế thay thế mà chính quyền Mỹ đang xây dựng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 có thể tạo ra nguồn thu còn lớn hơn, nhưng sẽ phức tạp hơn do phải qua điều tra và lấy ý kiến công chúng.
“Chúng tôi đang làm theo cách khác. Chúng ta sẽ đạt kết quả tương tự, thậm chí còn lớn hơn, nhưng phức tạp hơn một chút”, ông Trump nói.
Ngày 21-4, ông Kevin Warsh – ứng viên được Tổng thống Trump đề cử cho vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) – đã ra điều trần tại Thượng viện nước này.
Tại đây, ông khẳng định ông Trump chưa bao giờ yêu cầu ông cam kết giảm lãi suất và bản thân ông cũng không hứa hẹn gì về việc đó. Ông đồng thời cam kết sẽ hành động độc lập với Nhà Trắng nếu được phê chuẩn.
Ông Warsh cũng tránh bình luận về các vấn đề nhạy cảm như cuộc điều tra Chủ tịch Fed đương nhiệm Jerome Powell, nỗ lực sa thải thành viên Hội đồng thống đốc Fed Lisa Cook, hay kết quả bầu cử Mỹ năm 2020. Ông cũng không nói rõ liệu có ủng hộ việc giảm lãi suất ngay lúc này hay không.
Tuy vậy, ông Warsh nhấn mạnh kế hoạch cải tổ sâu rộng Fed, cho rằng ngân hàng trung ương đã mắc sai lầm chính sách khiến lạm phát tăng cao sau đại dịch COVID-19. Ông đề xuất cải cách cách xây dựng chính sách và truyền thông, hạn chế việc các quan chức Fed đưa ra ý kiến về định hướng lãi suất.
Tổng thống Trump đã nhiều lần bày tỏ kỳ vọng ứng viên của ông cho vị trí chủ tịch Fed sẽ hạ lãi suất và nói rằng sẽ thất vọng nếu điều đó không xảy ra.
Tiến trình phê chuẩn ông Kevin Warsh có thể bị trì hoãn khi thượng nghị sĩ Thom Tillis tuyên bố sẽ chặn việc này cho đến khi chính quyền hoàn tất cuộc điều tra hình sự nhằm vào ông Powell – người sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 5.
Ngày 21-4, lực lượng Hezbollah đóng tại Lebanon tuyên bố đã phóng rocket và máy bay không người lái vào Israel, cáo buộc quân đội nước này vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trước đó, quân đội Israel nói rằng Hezbollah – lực lượng có liên hệ với Iran – đã bắn nhiều rocket về phía các đơn vị của Israel tại miền nam Lebanon, gọi đây là hành vi “vi phạm trắng trợn” lệnh ngừng bắn.
Lebanon đã bị kéo vào xung đột Mỹ – Israel với Iran vào đầu tháng 3, sau khi lực lượng Hezbollah tiến hành tấn công Israel để ủng hộ Tehran, dẫn đến các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.
Hai bên đã đạt được lệnh ngừng bắn 10 ngày, có hiệu lực từ 17-4, dưới sự trung gian của Mỹ. Tuy nhiên, Israel vẫn triển khai lực lượng tại một dải đất sâu 5 – 10km dọc biên giới Lebanon, với mục tiêu tạo vùng đệm bảo vệ miền bắc Israel khỏi các cuộc tấn công.
Diễn biến ngày 21-4 diễn ra chỉ hai ngày trước khi Lebanon và Israel dự kiến sẽ tổ chức đàm phán cấp đại sứ tại Mỹ.
Dòng chảy dầu qua đường ống Druzhba đã bị gián đoạn sau cuộc tấn công của Nga vào một trạm bơm dầu ở Ukraine hồi tháng 1. Các nước Liên minh châu Âu (EU) vốn phụ thuộc vào dầu Nga qua đường ống này, như Hungary và Slovakia, đã cáo buộc Ukraine cố tình trì hoãn sửa chữa, dù Kiev phủ nhận.
