Năm 2016, Christine Marie, chuyên gia về tâm lý học giáo phái, cùng chồng là nhà sản xuất video âm nhạc Tolga Katas lái xe từ nhà ở Las Vegas đến cộng đồng Short Creek biệt lập ở Colorado City, bang Arizona. Mục đích của họ là thâm nhập và kết bạn với các thành viên giáo phái Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (FLDS).
Thời điểm đó, giáo phái đa thê khét tiếng này đang chao đảo sau khi người lãnh đạo của họ, nhà tiên tri tự xưng Warren Jeffs, và một số tín đồ nam bị bỏ tù vào năm 2011 vì quan hệ tình dục với những “người vợ” vị thành niên.
Chính quyền đang trong quá trình tịch thu tài sản thuộc sở hữu của FLDS và trục xuất các gia đình đã sinh sống ở đó qua nhiều thế hệ suốt gần một thế kỷ.
Christine Marie, từng trải qua cuộc hôn nhân bạo hành với người chồng tự xưng là tiên tri, quyết định đến Colorado City để giúp đỡ cộng đồng FLDS tại đây, còn Tolga Katas định thực hiện một bộ phim tài liệu về cộng đồng này.
Sau thời gian đầu bị xa lánh vì là người ngoài, vợ chồng Christine dần giành được sự tin tưởng của họ.
Cặp đôi gặp gỡ những phụ nữ đang gặp khó khăn, cung cấp viện trợ nhân đạo và giúp họ khởi nghiệp, phát triển kinh doanh để kiếm tiền nuôi sống gia đình. Một số thành viên của cộng đồng biệt lập này dần cho phép cặp đôi ghi hình các hoạt động thường nhật và các buổi tụ họp xã hội của họ để làm phim tài liệu.
Nhưng mục đích của vợ chồng Christine thay đổi khi gặp Sam Bateman – kẻ tự xưng là nhà tiên tri mới, kế thừa tinh thần của Warrren và khôi phục chế độ đa thê.
Thâu tóm quyền lực
Trong nhiều năm, giáo phái FLDS dường như không có người lãnh đạo sau khi Warren Jeffs bị kết án tù chung thân vì tội lạm dụng trẻ em. Trong giáo phái này, chỉ “nhà tiên tri” được phép cử hành hôn lễ.
Thời gian đầu, Warren vẫn tiếp tục gửi chỉ thị cho những tín đồ từ trong tù. Tuy nhiên, theo thời gian, quyền lực của ông ta suy yếu, cộng đồng FLDS chia rẽ thành các nhóm đối lập.
Năm 2019, Sam Bateman, 43 tuổi, vốn là thành viên cấp thấp của FLDS, loan tin rằng nhận được phán truyền trực tiếp từ Chúa, tuyên bố Warren đã đánh mất ân sủng và hắn được chọn làm lãnh đạo thay thế.
Sam bắt đầu thuyết giảng, thực hiện các nghi lễ và thu thập tín đồ. Để thiết lập quyền lực, hắn cưới hơn 20 người vợ theo tục đa thê gắn liền với vị trí lãnh đạo trong FLDS. Khi số lượng tín đồ tăng lên, Sam hoàn toàn tách khỏi nhóm FLDS chính và thành lập nhánh riêng. Hắn chỉ đạo các tín đồ sống ở đâu, kết hôn với ai và phải thực hành đức tin thế nào.
Theo Bộ Tư pháp Mỹ, từ năm 2019, Sam thuyết phục những tín đồ giao con gái của họ cho hắn làm vợ, tổng cộng khoảng 15 bé gái. Ít nhất 10 bé gái đã bị lạm dụng, một số chỉ mới 9 tuổi. Công tố viên cho biết Sam tấn công tình dục các bé gái và ép buộc chúng quan hệ với đàn ông khác, đồng thời phát trực tiếp video lạm dụng cho tín đồ.
Sam đối xử với “vợ” như tài sản riêng, kiểm soát chặt chẽ hành vi của họ trong khi tiếp tục bóc lột họ.
