Đằng sau một yêu cầu mang tính hành chính tưởng chừng bình thường là vấn đề cốt lõi: Ranh giới giữa quyền quản lý của chính quyền cơ sở và nguyên tắc độc lập trong hành nghề luật sư.
Xa hơn, đây còn là câu chuyện về vai trò và bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư trong việc bảo vệ quyền công dân, đặc biệt là quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai phức tạp.
Không thể phủ nhận áp lực thực tế tại địa phương khi triển khai các dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Khi quyền lợi kinh tế của người dân bị tác động, việc phát sinh khiếu nại là điều tất yếu.
Tuy nhiên, quyền khiếu nại không phải là “gánh nặng” cần hạn chế, mà là quyền hiến định.
Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi công dân có quyền khiếu nại, tố cáo đối với các hành vi trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
Luật Khiếu nại năm 2011 tiếp tục cụ thể hóa khi cho phép công dân khiếu nại lần đầu, lần hai, thậm chí có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án có thẩm quyền, đồng thời khẳng định quyền được nhờ luật sư hỗ trợ, tư vấn, đại diện tham gia quá trình giải quyết khiếu nại.
Vì vậy, việc người dân gửi đơn nhiều lần, đúng trình tự, không thể bị xem là hành vi cần bị hạn chế.
Ở chiều ngược lại, vai trò của luật sư cũng đã được pháp luật xác định rõ. Luật Luật sư cho phép luật sư tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Nguyên tắc hành nghề cốt lõi là độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân theo pháp luật. Điều đó khẳng định luật sư không phải là “tác nhân gây khiếu kiện”, mà là người giúp hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại diễn ra đúng trình tự, hạn chế sai sót về thủ tục và nội dung.
Trong thực tiễn, bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư không chỉ thể hiện ở những vụ án lớn, mà rõ nét nhất trong những vụ việc cụ thể, nơi người dân yếu thế cần được bảo vệ.
Trong các tranh chấp hành chính về đất đai, người dân thường ở vị thế bất lợi về thông tin và hiểu biết pháp luật. Nếu thiếu sự hỗ trợ của luật sư, quyền khiếu nại dễ bị thực hiện sai lệch hoặc bị bỏ dở. Ngược lại, khi có luật sư tham gia, đơn thư thường chặt chẽ hơn, đúng thẩm quyền hơn, hạn chế tình trạng khiếu nại tràn lan, kéo dài.
Do đó, cần nhìn nhận rằng luật sư không làm gia tăng khiếu kiện, mà góp phần đưa hoạt động khiếu nại vào khuôn khổ pháp luật. Một vụ việc có luật sư tham gia thường có cơ hội được giải quyết nhanh và chính xác hơn, bởi các lập luận pháp lý đã được chuẩn bị đầy đủ ngay từ giai đoạn đối thoại. Việc luật sư đồng hành cùng người dân vì thế không chỉ là hoạt động dịch vụ pháp lý, mà còn là một phần của cơ chế bảo vệ công lý.
Ngược lại, nếu luật sư từ chối hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại hợp pháp, điều đó không chỉ là thiếu trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn đi ngược lại sứ mệnh xã hội của luật sư. Khi người dân cần đến pháp luật mà không được hỗ trợ, nền tảng của nhà nước pháp quyền cũng bị ảnh hưởng.
Tất nhiên, trong trường hợp luật sư có hành vi tư vấn sai pháp luật, kích động khiếu kiện trái quy định hoặc gây mất trật tự xã hội, pháp luật đã có đầy đủ chế tài xử lý. Tùy mức độ vi phạm, luật sư có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý này thuộc thẩm quyền của các cơ quan có thẩm quyền và tổ chức luật sư theo quy định pháp luật, bảo đảm tính khách quan và đúng trình tự.
Chính vì vậy, việc “nhắc nhở, chấn chỉnh” luật sư thông qua một văn bản mang tính hành chính cần được cân nhắc thận trọng. Nếu cách diễn đạt hoặc mục đích thực hiện dẫn đến việc gây áp lực hoặc làm suy giảm tính độc lập của luật sư, thì không chỉ vượt quá giới hạn thẩm quyền mà còn ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư và quyền tiếp cận công lý của người dân.
