Những ngày tháng 4, Đồng Ngọc Hà bận rộn hoàn thành đồ án tốt nghiệp Đại học Amherst – ngôi trường top 2 nhóm giáo dục khai phóng (Liberal Arts Colleges) của Mỹ, theo US News.
Vài tháng trước, nam sinh nhận loạt thư báo trúng chương trình tiến sĩ với hỗ trợ toàn phần từ 6 đại học Mỹ, gồm Viện Công nghệ Massachusetts – MIT, Harvard, Princeton, Johns Hopkins, Viện Công nghệ California – Caltech và Đại học Rockefeller, cùng University College London – UCL của Anh. Đây đều là những đại học trong top 15 của Mỹ hoặc thế giới trên các bảng xếp hạng tổng thể hoặc theo ngành.
Các ngành Hà trúng tuyển đều liên quan Khoa học thần kinh, não bộ, sinh học; có ngành giao thoa với khoa học máy tính.
Hà từng được coi như “hiện tượng” khi là học sinh chuyên Lý, trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên nhưng giành huy chương bạc Olympic Sinh học quốc tế, năm 2020. Bốn năm trước, nam sinh trúng tuyển Đại học Amherst với học bổng toàn phần, trị giá 8 tỷ đồng.
Ở đây, Hà phát huy thế mạnh “liên ngành” khi học đồng thời ba ngành Toán, Vật lý, Khoa học thần kinh (Neuroscience), dù dự định ban đầu chỉ là Hóa sinh.
“Các trải nghiệm học tập ở môi trường khai phóng dẫn mình đến quyết định đó một cách tự nhiên”, Hà bày tỏ.
Hà kể sớm định hướng học lên tiến sĩ nên đã tìm hiểu lộ trình từ năm thứ nhất. Do Amherst có quy mô nhỏ với chỉ 2.000 sinh viên, lượng đề tài mang tính liên ngành không nhiều, Hà tìm kiếm cơ hội từ ngoài trường.
Để bước chân vào các phòng thí nghiệm (lab) lớn, Hà bắt đầu bằng việc tìm đọc một số lĩnh vực mới. Quá trình này giúp nam sinh biết tới một số nhóm nghiên cứu nên viết email xin làm việc. Cùng với kết nối từ các giảng viên tại Amherst, Hà lần lượt đặt chân vào lab của 4 đại học lớn: Vanderbilt, Caltech, Harvard, McMaster (Canada) và công ty dược Alkermes Plc.
Quá trình này mang tới cho Hà nhiều trải nghiệm. Như hè năm thứ nhất, nam sinh được tham gia đề tài ứng dụng mô hình AI, học sâu để khám phá, dự đoán thuốc mới ở phòng thí nghiệm của Đại học Vanderbilt.
Đọc và xử lý dữ liệu, Hà tình cờ phát hiện ra lỗi liên quan đến các phân tử hóa học. Từ đó, nhóm nghiên cứu triển khai dự án mới nhằm chuẩn hóa phương pháp biên tập dữ liệu, huấn luyện và đánh giá mô hình học sâu trong khám phá thuốc. Đề tài được xuất bản và thuyết trình tại NeurIPS – hội nghị quốc tế về hệ thống xử lý thông tin mạng thần kinh nhân tạo, uy tín bậc nhất trong lĩnh vực AI và học máy.
Nhận định lỗi trên là do người làm mô hình giỏi về Khoa học máy tính nhưng ít nền tảng thực nghiệm, còn người xây dựng dữ liệu thì ngược lại, Hà học thêm các môn liên quan đến AI, học máy, để có thể hiểu sâu, phục vụ nghiên cứu. Số môn và tín chỉ mà nam sinh theo học ở trường sau đó cũng đủ để lấy bằng cử nhân ngành Toán.
Thời gian nghiên cứu ở Vanderbilt, Hà được tiếp cận khái niệm “mạng neuron” và lĩnh vực khoa học thần kinh. Thấy thú vị với ngành học mà Việt Nam chưa có, nam sinh chọn theo đuổi hướng này.