Hồ sơ tòa án cho thấy Sam sử dụng các giáo lý và nghi lễ tôn giáo để biện minh cho hành vi lạm dụng. Công tố viên cho biết hắn nói với tín đồ rằng những hành vi đó là do Chúa yêu cầu và sử dụng nỗi sợ hãi về sự trừng phạt tâm linh để duy trì quyền kiểm soát.
Thâm nhập tìm chứng cứ
Sau khi phát hiện đường dây lạm dụng tình dục trẻ em trong giáo phái của Sam, vợ chồng Christine quyết định trở thành người cung cấp thông tin cho FBI. “Tôi biết mình phải làm mọi cách để đưa hắn vào tù”, bà Christine nói.
Để lấy lòng tin của Sam, Christine và Tolga đồng ý quay phim hắn thực hiện những pha mạo hiểm như chạy bộ trên địa hình núi và lái môtô địa hình. Sam từng nói với cặp đôi rằng hy vọng một ngày nào đó sẽ “cai trị Bắc – Nam Mỹ và có lẽ cả nước Anh”.
Sam luôn mặc chiếc áo khoác da màu trắng bóng bẩy và lái Bentley, khao khát được chú ý. Hắn mở cửa đón cặp đôi, cho phép họ quay phim nhà riêng, các buổi tụ họp và những tương tác của hắn với tín đồ.
Vợ chồng Christine lặng lẽ thu thập bằng chứng khi Sam ngày càng mất cảnh giác và thoải mái hơn với họ.
Sam thường xuyên mời vợ chồng Christine đến ăn tối tại nhà, nơi có tới 22 phụ nữ và bé gái cùng ở trong một phòng ngủ. Tin rằng cặp đôi đang quay phim tài liệu về mình, Sam đã tiết lộ một số bí mật gây bất lợi cho bản thân, bao gồm lời thú nhận gây sốc về việc lạm dụng tình dục những người vợ vị thành niên và việc chỉ đạo một tín đồ quan hệ tình dục với bé gái 13 tuổi.
Kinh hoàng trước những bí mật Sam tiết lộ, vợ chồng Christine mạnh dạn thâm nhập điều tra như những thám tử nghiệp dư. Lấy cớ thực hiện dự án phim tài liệu, năm 2021, cặp đôi bắt đầu ghi lại quá trình trỗi dậy của nhà tiên tri mới đầy tham vọng quyền lực và hành vi lạm dụng tình dục trẻ em gái của hắn.
Trong đoạn video tháng 11/2021, Sam mô tả một nghi lễ “Chuộc tội”, trong đó hắn ra lệnh cho tín đồ quan hệ tình dục với ba người vợ vị thành niên của mình trong khi hắn quan sát. Khi kể câu chuyện này, Sam còn cố gắng mô tả nỗi đau đớn và khổ sở phải trải qua.
Christine đã giao video cho cơ quan thực thi pháp luật địa phương, rồi chuyển cho các cơ quan liên bang. Cặp đôi làm việc với FBI trong nhiều tháng, tham gia dàn dựng đột kích bằng cách sắp xếp cuộc gặp với Sam dưới vỏ bọc quay phim.
Sam cùng một số tín đồ bị bắt vào tháng 9/2022.
Sau khi Sam bị bắt, các bé gái được đặt dưới sự bảo vệ của chính quyền. Hai tháng sau, Sam âm mưu với các tín đồ để bắt cóc 8 bé gái khỏi nơi trú ẩn, đưa qua ba tiểu bang trước khi lực lượng thực thi pháp luật tìm thấy các nạn nhân.
Tháng 4/2024, Sam nhận tội âm mưu bắt cóc và vận chuyển trẻ vị thành niên để thực hiện hành vi tình dục. Hắn bị kết án 50 năm tù và bị quản chế suốt đời. 11 tín đồ của Sam cũng bị kết tội liên quan đến âm mưu lạm dụng tình dục trẻ em, mức án nặng nhất là tù chung thân.
