Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Cao Trí, Trung tâm Da – U máu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết bức xạ tia cực tím (UV) là một trong những tác nhân gây hại phổ biến nhất cho da, đặc biệt vào mùa hè. Tiếp xúc kéo dài mà không bảo vệ đúng cách có thể gây cháy nắng, lão hóa sớm, tăng sắc tố như nám, tàn nhang, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư da. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, cường độ tia UV thường ở mức cao, vì vậy việc hiểu đúng cách chọn và sử dụng kem chống nắng là cần thiết với mọi lứa tuổi.
Theo khuyến cáo của Viện Hàn lâm Da liễu Mỹ (AAD), một sản phẩm chống nắng hiệu quả cần đáp ứng 3 tiêu chí: phổ rộng, SPF từ 30 trở lên và có khả năng chống nước. Trong đó, phổ rộng là yếu tố quan trọng nhất vì chỉ khi bảo vệ được cả tia UVA và UVB, sản phẩm mới giúp ngăn ngừa toàn diện cháy nắng, lão hóa và sạm da.
Kem chống nắng SPF 30 có thể chặn khoảng 97% tia UVB, nhưng không có sản phẩm nào bảo vệ tuyệt đối 100%. Khả năng chống nước đặc biệt cần thiết trong mùa nóng khi cơ thể dễ đổ mồ hôi hoặc tiếp xúc nước, với hiệu quả duy trì khoảng 40 – 80 phút tùy loại.
Việc lựa chọn sản phẩm cần phù hợp với từng loại da. Người da dầu hoặc da mụn nên ưu tiên sản phẩm “oil-free”, “non-comedogenic” để tránh bít tắc lỗ chân lông. Da khô nên chọn loại có thêm thành phần dưỡng ẩm. Với da nhạy cảm, kem chống nắng vật lý chứa zinc oxide hoặc titanium dioxide thường ít gây kích ứng hơn và nên tránh sản phẩm có hương liệu.
Hiện nay, kem chống nắng được chia thành 3 dạng: vật lý, hóa học và kết hợp (hybrid). Loại vật lý hoạt động bằng cách phản xạ tia UV, ít gây kích ứng; loại hóa học hấp thụ tia UV, kết cấu nhẹ, dễ tán; còn loại kết hợp mang đặc điểm của cả hai. Cả ba loại đều có thể bảo vệ hiệu quả nếu đáp ứng đủ các tiêu chí cơ bản. Tuy nhiên, không có sản phẩm nào thực sự không thấm nước hoàn toàn hoặc không thấm mồ hôi.
Để đạt hiệu quả tối ưu, kem chống nắng cần được bôi trước khi ra nắng ít nhất 15 phút. Về liều lượng, một người trưởng thành cần khoảng 30 ml để phủ toàn bộ vùng da không được che chắn. Riêng vùng mặt cần khoảng 1/4 muỗng cà phê, hoặc 1/2 muỗng nếu tính thêm cổ và tai.
Trong thực tế, nhiều người thường bỏ sót các vùng dễ tổn thương như tai, sau cổ, mu bàn chân, da đầu (đối với người tóc thưa) và môi. Những vị trí này cần được bôi đầy đủ để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.
Ngoài ra, kem chống nắng cần được bôi lại sau mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời, hoặc ngay sau khi bơi, đổ mồ hôi nhiều hay lau bằng khăn. Việc sử dụng hằng ngày cũng rất quan trọng, kể cả khi trời râm mát hoặc ở trong nhà gần cửa sổ, vì tia UVA vẫn có thể xuyên qua mây và kính.
Bác sĩ Lê Cao Trí nhấn mạnh, kem chống nắng là biện pháp quan trọng nhưng không nên sử dụng đơn lẻ. Để bảo vệ da hiệu quả trong mùa hè, cần kết hợp thêm các biện pháp che chắn như hạn chế ra nắng trong khung giờ cao điểm từ 10 – 14 giờ, đội mũ rộng vành, mặc quần áo chống nắng, đeo kính râm và sử dụng giày dép phù hợp.