Một trải nghiệm đáng nhớ khác vào mùa hè năm thứ ba ở một lab của Harvard. Nam sinh làm thí nghiệm liên quan thính giác nhưng bản thân không thể nghe được âm thanh ở tần số cao. Nhờ sự hỗ trợ của một nghiên cứu sinh, Hà mới khắc phục được.
“Lúc đó, mình nhìn nhận sâu sắc tầm quan trọng của việc giao tiếp, hợp tác trong nghiên cứu”, Hà nói, nhìn nhận tất cả giúp bản thân thuận lợi khi ứng tuyển chương trình tiến sĩ.
Bắt đầu chuẩn bị hồ sơ từ tháng 7 năm ngoái, Hà không gặp khó khăn với phần CV và thư giới thiệu từ các giáo sư. Ngoài bài báo trên NeurIPS, nam sinh là đồng tác giả của một công bố trên tạp chí Journal of Chemical Information and Modeling – hạng Q1 (uy tín nhất) và ba bài khác trong các hội thảo quốc tế. Vì vậy, Hà dành sự tập trung vào bài luận.
Theo Hà, bài luận nộp vào các chương trình tiến sĩ rất khác so với bậc đại học. Ngoài kể câu chuyện cá nhân, ứng viên phải mô tả rất kỹ về các trải nghiệm học thuật và lý do, mục tiêu khi theo đuổi khoa học.
“Mình mất hai tháng để hoàn thành tất cả bài luận, gửi cho hơn 10 trường bằng chất liệu tự nhiên hình thành sau 4 năm tham gia nghiên cứu”, Hà nói. “Nếu không thực sự làm, mình không thể ứng tuyển”.
Trúng tuyển 7 trường ở Mỹ và Anh, Hà quyết định chọn Đại học Harvard. Từng tham gia nghiên cứu tại đây, Hà ấn tượng bởi cộng đồng nghiên cứu và sự trao đổi học thuật mạnh mẽ.
Ngoài ra, Hà cũng trong nhóm 10-20 sinh viên nhận được học bổng Kempner Graduate Fellow của trường, áp dụng với các ngành làm dự án nghiên cứu về Neuro và AI. Chàng trai Việt sẽ có cơ hội tiếp cận cụm siêu máy tính, được hỗ trợ tài chính xuyên suốt và kết nối mạng lưới đào tạo từ nhiều viện để thực hiện dự án quy mô lớn.
Hiện, Hà còn một số môn và đồ án tốt nghiệp ở Đại học Amherst, dự kiến hoàn thành trong tháng 5. Chàng trai sẽ về Việt Nam thăm gia đình, trước khi nhập học Harvard vào tháng 8.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thông tư mới được ban hành nhằm đổi mới căn bản công tác kiểm định chất lượng, chuyển từ cách tiếp cận "đạt chuẩn" sang "cải tiến chất lượng liên tục", tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Thông tư mới đã rút gọn bộ tiêu chuẩn đánh giá từ 25 tiêu chuẩn, 111 tiêu chí xuống còn 15 tiêu chuẩn và 60 tiêu chí, được cấu trúc theo ba nhóm chính gồm: chiến lược, hệ thống và kết quả.
Thay đổi này nhằm giảm trùng lập, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi và phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của cơ sở giáo dục đại học.
Bên cạnh đó, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất, dựa trên vận hành và hiệu quả của hệ thống bảo đảm chất lượng, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra sự tuân thủ hồ sơ.
Thông tư xác lập rõ việc chuyển từ kiểm định dựa trên "tuân thủ quy định" sang "cải tiến chất lượng liên tục".
Theo đó, chất lượng được đánh giá không chỉ ở mức đáp ứng tiêu chuẩn tối thiểu, mà còn ở mức độ cơ sở giáo dục đạt được mục tiêu do chính mình xác lập.