Những người sinh ra trong cộng đồng FLDS thường bị cô lập khỏi thế giới bên ngoài, không có internet, không xem truyền hình hay tin tức. Điều này khiến việc thoát khỏi tư duy cũ để nhìn nhận mọi thứ bên ngoài cái hộp khép kín mà FLDS tạo ra trở nên vô cùng khó khăn.
Sau khi Sam bị bắt giam, Naomi “Nomz” Bistline, hiện 27 tuổi, một trong những vợ cũ của Sam, thấy cuộc sống đảo lộn. “Khi ông ta bị bắt, thật kinh hoàng, chúng tôi không biết phải nghĩ gì hay làm gì”, Naomi nói.
Naomi vốn được người giám hộ giới thiệu đến giáo phái FLDS của Sam, bị dụ dỗ gia nhập nhóm. Cô bị huấn luyện theo kiểu tẩy não: “không được nghi ngờ quyền lực, không được có tư duy phản biện và phải vâng lời tuyệt đối”.
Naomi trở thành một trong những người vợ của Sam vào năm 2019, cầm đầu nhóm “vợ” bênh vực hành vi lạm dụng của hắn. Cô đứng về phía Sam, từ chối tin vào những cáo buộc, nghe lời hắn nói dối khi bị thẩm vấn, do được nuôi dạy rằng chính phủ luôn tìm cách hãm hại họ và chỉ được tin vào nhà tiên tri.
Dẫu vậy, Naomi lại chính là người đầu tiên kể cho vợ chồng Christine sự thật về các hoạt động phi pháp của Sam. Cô cũng là một trong hai người vợ trưởng thành đồng ý ra làm chứng chống lại Sam tại tòa.
Naomi và hai người vợ khác của Sam bị phạt hơn một năm tù vì tham gia vụ bắt cóc các bé gái. Trong thời gian ngồi tù, Naomi bắt đầu thoát khỏi sự kìm kẹp. Khi buộc phải tự suy nghĩ, cô dần nhận ra toàn bộ cuộc đời mình là một lời dối trá. “Lớn lên trong môi trường đó, bạn không được phép đặt câu hỏi. Giờ đây tôi suy nghĩ khác hẳn”, Naomi nói.
Trong khi một số người vợ vẫn coi Sam là nhà tiên tri, Naomi đã rời bỏ FLDS và đang theo đuổi ước mơ làm ca sĩ. Cô coi vợ chồng Christine là cha mẹ đỡ đầu.
“Tôi hy vọng vụ án này sẽ phơi bày khả năng tàn phá khủng khiếp của những kẻ lạm dụng tôn giáo đối với cá nhân và cộng đồng. Đây không chỉ là chuyện xảy ra ở thị trấn này. Có những người đàn ông như vậy ở mọi thị trấn”, bà Christine, 65 tuổi, nói.
Tại Nepal, việc cứu hộ bằng trực thăng ở vùng núi cao là một hoạt động sống còn. Ở vùng núi cao, nơi nồng độ oxy loãng và thời tiết thay đổi đột ngột, khả năng đưa người leo núi gặp nạn đến thủ đô Kathmandu trong vòng vài giờ đã cứu sống vô số người.
Lợi dụng tính cấp bách, ẩn mình trong hệ thống hợp pháp đó là một trong những mạng lưới gian lận bảo hiểm tinh vi nhất thế giới. Năm 2018, chính phủ đã thành lập một ủy ban điều tra, công bố báo cáo dài 700 trang và tuyên bố cải cách. Nhưng năm ngoái, Cục Điều tra Trung ương (CIB) thuộc Cảnh sát Nepal đã mở lại hồ sơ và phát hiện ra hành vi gian lận không những không dừng lại mà còn tăng.
Chiêu trò lừa đảo này hoạt động như thế nào?
Cơ chế của trò lừa đảo cứu hộ giả mạo khá đơn giản: Dàn dựng trường hợp cấp cứu y tế, gọi trực thăng, đưa du khách vào bệnh viện, và làm thủ tục yêu cầu. Nhưng sự tinh vi nằm chỗ: Một công ty bảo hiểm nước ngoài khó có thể xác minh được các sự kiện xảy ra ở độ cao 3.000 m trong một thung lũng hẻo lánh thuộc dãy Himalaya.