Tuân thủ đúng nguyên tắc lựa chọn và sử dụng kem chống nắng không chỉ giúp phòng tránh cháy nắng trước mắt mà còn góp phần làm chậm lão hóa, giảm nguy cơ ung thư da và duy trì làn da khỏe mạnh lâu dài, đặc biệt trong bối cảnh tia UV ngày càng gia tăng.
Ngày 16-4, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng cho biết vừa điều trị một trường hợp bệnh nhi ngộ độc hóa chất nặng.
Bệnh nhi P.T.N. (2 tuổi) nhập viện trong tình trạng nôn ói nhiều, đi cầu phân lỏng màu xanh nhạt lẫn máu đỏ tươi. Qua khai thác bệnh sử, các bác sĩ ghi nhận trước đó bé nuốt phải tinh thể màu xanh do anh trai mang từ trường về sau buổi học thực hành.
Các bác sĩ xác định đây là tinh thể đồng sunfat (CuSO₄), hóa chất thường sử dụng trong các thí nghiệm khoa học.
Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng cho biết khi nhập viện, trẻ li bì, môi tím tái, mạch quay bắt nhẹ, thở gắng sức, SpO₂ thấp. Bệnh nhi được truyền dịch, thở oxy và chuyển đến khoa hồi sức nhi để tiếp tục điều trị.
Trong quá trình điều trị, tình trạng bệnh nhi diễn tiến nặng với suy chức năng đa cơ quan do độc tính của hóa chất.
Trẻ được điều trị hồi sức tích cực, gồm đặt nội khí quản thở máy, dùng thuốc vận mạch, truyền dịch, sử dụng thuốc tăng thải đồng qua nước tiểu, điều chỉnh rối loạn điện giải, toan kiềm và theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn.
Do diễn tiến nặng, bệnh nhi được chỉ định lọc máu liên tục nhằm hỗ trợ chức năng các cơ quan và kiểm soát các rối loạn nghiêm trọng.
Sau hơn 2 tuần điều trị hồi sức tích cực, tình trạng bệnh nhi dần cải thiện, qua giai đoạn nguy hiểm.
BS Võ Tấn Ngà, khoa cấp cứu - hồi sức tích cực và chống độc, cho biết đồng sunfat là hợp chất có màu xanh lam, dễ khiến trẻ nhỏ tò mò.
Khi nuốt phải, chất này có thể gây ngộ độc qua nhiều cơ chế, trong đó có tình trạng methemoglobinemia, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu đến các mô.
Ngoài ra, ngộ độc đồng sunfat còn có thể gây tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, nôn ói dữ dội, tan máu cấp, tổn thương gan, suy thận cấp và rối loạn chuyển hóa nặng. Trường hợp nặng có thể dẫn đến suy chức năng đa cơ quan, cần điều trị hồi sức tích cực.
Các bác sĩ lưu ý những hóa chất phục vụ học tập khi được mang về nhà nếu không được bảo quản an toàn có thể trở thành nguy cơ đối với trẻ nhỏ.
Trẻ nhỏ có thói quen cầm nắm và đưa đồ vật vào miệng, vì vậy phụ huynh cần kiểm tra các vật dụng trẻ mang từ trường về, không để hóa chất trong tầm với, bảo quản ở nơi an toàn và có nhãn cảnh báo rõ ràng.
Khi nghi ngờ trẻ nuốt phải hóa chất cần đưa đến cơ sở y tế sớm, không tự ý gây nôn, không cho uống các dung dịch trung hòa khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế, đồng thời mang theo mẫu hoặc bao bì hóa chất để hỗ trợ chẩn đoán.
Theo các bác sĩ, sự giám sát của gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc phòng tránh những tai nạn đáng tiếc cho trẻ nhỏ.