Ngày 21-4, một nguồn tin của Reuters cho biết Ukraine sẽ nối lại việc bơm dầu qua đường ống Druzhba từ ngày 22-4. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trước đó cũng cho biết công tác sửa chữa đã hoàn tất và kêu gọi EU dỡ bỏ việc phong tỏa gói vay 90 tỉ euro dành cho nước này, cho rằng không còn lý do gì để trì hoãn.
Bên cạnh đó, Kiev cũng thúc giục châu Âu đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc vào tuyến Druzhba.
Theo phóng viên TTXVN tại Hong Kong (Trung Quốc), sau những biến động và giảm giá gần đây trên thị trường dầu mỏ quốc tế, Trung Quốc ngày 21-4 thông báo hạ giá trần xăng và dầu diesel trong nước, đánh dấu lần giảm giá dầu thành phẩm lần đầu tiên của nước này trong năm nay.
Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc thông báo từ ngày 22-4, giá trần xăng và dầu diesel trong nước sẽ giảm lần lượt 555 nhân dân tệ (NDT) và 530 NDT mỗi tấn.
Sau đợt điều chỉnh giá này, trung bình trên toàn quốc, giá xăng 92 và 95 sẽ giảm lần lượt 0,44 NDT và 0,46 NDT mỗi lít, trong khi giá dầu diesel loại 0 sẽ giảm 0,45 NDT/lít.
Giá dầu thành phẩm của Trung Quốc được liên kết với giá dầu thô quốc tế, giá xăng và dầu diesel được điều chỉnh 10 ngày làm việc/lần dựa trên sự thay đổi của giá dầu thô quốc tế.
Theo cơ chế hiện hành, khi giá dầu thô quốc tế cao hơn 130 USD hoặc thấp hơn 40 USD/thùng 10 ngày làm việc trước khi điều chỉnh giá, chính phủ sẽ áp dụng các biện pháp kiểm soát giá.
Ông Hoàng Tiêu Đình – giám đốc cấp cao về xếp hạng doanh nghiệp khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Fitch Ratings – cho biết theo quy định về giá dầu thành phẩm, tốc độ và biên độ truyền dẫn của giá dầu quốc tế đến người dân Trung Quốc nhìn chung ở mức vừa phải, điều này có thể làm giảm bớt tác động đến sức mua của người dân.
Ngày 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz đã "mở cửa hoàn toàn" cho tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran (sẽ hết hạn vào ngày 22-4), nhưng các tàu sẽ phải sử dụng tuyến đường theo điều phối, đồng thời cho biết động thái này phù hợp với lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon 10 ngày vừa đạt được.
Tổng thống Donald Trump hoan nghênh tin tức này và cảm ơn Tehran, nhưng cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran "sẽ vẫn có hiệu lực đầy đủ" cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.
Còn Iran đe dọa sẽ có "các biện pháp cần thiết" nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ. Trước các phóng viên, ông Trump thông báo đàm phán về cuộc chiến Iran tiếp tục trong suốt cuối tuần và ông "sắp có tin tốt", đồng thời lại nói lệnh ngừng bắn có thể sẽ không được gia hạn.
Reuters 18-4 đưa tin về một sự kiện dường như xác nhận các tuyên bố đó: Một đoàn tàu chở dầu đang băng qua eo biển Hormuz - sự kiện đi qua eo biển ở quy mô lớn lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhắm vào Iran bảy tuần trước.
Nhóm tàu này gồm bốn tàu chở khí hóa lỏng, một số tàu chở sản phẩm từ dầu và hóa chất, đi qua vùng biển phía nam đảo Larak (Iran), cùng nhiều tàu chở dầu khác bám theo từ phía Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu từ MarineTraffic.