Cuộc điều tra của CIB đã xác định hai phương pháp chính để tạo ra một "tình huống khẩn cấp".
Trường hợp đầu tiên liên quan đến những du khách không muốn đi bộ về. Các hướng dẫn viên sẽ đưa ra một giải pháp thay thế là vờ bị ốm và trực thăng sẽ đến. Hướng dẫn viên sẽ lo phần còn lại.
Phương pháp thứ hai đáng lo ngại hơn. Ở độ cao trên 3.000 mét, các triệu chứng nhẹ của say độ cao thường gặp. Độ bão hòa oxy trong máu có thể giảm, tay chân tê bì, đau đầu xuất hiện.
Trong hầu hết các trường hợp, chỉ cần nghỉ ngơi, uống đủ nước hoặc xuống dốc từ từ là đủ. Nhưng theo cuộc điều tra của CIB, các hướng dẫn viên và nhân viên khách sạn đã được huấn luyện để làm cho những người leo núi sợ hãi.
Họ nói với những người leo núi rằng có nguy cơ tử vong, chỉ cấp cứu mới có cửa sống. Hướng dẫn viên thậm chí bị cáo buộc trộn bột nở vào thức ăn để khiến tình trạng du khách trầm trọng hơn.
Ngay khi có lệnh "cứu hộ", quá trình dàn xếp tài chính bắt đầu. Một chiếc trực thăng chở nhiều hành khách. Nhưng các hóa đơn riêng biệt với giá đầy đủ, được gửi đến công ty bảo hiểm của từng hành khách, như thể mỗi người có chuyến bay riêng.
Một chuyến bay thuê bao trị giá 4.000 USD trở thành một yêu cầu bồi thường 12.000 USD. Danh sách hành khách và bảng kê hàng hóa giả mạo được làm giả.
Tại bệnh viện, các nhân viên y tế trong mắt xích lừa đảo sẽ chuẩn bị bản tóm tắt xuất viện bằng chữ ký điện tử của các bác sĩ cấp cao chưa từng tham gia vào vụ việc và không có sự đồng ý của họ.
Hồ sơ nhập viện giả với những triệu chứng trầm trọng được tạo ra cho khách du lịch, trong khi khách thì thực sự đang cười đùa, uống bia ở hành lang bệnh viện.
Một nhân viên bệnh viện thậm chí dùng phim chụp X-quang của chính mình, được thực hiện khoảng một năm trước tại một bệnh viện khác làm hồ sơ điều trị cho những người leo núi, CIB cáo buộc.
Cơ cấu hoa hồng chi phối mạng lưới này đã được mô tả chi tiết trong các cuộc thẩm vấn của cảnh sát. Các bệnh viện trả 20-25% tiền bảo hiểm cho các công ty du lịch leo núi và thêm 20-25% cho các đơn vị cứu hộ bằng trực thăng để đổi lấy việc giới thiệu bệnh nhân.
Các hướng dẫn viên leo núi và công ty lữ hành của họ được hưởng lợi từ những hóa đơn được thổi phồng. Trong một số trường hợp, chính khách du lịch cũng được đề nghị chia hoa hồng bằng tiền mặt để tham gia phi vụ.
Những con số kinh ngạc
Từ năm 2022 đến năm 2025, các nhà điều tra đã xác định được 4.782 bệnh nhân nước ngoài được điều trị tại các bệnh viện liên quan. Trong số này, 171 trường hợp được xác nhận là các vụ giải cứu giả mạo. Trong giai đoạn đó, hai bệnh viện liên quan đã nhận thanh toán khoảng 18 triệu USD. Ba công ty dịch vụ cứu hộ thu về khoảng 30 triệu USD từ các chuyến bay cứu hộ.