Bệnh nhân nam 44 tuổi đau ngực nhẹ và đi bộ đến Trung tâm cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) để khám bệnh. Qua khám lâm sàng, các chỉ số sinh tồn ổn định, không ghi nhận rối loạn nhịp. Người bệnh được chỉ định lấy máu làm các xét nghiệm cơ bản, dự kiến nếu kết quả bình thường sẽ cân nhắc cho về nhà theo dõi tiếp. Tuy nhiên, khi đang ngồi chờ kết quả tại Trung tâm cấp cứu A9, người bệnh đột ngột ngã khuỵu, mất ý thức và ngừng tuần hoàn. Ngay lập tức, các bác sĩ tiến hành xử trí ép tim, ghi nhận rung thất trên monitor (thiết bị y tế theo dõi chỉ số sinh tồn). Người bệnh được sốc điện 3 lần, đặt nội khí quản và tiếp tục hồi sinh tim phổi. Sau khoảng 15 phút, người bệnh có mạch trở lại, tuần hoàn tự nhiên được tái lập.
Nhận định nguyên nhân do tim mạch gây rung thất, ê kíp bác sĩ đã hội chẩn khẩn, chuyển người bệnh chụp và can thiệp mạch vành ngay lập tức. Kết quả chụp mạch vành phát hiện cầu cơ động mạch liên thất trước LAD (bất thường động mạch liên thất trước) kèm hẹp tới 99% đoạn mạch vành sau cầu cơ. Tổn thương này được xác định là nguyên nhân gây rối loạn nhịp thất ác tính. Người bệnh được đặt stent LAD thành công.
Sau khi can thiệp, người bệnh được chuyển lại phòng hồi sức, được tiến hành hạ thân nhiệt chỉ huy trong 48 giờ, an thần, thở máy, hỗ trợ huyết động, kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Kết thúc liệu trình hạ thân nhiệt, người bệnh tỉnh táo, được rút ống nội khí quản và hồi phục hoàn toàn không để lại di chứng.
Theo PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm cấp cứu A9, trường hợp người bệnh này hẹp rất nặng LAD sau cầu cơ, vùng cơ tim thiếu máu lớn, khi có co thắt mạch vành, kèm mảng xơ vữa không ổn định dẫn đến thiếu máu cấp tính, đột ngột rung thất. Đây có thể là dạng rối loạn nhịp thất ác tính do thiếu máu đột ngột. Đáng lưu ý, trường hợp này không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, triệu chứng lâm sàng mơ hồ, điện tâm đồ không điển hình về mạch vành. Kết quả chẩn đoán bệnh nhồi máu cơ tim ban đầu trong giới hạn bình thường. Thông thường các bác sĩ thăm khám có thể kê đơn cho về, hoặc tiếp tục theo dõi ở tuyến y tế cơ sở.
Theo Trung tâm cấp cứu A9, người trẻ vẫn có thể có tổn thương mạch vành nguy hiểm. Những tổn thương như cầu cơ kèm xơ vữa khu trú rất khó phát hiện nếu chỉ dựa vào điện tâm đồ và xét nghiệm máu. Khi xảy ra ngừng tuần hoàn mà không được xử trí và cấp cứu kịp thời, người bệnh sẽ tử vong. Do đó, người trẻ không nên chủ quan với đau ngực, dù chỉ thoáng qua hoặc mức độ nhẹ. Cần chủ động tiếp cận các phương tiện chẩn đoán hiện đại để tầm soát và phát hiện bệnh trước khi biến cố xảy ra. Bởi trên thực tế, biểu hiện đầu tiên của bệnh tim mạch không phải là đau ngực, mà là ngừng tuần hoàn.
Hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính đếm photon (photon-counting CT) cho phép quan sát chi tiết lòng mạch với độ phân giải rất cao, phát hiện các mảng xơ vữa nhỏ, tổn thương sớm, đánh giá chính xác các cấu trúc bất thường như cầu cơ và phân tích các thành phần mảng bám dựa trên phân tích năng lượng.
Chia sẻ kỹ hơn về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Thu Huyền, Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 (Hà Nội), cho hay omega-3 là nhóm acid béo không no (chủ yếu gồm EPA và DHA), đã được chứng minh có lợi cho hệ tim mạch, thần kinh và chống viêm.