"Mọi chuyện có vẻ đang diễn ra rất tốt ở Trung Đông với Iran - ông Trump nói với các phóng viên trên chiếc Không lực Một khi đang trên đường trở về Washington từ Phoenix (Arizona) - Chúng tôi sẽ đàm phán suốt cuối tuần. Tôi kỳ vọng mọi thứ sẽ tiến triển tốt đẹp... Điều chính yếu là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Không thể để Iran có vũ khí hạt nhân, và điều đó quan trọng hơn mọi thứ khác".
Trước đó, Reuters dẫn một nguồn tin Pakistan am hiểu các nỗ lực trung gian cho biết một cuộc gặp giữa Iran và Mỹ có thể đưa ra bản ghi nhớ ban đầu, sau đó là thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Hiện vướng mắc lớn nhất có vẻ vẫn là chương trình hạt nhân của Tehran, khi Iran tỏ ra cương quyết với quyền phát triển điều mà họ gọi là "chương trình năng lượng hạt nhân dân sự". Ông Trump trong khi đó nói Mỹ sẽ loại bỏ các kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran.
Dễ hiểu lý do Tehran và Washington gặp nhiều trở ngại trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận, bất chấp những cố gắng từ cả hai phía. Khoảng cách về lòng tin khiến thỏa hiệp trở nên cực kỳ thách thức - điều chủ yếu là do Washington gây ra.
Trong không đầy một năm, Mỹ đã hai lần tấn công Iran ở quy mô rất lớn, thủ tiêu lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, hàng chục chỉ huy quân sự hàng đầu và khiến hơn một nghìn dân thường thiệt mạng, chưa kể tổn thất vật chất rất lớn.
Việc cả Mỹ và Iran đều có "lập trường tối đa" khi bước vào đàm phán cũng khiến mọi chuyện rất dễ rơi vào bế tắc.
Họ đã chỉ có thể ngồi lại với nhau sau khi cả hai nhận ra đối phương là không thể bị đánh bại hoàn toàn (dù ở mức bất đối xứng).
Với Mỹ, một khi mục tiêu lật đổ chế độ thần quyền coi như đã thất bại, kéo dài chiến sự trở thành sự tiêu hao vô ích cả về nguồn lực quốc gia lẫn vốn liếng chính trị của chính quyền Trump.
Với Iran, quyền làm giàu uranium gắn liền với vấn đề chủ quyền, năng lực răn đe và lòng tự hào dân tộc. Trong khi đó, eo biển Hormuz, qua cuộc chiến này, chứng tỏ là một tài sản chiến lược thiết yếu, một đòn bẩy địa chính trị mà Tehran sẽ còn có thể sử dụng trong tương lai.
Tuy nhiên, việc hai bên đang đàm phán cho thấy vẫn có một con đường phía trước, để nếu họ không thể đi chung, thì ít ra có thể tránh được đụng độ tương lai.
Con đường đó phải bắt đầu bằng duy trì lệnh ngừng bắn, do quay lại hành động thù địch là bất lợi với cả hai vào lúc này. Trên cơ sở đó, bất cứ một "thỏa thuận lớn" nào (như lời Tổng thống Trump) mới có thể khả thi.
Thay vì chỉ khăng khăng các yêu cầu của mình một cách vô ích, Tehran và Washington nên bắt đầu tiến trình ngoại giao từ những điểm chung, tuy ít ỏi, nhưng thiết yếu: một mối quan hệ ổn định, không đối đầu và cuối cùng là bình thường hóa. Mỗi bên cần từ bỏ giả định họ đang nắm lợi thế.
Dù các nhà lãnh đạo ở cả Washington và Tehran đều đưa ra những tuyên bố chiến thắng rầm rộ hai tuần qua, sự thật là cả hai đều có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho nhau nếu muốn.
Iran là một nước lớn, một nền văn minh lâu đời, và đã tỏ ra có thể chịu đựng được ngay cả khi Mỹ đã nỗ lực quyết liệt và lâu dài nhằm thay đổi chế độ ở Iran.