CIB ví dụ, 4 du khách được giải cứu trên cùng một chuyến bay trực thăng, vào cùng một ngày. Tuy nhiên, các hồ sơ bảo hiểm tách ra thành 4 chuyến bay riêng, máy bay riêng, với tổng chi phí cứu hộ lên tới 31.000 USD, cộng thêm một hóa đơn bệnh viện riêng 12.000 USD.
Trong quá trình thẩm vấn, một bác sĩ của Bệnh viện Shreedhi cho biết chỉ riêng trong một khách, bệnh viện của ông đã trả khoảng 10,6 triệu rupee (gần 2 tỷ đồng) tiền hoa hồng cho dịch vụ trực thăng cứu hộ và thêm 1,5 triệu rupee (27 triệu đồng) cho các công ty điều hành tour leo núi.
"Bệnh viện của tôi chia hoa hồng để thúc đẩy kinh doanh", ông nói trong một đoạn ghi âm.
Tại sao việc xác minh yêu cầu bồi thường bảo hiểm lại khó khăn?
Hầu hết hợp đồng bảo hiểm du lịch đều yêu cầu phải liên hệ với công ty bảo hiểm trước khi tiến hành cứu hộ. Tại dãy Himalaya, ở những vùng cao mà việc liên lạc rất khó khăn và nhiều khu vực không có tín hiệu điện thoại di động tốt, điều này hầu như không bao giờ xảy ra.
Đến khi công ty bảo hiểm được thông báo, việc sơ tán đã hoàn tất, bệnh nhân đã được đưa đến bệnh viện cách đó hàng trăm km ở thủ đô, và một công ty cứu hộ địa phương hoặc nhà điều hành tour đã bắt đầu chuẩn bị giấy tờ.
Mục tiêu của công ty cứu hộ là tối đa hóa số lượng hành khách trên mỗi chuyến bay nhưng lại tính phí riêng cho từng công ty bảo hiểm.
Mục tiêu của công ty du lịch là môi giới khách cho các nhà điều hành cứu hộ trả hoa hồng cao nhất.
Mục tiêu của bệnh viện là tiếp nhận bệnh nhân, thực hiện các thủ tục không cần thiết và duy trì mối quan hệ với các nhà điều hành tour mang lại bệnh nhân cho họ. Ở bất kỳ khâu nào trong chuỗi này, không có bên nào có lợi ích trùng khớp với lợi ích của công ty bảo hiểm chi trả bồi thường.
Năm 2018, sau những bài báo điều tra đầu tiên trên tờ The Kathmandu Post, một ủy ban điều tra của chính phủ đã dành nhiều tháng để điều tra. Báo cáo dài 700 trang, được đệ trình lên Bộ trưởng Du lịch, ghi nhận tình trạng gian lận tràn lan. Nhiều biện pháp được đưa ra nhưng đều không hiệu quả.
Cuộc điều tra thứ 2 được khởi xướng vào tháng 9/2025, khi một nhóm công dân đệ đơn khiếu nại mới lên CIB. Từ đây, cơ quan này phải mở lại các hồ sơ sau 8 năm.
Ngày 12/3 vừa qua, CIB đã buộc tội 32 cá nhân đến từ 3 công ty trực thăng cứu hộ, 2 bệnh viện và 10 công ty du lịch về các tội danh chống lại nhà nước và tội phạm có tổ chức.
Lần này, chính quyền dự định chấm dứt kế hoạch này trước khi nó gây thiệt hại trầm trọng cho ngành du lịch Nepal.
Ngày 20-4, ông Phạm Quang Thiện, 48 tuổi, cựu Phó chủ tịch UBND phường Phú Lãm (quận Hà Đông cũ) bị Tòa án nhân dân TP Hà Nội đưa ra xét xử về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Ba người bị cáo buộc tham gia "tiệc" ma túy cùng cựu phó chủ tịch phường là bị cáo Lại Quốc Việt (trú xã Hương Sơn, Hà Nội) và hai nữ nhân viên của quán karaoke: Nguyễn Thúy Quỳnh (23 tuổi, ở phường Vĩnh Hưng, Hà Nội) và Hà Thị Hiền (23 tuổi, ở xã Hậu Lộc, Thanh Hóa).