Một vấn đề quan trọng khác là cách tiếp cận trong quản lý. Khi số lượng đơn thư tăng cao, giải pháp không thể là “giảm đầu vào” bằng cách gián tiếp hạn chế quyền khiếu nại hoặc vai trò của luật sư.
Cách làm căn cơ phải là nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại từ gốc: bảo đảm tính minh bạch của các quyết định hành chính, tăng cường đối thoại với người dân và giải quyết thỏa đáng ngay từ cơ sở. Khi niềm tin được củng cố, khiếu nại tự nhiên sẽ giảm.
Trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, luật sư phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp: không né tránh, không thỏa hiệp với những áp lực hành chính không phù hợp và kiên định với sứ mệnh bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Bản lĩnh ấy không nằm ở lời nói mà được thể hiện qua từng vụ việc cụ thể, nơi luật sư lựa chọn đứng về phía pháp luật và công lý.
Nếu luật sư lùi bước, người dân sẽ mất đi một chỗ dựa pháp lý quan trọng và quyền khiếu nại – dù được ghi nhận trên giấy – cũng khó được bảo đảm trong thực tế.
Bởi vậy, điều cần được “chấn chỉnh” không phải là vai trò của luật sư, mà chính là chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và giải quyết khiếu nại, để pháp luật thực sự trở thành công cụ bảo vệ công bằng và quyền lợi hợp pháp của người dân.
Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Riverside (California) cho biết đang điều tra nội bộ sau khi đoạn video quay từ trên không của đài CBS Los Angeles lan truyền, ghi lại hình ảnh một cảnh sát đứng phía sau xe bọc thép, chỉ cách nghi phạm có vũ trang đang cố thủ trong xe vài bước chân.
Trong video, viên cảnh sát bị phát hiện sử dụng điện thoại, mở một ứng dụng dường như là ứng dụng hẹn hò, lướt nhanh qua các hồ sơ và vuốt sang trái để bỏ qua, trước khi cất điện thoại đi. Văn phòng cảnh sát trưởng xác nhận người này thuộc Đơn vị Thi hành Đặc biệt (SEB), hành vi xảy ra trong vụ việc ngày 8/4.
Cơ quan này khẳng định hành vi của nam cảnh sát "không phản ánh các tiêu chuẩn hay chính sách của sở", đồng thời cho biết sẽ có biện pháp xử lý phù hợp sau khi có kết luận điều tra nội bộ, nhấn mạnh yêu cầu về tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của nhân viên.
Vụ việc xảy ra trong cuộc đối đầu giữa đội đặc nhiệm SWAT và một nghi phạm trộm cắp tài sản. Trước đó, trong cuộc rượt đuổi tốc độ cao, cảnh sát sử dụng thiết bị móc lưới để chặn xe nhưng không thành, khiến nghi phạm mất lái, đâm vào bức tường gần trường học.
Sau tai nạn, hai bên giằng co trong 3 giờ. Nhà chức trách cố đàm phán nhưng nghi phạm không ra khỏi xe, buộc đội SWAT phải sử dụng drone, xe bọc thép và hơi cay. Khi tiếp cận phương tiện, cảnh sát phát hiện người đàn ông đã chết với vết thương do tự bắn.
Theo báo cáo, người đàn ông 24 tuổi đã ngủ gật giữa chừng vụ đột nhập và được cảnh sát tìm thấy đang nằm cuộn tròn trên giường trải sàn bên cạnh một chiếc nôi tại căn nhà ở Newark, Nottinghamshire.
Cảnh sát được gọi đến hiện trường vào rạng sáng 1/4 sau khi nhận báo cáo về một vụ trộm. Tại hiện trường, một cửa sổ đã bị đập vỡ, một gã đang ngủ. Sau khi đánh thức và xác định không phải là chủ nhà, cảnh sát đã bắt anh ta vì nghi ngờ đột nhập trái phép.