Hai nước chia sẻ những lợi ích quan trọng: ổn định khu vực, an ninh hàng hải, chống khủng bố và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Chỉ có điều họ hiếm khi, nếu có bao giờ, tìm hiểu các điểm chung này.
Nếu bây giờ họ vẫn không thể làm như thế, tình trạng đối đầu sẽ gây ra thiệt hại cho gần như cả thế giới, nhưng trước hết là cho chính giới lãnh đạo hai nước, với những hậu quả có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và dự báo của bất kỳ ai.
Theo AFP, Bộ chỉ huy quân sự trung ương Iran ngày 18.4 cáo buộc Mỹ "bội ước" khi tiếp tục phong tỏa hải quân đối với các tàu thuyền đi đến và đi từ các cảng của Iran. Iran nhấn mạnh chừng nào Mỹ chưa khôi phục quyền tự do hàng hải, tình hình tại eo biển Hormuz "sẽ vẫn bị kiểm soát chặt chẽ".
Trước đó, giới chức Iran từng cảnh báo họ sẽ đóng cửa eo biển nếu Mỹ duy trì phong tỏa, chỉ vài giờ sau khi tuyên bố mở lại tuyến hàng hải này theo một thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel - Lebanon.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 17.4 viết trên nền tảng X: "Với việc tiếp tục phong tỏa, eo biển Hormuz sẽ không còn mở cửa". Ông cho hay việc đi qua tuyến đường thủy quan trọng này sẽ cần sự cho phép từ Iran.
Cùng ngày, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nhấn mạnh "việc phong tỏa hải quân chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng thích đáng từ Iran", đồng thời gọi động thái của Mỹ là "vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17.4 cho rằng một thỏa thuận rộng hơn với Iran "rất gần", đồng thời tuyên bố Tehran có thể đồng ý chuyển giao uranium làm giàu cho Washington. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ thông tin này.
Bên cạnh đó, ông Trump nói với Reuters rằng có thể sẽ có thêm các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Iran và Mỹ vào cuối tuần này. Một số nhà ngoại giao cho rằng điều đó khó xảy ra do những khó khăn về hậu cần trong việc tập trung tại Islamabad (Pakistan) - nơi dự kiến diễn ra các cuộc đàm phán.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu, chiếm khoảng 1/5 lưu lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động lớn đến thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.
Theo dữ liệu của MarineTraffic, một nhóm tàu chở dầu, bao gồm tàu siêu lớn (VLCC), tàu chở sản phẩm dầu và khí hóa lỏng, đang di chuyển qua vùng biển gần đảo Larak của Iran ngày 18.4. Tuy nhiên, một số tàu được ghi nhận đã quay đầu, cho thấy hoạt động lưu thông vẫn bị hạn chế, theo Reuters.
Tại cuộc hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Bắc Kinh sáng 15/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam luôn coi việc phát triển quan hệ với Trung Quốc là chủ trương nhất quán, lựa chọn chiến lược, ưu tiên hàng đầu trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa. Việt Nam ủng hộ các sáng kiến toàn cầu của Trung Quốc về phát triển, an ninh, văn minh và quản trị, nhất quán thực hiện chính sách "một Trung Quốc", theo Bộ Ngoại giao.
Ông Tập Cận Bình khẳng định Việt Nam là phương hướng ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc, tin tưởng Việt Nam sẽ hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đại hội XIV đề ra, sớm thực hiện thành công hai mục tiêu 100 năm, đưa Việt Nam thành nước phát triển thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Hai lãnh đạo khẳng định trong bối cảnh tình hình quốc tế phức tạp, Việt Nam và Trung Quốc cần đoàn kết, tăng cường tin cậy chiến lược, kết nối chính sách, thương mại, hạ tầng, năng lượng, tiếp tục làm sâu sắc, nâng tầm quan hệ trong giai đoạn mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên xác lập tầm cao mới cho hợp tác kinh tế - thương mại, đầu tư và du lịch, hiện thực hóa mục tiêu phát triển của mỗi nước.