Hai chị em chủ quán karaoke Hoàng Kim là Đặng Thị Hồng Linh và Đặng Thế Chung bị tòa án xét xử về các tội mua bán và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Vợ của bị cáo Chung là Trần Mỹ Linh (nghề nghiệp giáo viên) cùng hai người khác bị cáo buộc phạm tội che giấu tội phạm.
Cùng vụ án, hơn 20 người khác bị đưa ra xét xử về các tội danh mua bán, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Theo cáo trạng, lúc 3h sáng 8-6-2025, công an đột kích, kiểm tra phát hiện chủ quán, nhân viên và khách tại 2 phòng khu vip và 3 phòng khu nhà nghỉ đang tổ chức "bay lắc", có các hoạt động mua bán, tàng trữ, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Kết quả điều tra xác định, Chung là người đứng ra thuê cơ sở trên để kinh doanh quán karaoke. Thời gian đầu quán kinh doanh phục vụ khách hát như bình thường.
Tuy nhiên sau đó nhận thấy có một số khách đến quán tổ chức "bay lắc" nên Chung cùng chị gái bàn bạc, thống nhất kinh doanh quán nhằm phục vụ khách sử dụng ma túy. Chung mua ma túy từ các nguồn không rõ lai lịch, giao Linh cất giấu và bán lại cho khách để hưởng lợi, cáo trạng nêu.
Theo đó, Linh và Chung tổ chức quán Hoàng Kim thành hai khu riêng biệt gồm karaoke và nhà nghỉ, chia thành nhiều phòng kín, lắp đặt sẵn hệ thống âm thanh, ánh sáng cùng các dụng cụ phục vụ việc sử dụng ma túy. Giá dịch vụ được tính theo giờ tại phòng karaoke hoặc theo gói 12 tiếng tại khu nhà nghỉ.
Khi lượng khách tăng, từ đầu năm 2025, hai chị em chủ quán mua ma túy về bán ngay tại quán. Nguồn hàng do Chung mua qua mạng xã hội, mỗi lần từ 10-20 triệu đồng, gồm ketamine, “kẹo” và “nước vui”, rồi giao Linh quản lý, chia nhỏ bán lại cho khách, cáo trạng nêu.
Chủ quán tuyển nhiều nhân viên ăn ở tại chỗ, chia thành hai nhóm nhân viên nữ phục vụ, thậm chí tham gia sử dụng ma túy cùng khách, còn nhân viên nam chuẩn bị dụng cụ và cảnh giới bên ngoài. Hoạt động được chia ca ngày - đêm, trong đó ca đêm được tăng cường nhân sự do phần lớn khách đến “bay lắc” vào thời điểm này.
Linh và Chung bị cáo buộc thay nhau quản lý, điều hành toàn bộ đường dây khép kín tổ chức sử dụng, mua bán ma túy tại quán.
Theo cáo trạng, bị cáo Phạm Quang Thiện (cựu Phó chủ tịch phường Phú Lãm) bị bắt quả tang tổ chức sử dụng ma túy tại phòng giữa tầng 3 khu nhà nghỉ quán Hoàng Kim.
Cơ quan tố tụng xác định ông Thiện là người khởi xướng, rủ Lại Quốc Việt thuê phòng sử dụng ma túy. Hai người thống nhất Việt trả tiền phòng và tiền mua ma túy trước, Thiện sẽ hoàn lại sau.
Việt đã liên hệ chủ quán Hoàng Kim đặt phòng, mua ma túy và gọi hai nhân viên nữ là Nguyễn Thúy Quỳnh và Hà Thị Hiền vào phục vụ, tổ chức "bay lắc".
Tại đây, nhân viên mang ma túy vào tận phòng, nhóm của Thiện cùng sử dụng, nhân viên nữ trực tiếp “xào ke”, chia nhỏ và mời khách. Khi hết, Việt tiếp tục gọi Linh cung cấp thêm, ma túy được đưa lên ngay sau đó. "Bữa tiệc bay lắc” chỉ dừng lại khi công an ập vào kiểm tra, bắt quả tang.