Tên trộm bị bắt khi lỡ ngủ quên giữa chừng
Hình ảnh từ camera gắn trên người cảnh sát cho thấy nghi phạm mặc áo phông xanh và quần jeans, đeo dây chuyền vàng, có vẻ choáng váng và buồn ngủ khi bị còng tay.
Với mong muốn hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam, Bộ Công an đang lấy ý kiến về Dự thảo Thông tư quy định Nội quy cơ sở giam giữ và danh mục đồ vật cấm đưa vào khu vực giam giữ; áp dụng với người bị tạm giữ, người bị tạm giam và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Một trong những điểm mới mang tính đột phá là sự thay đổi căn bản trong phương thức xử lý đồ vật cấm, đặc biệt là các thiết bị điện tử như điện thoại di động, theo hướng nhân văn và bảo đảm quyền tài sản của công dân hơn.
>>Người bị tạm giữ, tạm giam là những ai?
Từ "tiêu hủy" đến bước ngoặt "bảo quản để trả lại"
Theo quy định hiện hành tại Thông tư 32/2017 của Bộ Công an, các đồ vật như điện thoại di động, thiết bị lưu trữ dữ liệu, máy ghi âm, ghi hình... sau khi thu giữ phải kiểm tra, xác minh và "lập hồ sơ trước khi tổ chức tiêu hủy". Ngoại trừ thiết bị chứa dữ liệu liên quan đến vụ án mới chuyển cho cơ quan điều tra.
Tại tờ trình dự thảo Thông tư mới, Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng đánh giá, việc xử lý đồ vật cấm là thiết bị điện tử theo cách cũ là "chưa hợp lý".
Thực tế cho thấy, điện thoại di động là tài sản có giá trị và chứa đựng nhiều dữ liệu cá nhân hợp pháp của công dân. Việc mặc định tiêu hủy khi không có dấu hiệu tội phạm đã vô tình gây thiệt hại về kinh tế và quyền lợi của người bị giam giữ cũng như thân nhân của họ.
Do đó, tại dự thảo thông tư mới, quy trình xử lý đã được thay đổi để đảm bảo tính khả thi và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam.
Cụ thể đối với điện thoại di động và các thiết bị thông tin liên lạc, sau khi thu giữ sẽ tiến hành kiểm tra. Trong trường hợp không có dấu hiệu tội phạm, cơ sở giam giữ sẽ thực hiện quy trình "bảo quản, niêm phong và bàn giao lại cho chủ sở hữu hoặc bàn giao cho đối tượng sau khi ra khỏi cơ sở giam giữ". Thay đổi này sẽ giúp người bị tạm giữ, tạm giam có thể nhận lại tài sản của mình khi kết thúc thời gian giam giữ.
Đối với các thiết bị có dấu hiệu tội phạm hoặc cơ sở giam giữ không thể kiểm tra, xác minh nội dung dữ liệu bên trong, dự thảo quy định sẽ chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền xử lý. Quy định này vừa đảm bảo an ninh, vừa tránh bỏ lọt tội phạm nhưng vẫn tôn trọng quyền sở hữu tài sản.
>> 11 loại đồ vật bị cấm đưa vào khu vực tạm giữ, tạm giam
Dự thảo đang được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công an để lấy ý kiến đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân đến ngày 16/4. Nếu được thông qua, quy định mới sẽ chính thức có hiệu lực từ 1/7 tới.
Cục Cảnh sát quản lý trại giam vừa qua cũng đề xuất nhiều thay đổi với phạm nhân như: gọi video call với người thân miễn phí, gặp người nhà online, dán QR Code ở khu thăm gặp, tạo điều kiện cho người nhà đơn giản hóa việc gửi tiền cho phạm nhân; xây dựng hệ thống "trại tạm giam thông minh" và "hiện đại hóa", đưa máy chiếu vào buồng giam để xem phim truyền hình, các nội dung mang tính giáo dục; xây dựng căng tin phi lợi nhuận...