Tuy nhiên việc sử dụng omega-3 đặc biệt dưới dạng thực phẩm chức năng liều cao có thể ảnh hưởng đến huyết áp, do đó người có huyết áp thấp cần sử dụng một cách thận trọng.
Bác sĩ Huyền cho hay omega-3 (đặc biệt là EPA và DHA) nổi tiếng với khả năng làm sạch mạch máu và giảm viêm. Omega-3 không chống chỉ định tuyệt đối ở người huyết áp thấp, nhưng có thể làm giảm huyết áp thêm, nhất là khi dùng liều cao hoặc phối hợp với các thuốc/hợp chất khác có tác dụng hạ áp.
Nhưng chính cơ chế bảo vệ tim mạch này lại là lý do khiến người huyết áp thấp cần phải thận trọng.
Mức độ hạ huyết áp của omega-3 thường nhẹ đến trung bình (khoảng 2–5 mmHg) ở người bình thường hoặc tăng huyết áp, nhưng ở người có huyết áp thấp sẵn có, hiệu ứng này có thể trở nên đáng kể về mặt triệu chứng.
Theo đó, cơ chế hoạt động của omega-3 tác động lên huyết áp thông qua hai con đường chính. Omega-3 kích thích sản xuất nitric oxide, một chất giúp thư giãn và làm giãn nở các mạch máu. Khi mạch máu giãn ra, áp lực của dòng máu lên thành mạch giảm xuống, dẫn đến hạ huyết áp.
Ngoài ra, axit béo này có đặc tính chống kết tập tiểu cầu (làm loãng máu nhẹ). Máu lưu thông dễ dàng hơn làm giảm lực cản trong hệ thống tuần hoàn, từ đó kéo chỉ số huyết áp xuống thấp hơn.
Bác sĩ Huyền nêu rõ người huyết áp thấp khi nạp một lượng lớn omega-3 thường qua thực phẩm chức năng liều cao có thể đối mặt với các tình trạng chóng mặt và hoa mắt. Đây là biểu hiện do lưu lượng máu lên não không đủ vì áp suất quá thấp, hạ huyết áp tư thế.
Hay tình trạng mệt mỏi kéo dài do huyết áp không đủ để vận chuyển oxy và dưỡng chất đến các cơ quan một cách hiệu quả, gây mất tập trung.
Nguy cơ ngất xỉu, đặc biệt nguy hiểm khi thay đổi tư thế đột ngột hoặc khi đang vận hành máy móc, phương tiện giao thông.
"Thực tế, không phải người huyết áp thấp là phải "tuyệt giao" hoàn toàn với omega-3. Axit béo này vẫn cần thiết cho mắt và não bộ, vấn đề nằm ở liều lượng", bác sĩ Huyền khuyến cáo.
Vì vậy đối với người có huyết áp thấp hoặc ở mức gần thấp, trước khi bổ sung viên uống omega-3 nên tham khảo ý kiến của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng liều cao nếu đang điều trị các bệnh lý liên quan đến tuần hoàn.
Ưu tiên thực phẩm tự nhiên, thay vì dùng viên uống, hãy bổ sung thông qua khẩu phần ăn 2 bữa cá béo mỗi tuần.
Đồng thời theo dõi chỉ số, nếu bắt đầu dùng thực phẩm chức năng, hãy đo huyết áp định kỳ để sớm nhận diện các biến động tiêu cực.
"Lưu ý sự tương tác bởi omega-3 có thể cộng hưởng tác dụng với các loại thảo dược cũng có tính hạ áp như tỏi, gừng hoặc chiết xuất hạt nho. Việc bổ sung lợi hay hại đôi khi chỉ cách nhau bởi một liều lượng.
Hiểu rõ cơ chế của omega-3 sẽ giúp người huyết áp thấp tận dụng được lợi ích của nó mà không phải đánh đổi bằng sự an toàn của bản thân", bác sĩ Huyền chia sẻ.