Quá trình điều tra, Phạm Quang Thiện khai do uống say nên không nhớ ai là người khởi xướng về việc tổ chức "bay lắc". Cựu phó chủ tịch phường khẳng định hai bên chưa thỏa thuận về việc đóng góp tiền nhưng do Việt trả tiền trước nên nếu cần, ông sẽ chia đôi chi phí tiền phòng, tiền ma túy, tiền nhân viên.
Còn Việt khẳng định ông Thiện là người khởi xướng rủ "bay lắc", việc gọi ma túy và nhân viên phục vụ đều được sự đồng ý của Thiện.
Cơ quan điều tra xác định Phạm Quang Thiện và Lại Quốc Việt cùng nhau sử dụng ma túy có sự bàn bạc, thống nhất từ trước, trong đó Thiện là người khởi xướng.
Ngày 9/4, Đỗ Tuấn Anh (41 tuổi, cựu Đội phó Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ, Công an quận Cầu Giấy cũ) và cán bộ cùng đơn vị Lê Quang Hưng, 30 tuổi, bị VKSND Hà Nội đề nghị mỗi người 3-4 năm tù, cùng về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Vụ hỏa hoạn trên phố Trung Kính khiến 15 người chết xảy ra hồi tháng 5/2024; trong đó 12 nạn nhân là khách trọ, còn lại là thành viên chủ nhà.
Khu nhà trọ của ông Nguyễn Kim Quyết gồm 13 phòng khép kín trên 3 tầng, có sân rộng 33 m2 vừa để xe vừa sửa xe điện, chỉ có một lối ra vào; không có giấy phép xây dựng và cũng không đăng ký kinh doanh cho thuê trọ.
Theo cáo buộc, đây là cơ sở thuộc diện quản lý nhà nước về PCCC của Đội Cảnh sát PCCC và CNCH Công an quận Cầu Giấy. Dù được giao phụ trách địa bàn phường Trung Hòa, bị cáo Hưng bị cho là không thực hiện đầy đủ nhiệm vụ rà soát, không phát hiện cơ sở ông Quyết cho thuê trọ và vi phạm quy định PCCC.
Đối với cựu Đội phó Tuấn Anh, VKS xác định bị cáo không chỉ đạo, quản lý đầy đủ, dẫn đến khu trọ của ông Quyết không có đơn vị nào phụ trách. Dù tồn tại nhiều vi phạm về PCCC, cơ sở này suốt thời gian dài không bị kiểm tra, xử lý.
Cựu cảnh sát: Địa bàn rộng, nhiệm vụ nhiều
Khai tại tòa, cựu thượng úy Hưng cho biết công tác tại Đội từ tháng 4/2021. Chín tháng trước vụ hỏa hoạn, bị cáo được phân công quản lý một nửa địa bàn phường Trung Kính (cũ), rộng khoảng 1,2 km2. Nhiệm vụ của Hưng là rà soát các cơ sở kinh doanh trên địa bàn để phân loại thuộc diện quản lý của phường hay quận.
Trả lời câu hỏi vì sao không đưa khu trọ nhà ông Quyết vào bất kỳ danh sách nào, Hưng khai thời điểm đó mới nhận địa bàn, trong khi phường có nhiều cơ sở nên chủ yếu quản lý theo danh sách cán bộ tiền nhiệm bàn giao, dự định sẽ tiếp tục đi thực tế để cập nhật các địa điểm chưa nắm được.
Tuy nhiên, theo lời bị cáo, mới làm được vài tháng thì Hà Nội liên tiếp xảy ra nhiều vụ cháy nghiêm trọng, khiến thành phố triển khai hàng loạt kế hoạch tổng kiểm tra liên ngành đối với quán karaoke trá hình, nhà xưởng, tòa nhà văn phòng...