Hai bên cần tập trung nguồn lực nâng tầm kết nối hạ tầng chiến lược, ưu tiên cao nhất cho hợp tác đường sắt, chuyển mạnh từ giao thương đơn thuần sang liên kết kinh tế, gắn thương mại song phương với kết nối hạ tầng, logistics và thị trường.
Việt Nam đề nghị Trung Quốc mở cửa tối đa cho hàng hóa của Việt Nam, thúc đẩy thương mại cân bằng, đẩy mạnh đầu tư, chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp phụ trợ, hình thành chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất hoàn chỉnh tại Việt Nam.
Hai nước phối hợp xây dựng cơ chế hợp tác bảo đảm cung ứng năng lượng chiến lược, đẩy mạnh hợp tác về giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, văn hóa, giao lưu nhân dân và hợp tác địa phương, cung cấp nhiều học bổng dành cho sinh viên Việt Nam, cũng như hợp tác giữa các trường đại học hàng đầu.
Lãnh đạo Việt Nam cũng đề nghị hai bên tăng cường tin cậy chính trị và phối hợp chiến lược ở tầm cao mới, đẩy mạnh tiếp xúc cấp cao, phát huy vai trò và nâng cao hiệu quả hợp tác toàn diện trên các kênh, tăng cường trao đổi lý luận, đào tạo cán bộ.
Hai nước tăng hợp tác giữa các cơ quan trọng yếu, thường xuyên là Ngoại giao, Quốc phòng, Công an, triển khai hiệu quả cơ chế Đối thoại chiến lược 3+3 cấp bộ trưởng, tăng cường hợp tác an ninh, công nghiệp quốc phòng, thương mại quân sự.
Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình đánh giá cao và nhất trí với các đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đề nghị hai bên thực hiện tốt hợp tác kết nối giữa Sáng kiến "Vành đai và Con đường" với Khuôn khổ "Hai hành lang, Một vành đai", đẩy nhanh kết nối hạ tầng chiến lược, thúc đẩy triển khai ba dự án tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối hai nước.
Ông Tập Cận Bình hoan nghênh càng nhiều hàng hóa Việt Nam chất lượng cao xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, đề nghị hai bên tăng cường hợp tác trong các ngành nghề trọng điểm, chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng, khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc sang Việt Nam đầu tư, tăng cường kết nối chính sách khoa học công nghệ, giao lưu nhân văn.
Hai bên nhất trí tiếp tục giải quyết thỏa đáng bất đồng, thúc đẩy hợp tác phù hợp với tầm mức mới của quan hệ Việt - Trung trên cơ sở luật pháp quốc tế, tuân thủ nghiêm túc đồng thuận giữa ASEAN với Trung Quốc trong việc thực hiện DOC và thúc đẩy sớm đạt được COC phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên thực sự tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhau, giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Tại hội đàm, hai lãnh đạo tuyên bố khởi động "Năm hợp tác du lịch Việt Nam - Trung Quốc 2026 - 2027", nhất trí đẩy mạnh hợp tác, nâng cấp hạ tầng, dịch vụ du lịch, củng cố và giữ vững vị thế là thị trường khách du lịch lớn nhất của nhau. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên nghiên cứu miễn thị thực cho du khách theo đoàn tại một số địa điểm nhất định trên cơ sở có đi có lại.
Lãnh đạo hai nước đã chứng kiến Lễ ký các văn bản thỏa thuận hợp tác trên các lĩnh vực hợp tác mà hai bên đạt được trong chuyến thăm.
Sau tiệc chiêu đãi, Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình và phu nhân đã mời và cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân dự tiệc trà chia tay. Đây là hình thức tiếp xúc đặc biệt giữa lãnh đạo cấp cao nhất hai Đảng, hai nước, thể hiện sự coi trọng, tình cảm hữu nghị, thân tình, "đồng chí, anh em".