Đáng chú ý, thông tư quy định ba mức đánh giá gồm: đạt, đạt có điều kiện và không đạt.
Cơ sở giáo dục đại học được đánh giá là đạt có điều kiện khi có không quá 4 tiêu chuẩn không đạt. Trong trường hợp này, cơ sở giáo dục đại học phải xây dựng và triển khai kế hoạch cải tiến chất lượng, bảo đảm hoàn thiện các nội dung không đạt trong thời gian không quá 24 tháng kể từ ngày được công nhận đạt có điều kiện, để đáp ứng điều kiện được công nhận đạt theo quy định.
Quy định mới cũng đã tăng cường yêu cầu công khai, minh bạch: các cơ sở giáo dục phải công bố báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài, nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội.
Công tác hậu kiểm và cơ chế thu hồi giấy chứng nhận kiểm định cũng được bổ sung nhằm bảo đảm chất lượng được duy trì thực chất.
Theo thông tư, chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học là 5 năm, đồng thời quy định rõ quy trình tự đánh giá, đánh giá ngoài và công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) tháng trước công bố danh sách ngành, nghề trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, khoa học và kỹ thuật không yêu cầu bằng đại học.
Những nghề này yêu cầu ứng viên có bằng cao đẳng, chứng chỉ nghề sau phổ thông, hay bằng tốt nghiệp trung học hoặc tương đương. Tốc độ tăng trưởng việc làm từ nay tới năm 2034 cao hơn mức trung bình (3%).
Nhóm nghề Chăm sóc sức khỏe có tiềm năng tốt hơn cả. Trong đó, chuyên viên vệ sinh răng miệng được trả nhiều nhất, lương trung vị là 94.300 USD/năm, còn số vị trí cho nghề trợ lý vật lý trị liệu thì tăng mạnh nhất, thêm 22% cho tới năm 2034.
Ngành Chăm sóc sức khỏe
Nhóm 1: Chuyên viên y tế và kỹ thuật viên.
Nhóm 2: Các nghề hỗ trợ chăm sóc sức khỏe
Ngành Khoa học đời sống, vật lý và xã hội
Dù không yêu cầu bằng đại học, người lao động cần được đào tạo tại chỗ làm trong 1-12 tháng, như học cách sử dụng thiết bị, kỹ thuật sản xuất hoặc quy trình vệ sinh khi thu thập mẫu.
Ngành Kiến trúc và kỹ thuật
Đây là những nghề chuyên thiết kế, phát triển công trình, sản phẩm và hệ thống, đồng thời thu thập thông tin phục vụ cho việc lập bản đồ và các mục đích khác.
Theo BLS, hầu hết vị trí đang tuyển xuất phát từ nhu cầu thay thế lao động nghỉ việc, nhưng cũng có thể mới được tạo ra do tăng trưởng việc làm. Năm 2024, cơ quan này cho biết mức lương trung vị của hơn 800 nghề được thống kê là 49.500 USD/năm.
GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngày 10/4 cho biết thông tin trên tại hội nghị về tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Cơ quan này dự kiến trình Chính phủ đề án thi trên máy tính trong năm nay, thời điểm chính thức tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính chưa được công bố. Bộ đề nghị các địa phương có kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất cho trường học để thực hiện việc này, cũng như phục vụ dạy học, kiểm tra thường xuyên.
Việc này theo yêu cầu của Chính phủ hồi tháng 9 năm ngoái, trong mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo với giáo dục và đào tạo.
Với tuyển sinh đại học, một số trường đã tổ chức thi trên máy tính như kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội, thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA). Song, kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP HCM với quy mô lớn nhất - khoảng 140.000 thí sinh vẫn thi trên giấy.
6 thay đổi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra trong hai ngày 11-12/6, dự kiến hơn một triệu thí sinh. Kết quả thi được công bố vào 8h ngày 1/7.