Hưng cho biết mình được phân công tham gia các đoàn kiểm tra này nên phần lớn thời gian phải thực hiện nhiệm vụ theo chỉ đạo cấp trên, không còn thời gian rà soát bổ sung địa bàn.
Đối đáp tại tòa, kiểm sát viên nói "rất thông cảm" với áp lực quản lý địa bàn rộng của bị cáo, song cho rằng Hưng phải nhận thức bản thân chưa làm hết trách nhiệm. Theo VKS, nếu gia đình ông Quyết được các bị cáo hướng dẫn, chỉ đạo ngay từ đầu thì hậu quả có thể đã khác.
Trước đó, tại cơ quan điều tra, Hưng khai "nghĩ nhà này thuộc diện UBND phường Trung Hòa quản lý, không phải lực lượng cảnh sát PCCC nên không kiểm tra".
Về trách nhiệm của chính quyền địa phương, VKS cho biết trong quá trình thực hiện chỉ thị của thành phố, Đội Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ đã tổng rà soát, lập danh sách 861 cơ sở thuộc diện quản lý của UBND phường Trung Hòa. Trong danh sách này không có khu trọ của gia đình ông Quyết. UBND phường Trung Hòa vì vậy mặc nhiên cho rằng cơ sở thuộc diện quản lý của Đội Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ.
Nhà trọ vi phạm PCCC suốt 15 năm không ai biết
Trong khi đó, cấp trên của Hưng là cựu Đội phó, thiếu tá Đỗ Tuấn Anh khai phụ trách địa bàn của ba phường với số cơ sở phải quản lý lên tới 10.000-20.000.
Bị cáo nhận trách nhiệm với vai trò người đứng đầu, song cho rằng bản thân thường xuyên đôn đốc, quan tâm công tác rà soát địa bàn vì luôn xác định đây là nhiệm vụ "xương sống" của đơn vị. "Tôi rất ý thức điều này, trong các biên bản họp đều ghi nhận việc tôi có đôn đốc", Tuấn Anh nói.
Chủ tọa Đinh Quốc Trí hỏi: "Đôn đốc là một chuyện, nhưng đôn đốc xong có kiểm tra lại xem cấp dưới làm thế nào không?". Bị cáo đáp có nhận thấy một số cán bộ làm chưa tốt, nhưng "nếu đã chỉ đạo nhiều lần mà cán bộ vẫn không chủ động thì rất khó".
Về quy trình phân loại cơ sở thuộc diện UBND phường hay Cảnh sát PCCC quận quản lý, Tuấn Anh cho biết việc này cơ bản dựa trên đề xuất của UBND phường lập danh sách.
Theo VKS, tháng 11/2022, Công an phường Trung Hòa từng đề xuất chuyển danh sách nhà cho thuê trọ sang Đội Cảnh sát PCCC quận Cầu Giấy quản lý, trong đó có khu trọ của ông Quyết.
Tuy nhiên, tại tòa, Tuấn Anh cho rằng danh sách chỉ có tên và địa chỉ, chưa thể hiện quy mô nên chưa đủ căn cứ phân loại. "Chúng tôi tiếp nhận cũng không quản lý được, chưa phân quyền cho ai", bị cáo nói, cho rằng với hàng chục nghìn cơ sở thì chỉ nhìn địa chỉ không thể biết nơi nào vi phạm.
Chủ tọa chia sẻ với khối lượng công việc của bị cáo, nhưng nhấn mạnh với vai trò chỉ huy, khi cấp dưới báo cáo đề xuất thì phải xem xét đến cùng. Theo chủ tọa, việc xem xét không chỉ dừng ở địa chỉ số nhà mà phải đánh giá điều kiện phòng cháy chữa cháy của khu trọ để xác định thuộc thẩm quyền quản lý của phường hay quận.
"Đấy mới là nhiệm vụ của người chỉ huy. Đằng này bị cáo nghe báo cáo thôi mà không xem xét lại có đúng hay không", chủ tọa phân tích, cho rằng hậu quả là khu trọ suốt 15 năm không thuộc diện quản lý PCCC của bất kỳ cơ quan nào.
